Oorspronkelijke titel:

Sri Aurobindo ou l'Aventure de la Conscience, auteur Satprem,

Uitgegeven door Buchet-Chastel, Parijs, 1963.

Geautoriseerde vertaling door Drs Dorothy E. King.

Eerste druk 1968 : uitgeverij Ankh Hermes

Tweede druk 1970 : uitgeverij Ankh Hermes

Derde druk 1992 : uitgeverij De Ster

Vierde druk 2002 : uitgeverij Sigma Press

Vijfde (herziene) druk 2013: uitgeverij Stichting Aurofonds

© 2012 - Stichting Aurofonds

Uit deze uitgave mag uitsluitend iets verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotocopie, microfilm opnamen of op welke andere wijze ook, hetzij chemisch, electronisch of mechanisch, na voorafgaand schriftelijke toestemming van

Uitgeverij Stichting Aurofonds

p/a Namaste

Middelweg 63

3956 TK Leersum

The Netherlands

info@namaste.nl

www.namaste.nl

© Foto 1, 2, 3, 4, 5, 6 en 7 Sri Aurobindo Ashram, Pondicherry, India.

Illustratie omslag: Arup Mitra.

ISBN 97890 70549251

Ontwerp omslag

Brihat Consultants (India) Pvt. Ltd.

brihat.co.in@gmail.com

Inhoud

1. Omslagfoto

2. Titelpagina

3. Ten geleide

4. Voorwoord

5. Inleiding

6. Hoofdstuk I. Een volmaakte westerling

7. Hoofdstuk II. De eeuwige wet

8. Hoofdstuk III. Het einde van het intellect

9. Hoofdstuk IV. In the Devil’s Service

1. Mentale constructies

2. Actieve meditatie

3. De overgang

4. Het neerdalen van de Kracht

5. Het ontstaan van een nieuwe wijze van kennen

6. Het universele Mentale

10. Hoofdstuk V. Het bewustzijn

1. De bewustzijnscentra

2. De uiterlijke persoonlijkheid

3. De individualisering van het bewustzijn

4. Bewustzijnskracht, Bewustzijnsvreugde

11. Hoofdstuk VI. Het tot rust brengen van het vitale

1. De grenzen van de moraal

2. Reactiegewoonten

3. De vijandige krachten

4. Het ware vitale

12. Hoofdstuk VII. Het psychische centrum

1. De psychische geboorte

2. De psychische groei

13. Hoofdstuk VIII. Onafhankelijkheid van het fysieke

1. Onafhankelijkheid van de zintuigen

2. Onafhankelijkheid van ziekten

3. Onafhankelijkheid van het lichaam

14. Hoofdstuk IX. De slaap en de dood

1. De bewustzijnsregionen

2. De ervaringsslaap

3. De actieve slaap

15. Hoofdstuk X. De revolutionaire yogi

1. Het probleem van actie

2. Nirvana

16. Hoofdstuk XI. De Eenheid

1. Het kosmisch bewustzijn

2. Het centrale wezen. De universele Persoon

3. Kennis door identiteit

17. Hoofdstuk XII. Het Bovenbewuste

1. Het raadsel

2. De voorwaarden tot de ontdekking

3. Het opstijgen van het bewustzijn

4. Extase?

5. Wezens en Krachten

6. De regionen van het Mentale

1. a. Het gewone Mentale

2. b. Het hogere Mentale

3. c. Het verlichte Mentale

4. d. Het intu tieve Mentale

5. e. Het Bovenmentale

7. Mantrische po zie

18. Hoofdstuk XIII. In het teken van de goden

19. Hoofdstuk XIV. Het Geheim

1. De onderbewuste gradaties

2. De grenzen van de psychoanalyse

3. De duistere helft van de Waarheid

4. De grote doorgang

20. Hoofdstuk XV. Het supramentale bewustzijn

1. Het supramentale zien

2. Het supramentale vermogen

21. Hoofdstuk XVI. De mens een overgangswezen

1. De werken van Sri Aurobindo

2. De Moeder

3. Kort overzicht over de evolutie

22. Hoofdstuk XVII. De Transformatie

1. Toekomstperspectieven

2. Het werk (eerste fase)

3. De fundamentele Agni

4. Tweede fase (het lichaam)

5. Tweede fase (het onderbewuste)

6. Derde fase (de Ashram)

23. Het einde dat steeds weer een begin is

24. Voetnoten

25. Index van de citaten

26. Jaartallen

27. Bibliografie

28. Achteromslag

1. Inhoud

2. Start met lezen

3. Voetnoten

4. Bibliografie

Ten geleide

Satprem’s Sri Aurobindo of het Avontuur van het Bewustzijn ontstond in voortdurende samenwerking met de Moeder en – naar zij herhaaldelijk bevestigde – met Sri Aurobindo. Van de eerste tot de laatste bladzijde is de tekst gedrenkt in hun inspiratie. Een boek, zei de Moeder, is een occult instrument waardoor de lezer in contact treedt met de geest van de schrijver. In dit geval was er de geest achter de schrijver, of door hem heen, die het boek bezielde en gebruik maakte van zijn schrijverstalent. Hoe dit in zijn werk ging staat te lezen in L’Agenda de Mère, Mother’s Agenda, de uitgeschreven gesprekken die Satprem had met de Moeder. Daar vindt men de unieke wordingsgeschiedenis, spiritueel en occult, van een boek dat door Sri Aurobindo en de Moeder nog steeds gebruikt wordt voor hun Werk, als instrument om aan rijpere zielen hun levensbestemming te openbaren.

Het boek heeft een enorme invloed gehad en is nog steeds van belang. Vanaf het eind van de jaren zestig bracht het een generatie van Westerlingen tot Sri Aurobindo en de Moeder. Want hier is een inleiding tot een fundamenteel spiritueel onderwerp, geschreven in een boeiende stijl door een literair onderlegd Frans auteur. Het boek getuigt ook van de auteur’s diepgaande kennis van het onderwerp, verworven in een persoonlijke omgang met de Moeder. Voor het eerst zijn Sri Aurobindo en de Moeder benaderd vanuit een gezichtspunt dat meer dan de traditionele Indiase achtergronden in aanmerking neemt.

Sri Aurobindo of het Avontuur van het Bewustzijn werd geschreven toen Sri Aurobindo al was heengegaan en de Moeder bezig was met de Yoga van de Materie, de yoga van haar lichaamscellen. Deze ontwikkeling, die van enorm belang is voor de toekomst van de mens, is in dit boek niet opgenomen. Degenen die geïnteresseerd zijn in dit aspect van het werk van de tweevoudige Avatar worden verwezen naar de meer recent gepubliceerde boeken Voorbij de Mens, leven en werk van Sri Aurobindo en De Moeder, en De Moeder, het verhaal van haar leven.

Georges van Vreckhem

Sri Aurobindo in 1920

Voorwoord bij de tweede Franse druk

Het tijdperk van avonturen is voorbij. Zelfs als we naar het zevende melkwegstelsel gaan, gaan we daarheen gehelmd en gemechaniseerd, en vinden we onszelf terug zoals we zijn: kinderen, oog in oog met de dood, levenden, die niet erg goed weten hoe ze leven, noch waarom, noch waarheen ze gaan. En op aarde weten we best, dat de tijd van mensen als Cortez en Pizarro voorbij is: hetzelfde Mechaniek sluit ons in, de val klapt dicht. Maar zoals altijd blijkt ook hier, dat onze zwaarste tegenspoed de beste gelegenheid is die ons geboden kan worden, en dat de donkere gang alleen maar een gang is, die leidt naar een groter licht. We staan dus met de rug tegen de muur, oog in oog met het laatste gebied dat ons nog rest om te onderzoeken, het laatste avontuur: onszelf.

Er zijn tekenen in overvloed, ze zijn eenvoudig en spreken voor zichzelf. Het belangrijkste verschijnsel van de laatste tien jaar is niet de reis naar de maan, maar de ‘trips’ met de drugs, de grote volksverhuizing naar de bergweiden van de hippies, en de gisting onder de studenten over de hele wereld. En waar zouden ze heen moeten gaan? Er is geen ruimte meer op de wemelende stranden, geen ruimte meer op de overvolle wegen, geen ruimte meer in de steeds groeiende termietenheuvels van onze steden. We zullen elders een opening moeten vinden.

Maar er zijn allerlei soorten ‘elders’. Dat van de drugs is onzeker en bezaaid met gevaren, en vooral: het is afhankelijk van een extern hulpmiddel – een ervaring moet te verkrijgen zijn wanneer men dat wil en waar dan ook, midden op de markt zo goed als in de eenzaamheid van onze kamer, anders is het geen ervaring, maar een afwijking of een vorm van slavernij. Dat van de psychoanalyse blijft voor het moment beperkt tot een paar slechtverlichte spelonken, en bovenal ontbreekt het haar aan die hefboom van bewustzijn, die de mens in staat steld te gaan waar hij wil, als meester en niet als machteloze getuige of ziekelijk slachtoffer. Dat van de religie is beter verlicht, maar ook dat is afhankelijk, van een god of een dogma, en vooral: het sluit ons op in één soort ervaring, want men kan net zo goed, en zelfs beter, de gevangene zijn van gindse werelden dan van de wereld hier. En tenslotte wordt de waarde van een ervaring bepaald door haar vermogen het leven te transformeren, anders worden we geconfronteerd met een bedrieglijk droom of een hallucinatie.

Sri Aurobindo nu laat ons een dubbele ontdekking doen, die we dringend nodig hebben, als we niet alleen maar een uitlaatklep zoeken voor de ons verstikkende chaos, maar onze wereld willen transformeren. Want als we hem stap voor stap volgen in zijn ongelofelijk onderzoek – zijn techniek van de innerlijke ruimte, om zo te zeggen – dan worden we geleid naar de grootste ontdekking aller tijden, naar de poort van het Grote Geheim, dat het uiterlijk wereld moet veranderen, namelijk dat bewustzijn een vermogen is. Verbijsterd als we zijn door de ‘onontkoombare’ wetenschappelijke omstandigheden waarin we geboren zijn, zou het kunnen lijken of de enige hoop van de mens ligt in een progressieve uitbreiding van zijn machines, die beter zullen zien dan hij, beter zullen horen dan hij, beter zullen rekenen dan hij, beter zullen genezen dan hij – en die tenslotte misschien beter zullen leven dan hij. Het gaat er evenwel om te ontdekken, dat wij het beter kunnen dan onze machines, en dat het enorme Mechaniek dat ons verstikt even snel in puin kan vallen als het is ontstaan, als we alleen maar de hefboom van de ware macht zouden aanraken en in ons eigen hart afdalen als methodische, rigoureuze en lucide onderzoekers.

Dan zullen we misschien ontdekken, dat die prachtige twintigste eeuw van ons zich nog maar in het Stenen Tijdperk van de psychologie bevond, en dat we met al onze wetenschap de ware Wetenschap van Leven nog niet zijn binnengegaan, noch het meesterschap over de wereld en over onszelf, en dat zich voor ons perspectieven openen van een volmaaktheid, een harmonie en een schoonheid, waarnaast onze grootse ontdekkingen zullen verbleken tot het gepruts van een beginneling.

Satprem,

Pondicherry, 27 januari 1970.

Inleiding

Ik word wat ik zie in mijzelf. Alles wat de gedachte mij suggereert, kan ik doen; alles wat de gedachte in mij openbaart, kan ik worden. Dit zou het onwrikbare geloof moeten zijn van de mens in zichzelf, omdat God In hem woont. (l)

Er was eens een boosaardige maharadja, die het niet verdroeg dat men boven hem zou kunnen staan. Daarom liet hij alle pandits uit het koninkrijk bijeenroepen, zoals gebruikelijk was in serieuze omstandigheden, en hij stelde hun deze vraag: ‘Wie van beiden is groter, ik of God?’ En de pandits bibberden. Omdat ze wijzen van beroep waren, vroegen ze bedenktijd; en verder hielden ze gewoontegetrouw vast aan hun positie en hun leven. Maar het waren dappere pandits, die God niet wilden beledigen. Daarom beklaagden zij zich, totdat de oudste hen geruststelde: ‘Laat mij mijn gang maar gaan, ik zal morgen wel met de Vorst praten.’ De volgende dag was het hele hof in plechtige durbar bijeen, toen de oude pandit zich nederig aandiende, de handen gevouwen en het voorhoofd beschilderd met witte as; hij boog diep en sprak de woorden: ‘O Heer, zonder twijfel zijt gij de grootste’ – de Vorst draaide driemaal aan het puntje van zijn lange snor en stak zijn borst vooruit – ‘gij zijt de grootste, Heer, want gij kunt ons uit Uw koninkrijk verbannen, maar God kan dat niet: álles is immers Zijn Koninkrijk en er is geen ènkele plaats buiten Hem.’

Dit verhaal uit India, dat we hebben gehoord in Bengalen waar Sri Aurobindo werd geboren, staat op één lijn met Sri Aurobindo’s opvatting, dat Hij alles is: de goden, de duivels, de mensen, de aarde en niet alleen de hemelen – en wiens hele ervaring leidt tot een goddelijk eerherstel van de Materie. Al sinds vijftig jaar heeft de psychologie zonder ophouden geprobeerd de demonen weer in de mens te integreren; het is best mogelijk dat het, zoals André Malraux meende, de taak van de komende vijftig jaar zal zijn er ‘de goden weer in te integreren’ of liever, wat Sri Aurobindo wilde: de Geest weer te integreren in de mens en in de materie – een spirituele integratie – en ‘het goddelijk leven op aarde’ te scheppen: de hemelen ginds zijn groots en wonderbaarlijk, maar grootser nog en wonderbaarlijker zijn de hemelen in U. Het is dit Eden, dat de goddelijke werker te wachten staat. (2)

Er zijn vele manieren om aan het Werk te gaan; in feite heeft ieder van ons zijn eigen speciale opening: voor de een zal het een goed volbrachte taak zijn of een voltooide opdracht, voor de ander een fraai idee, een harmonieus filosofisch systeem, voor een derde een muziekstuk, een rivier, de gouden gloed van de zon over de zee – en dat zijn allemaal manieren van ademen in het Oneindige. Alleen zijn het korte momenten, en we zouden iets blijvends willen hebben. Het zijn minuten, die afhankelijk zijn van heel wat ongrijpbare omstandigheden, en we zouden iets willen hebben dat onvervreemdbaar is, dat niet afhankelijk is van voorwaarden of omstandigheden, een venster in ons dat niet meer gesloten zal worden.

En omdat aan die voorwaarden op aarde heel moeilijk te voldoen is, spreken we over ‘God’, over ‘spiritualiteit’, over Christus en de Boeddha, en over het hele geslacht van hen die de grote godsdiensten hebben gesticht; en dat zijn allemaal manieren om het blijvende te vinden. Maar misschien zijn we geen religieuze mensen noch spiritualisten, misschien zijn we gewoon alleen maar mensen die geloven in de aarde; misschien wantrouwen we grote woorden en zijn we op dogma’s uitgekeken; misschien hebben we er ook wel een beetje genoeg van om te goed na te denken – en wensen we alleen maar ons kleine riviertje dat vloeit naar het Oneindige. Er was eens een grote heilige in India, die jaar in, jaar uit, vóór hij eindelijk vrede had gevonden, aan iedereen vroeg die hij tegen kwam: ‘Heb je God gezien? ... Heb je God gezien?’, en hij liep boos en teleurgesteld weg omdat de mensen hem steeds verhalen ophingen. Hij wilde zién. En daar had hij gelijk in, gezien de leugens waaronder de mensen dit woord hebben bedolven, zoals zoveel andere woorden. Wanneer we gezien zullen hebben, zullen we erover spreken, of waarschijnlijk onze mond houden. Nee, we willen onszelf niet met woorden in de maling nemen, we willen uitgaan van wat we hebben, op de plaats waar we staan, op onze klompen in de zuigende klei, maar ook met een straaltje hoop in ons hart, omdat dit onze eenvoudigste vorm van geloof is. En dan zien we best dat de wereld zoals ze is niet geweldig is, we zouden best willen dat daar verandering in kwam, maar we zijn sceptisch geworden, ook ten aanzien van universele ideeën en stromingen, partijen en theorieën. We beginnen de weg dus bij kilometerstand nul, d.w.z. bij onszelf, niet veel zaaks, maar het is alles wat we hebben, en het is juist dit stukje wereld dat we zullen proberen te veranderen vóór we anderen willen redden. En misschien zijn we wel niet zulke uilskuikens, want wie weet is het veranderen van jezelf wel de meest doeltreffende manier om de ander te veranderen?

Wat kan Sri Aurobindo op dit aardse niveau voor ons doen? Er is een filosoof Sri Aurobindo, en een dichter Sri Aurobindo, wat hij in diepste wezen was, een ziener van de evolutie, maar niet iedereen is filosoof of dichter, en nog minder een ziener. Maar als hij ons een methode zou geven om in onze eigen mogelijkheden te geloven, niet alleen de menselijke, maar ook de bovenmenselijke en de goddelijke, en niet alleen om er in te geloven maar om ze stap voor stap in onszelf te ontdekken en te zien, en om verruimd te worden, ruim als de aarde die we liefhebben, en alle werelden en alle zeeën die we in ons dragen, misschien zouden we dán tevreden zijn? Want er is ook een onderzoeker Sri Aurobindo – die tevens yogi was, en heeft die niet gezegd dat yoga de kunst is van de bewuste ontdekking ‘van zichzelf (3)? Dit onderzoek van het bewustzijn zouden we met hem willen ondernemen, en als we langzaam maar zeker voortgaan, geduldig en oprecht, en alle moeilijkheden van het terrein dapper onder ogen zien – en God weet dat het rotsachtig is – dan is er geen reden waarom er niet op zekere dag een venster zou opengaan dat ons voorgoed in het zonnetje zal zetten. Eerlijk gezegd is het niet één venster maar zijn het er meerdere, die ieder op hun beurt opengaan, iedere keer naar een wijdere ruimte, naar een nieuwe dimensie van ons koninkrijk, en iedere keer is dat een verandering van bewustzijn, even radicaal als bijvoorbeeld de overgang van slapen naar waken.

We zullen nu de belangrijkste stadia van deze bewustzijnsveranderingen volgen, zoals Sri Aurobindo ze heeft ervaren en ze voor zijn discipelen heeft beschreven in zijn integrale yoga, totdat deze ons op de drempel zullen brengen van een nieuwe, nog onbekende ervaring, die misschien het vermogen zal hebben het leven te veranderen.

Immers, Sri Aurobindo is niet alleen de onderzoeker van het bewustzijn, maar ook de bouwer van een nieuwe wereld. En wat schieten we er mee op als het bewustzijn verandert, maar de wereld om ons heen blijft zoals ze is? – dan lopen we het risico te worden als die koning huit het sprookje van Andersen, die naakt door de straten van zijn hoofdstad liep. Toen hij dan ook de uiterste grenzen had overschreden van die werelden die van oudsher bekend waren, ontdekte Sri Aurobindo een andere wereld die op geen enkele kaart is aangegeven, die hij het Supramentale heeft genoemd en die hij naar de aarde heeft willen trekken. Hij nodigt ons uit een beetje met hem mee te trekken en deel te nemen aan een mooi avontuur, als we daar tenminste van houden. Want het Supramentale, zegt Sri Aurobindo, brengt een beslissende verandering in de evolutie van het aardse bewustzijnfeitelijk is het dé bewustzijnsverandering die het vermogen zal hebben onze materiële wereld te transformeren, en deze even ingrijpend als duurzaam te transformeren, en hopelijk beter, dan het Mentale dat deed toen het voor het eerst verscheen in de Materie. We zullen dus zien hoe de integrale yoga uitmondt in een supramentale yoga of yoga van de transformatie van de aarde, die we zullen proberen te schetsen – alleen maar schetsen, want het is nu bezig te gebeuren, het is helemaal nieuw en vol obstakels, en we weten nog niet erg goed waar het ons zal brengen en zelfs niet of het zal slagen.

In wezen hangt dat een beetje van ons allemaal af.

I. Een volmaakte westerling

Menselijk gesproken staat Sri Aurobindo dicht bij ons omdat we uiteindelijk, nadat we de ‘Aziatische wijsheid’ eerbiedig gegroet zullen hebben, plus de bizarre asceten, die een spelletje schijnen te spelen met onze goede wetten, best zullen merken dat wel onze nieuwsgierigheid geraakt is, maar niet ons leven, en dat we de noodzaak blijven voelen van een praktische waarheid om ons door de zwaarste winters heen te helpen. Sri Aurobindo nu heeft onze winters maar al te goed gekend, hij heeft ze zelfs tijdens zijn vormingsperiode door gemaakt, van zijn zevende tot zijn twintigste jaar. Hij verhuisde van de ene zolderkamer naar de andere, volgens de grillen van min of meer welwillende hospita’s, zich tevreden stellend met één maaltijd per dag en zonder zelfs maar een jas te hebben, maar altijd beladen met boeken: de Franse symbolisten, Mallarmé, Rimbaud, die hij in het Frans las, lang vóór hij de Bhagavat-Gita las in vertaling. Sri Aurobindo is voor ons een uniek voorbeeld van synthese.

Hij werd geboren op 15 augustus 1872 te Calcutta, in het jaar van de llluminations van Rimbaud; de moderne fysica had haar intrede al gedaan met Max Planck; Einstein was maar een paar jaar jonger dan hij en Jules Verne tastte de toekomst af. Toch was koningin Victoria bezig zich erop voor te bereiden keizerin van India te worden, en was Afrika zelfs nog niet geheel ontdekt – we staan hier op de grens van twee werelden. In de geschiedenis lijkt het vaak dat perioden van beproeving en vernietiging aan de geboorte van een nieuwe wereld voorafgaan, maar misschien is dat een vergissing; misschien is het wel dat de afbrekende (of opruimende?) krachten hardnekkig volhouden, omdat het nieuwe zaad reeds ontkiemd is. Hoe dan ook, Europa bevond zich op het hoogtepunt van zijn glorie; het spel scheen in het Westen te worden gespeeld. Dat had tenminste dokter Krishnadan Ghose begrepen, de vader van Sri Aurobindo, die in Engeland medicijnen gestudeerd had en volkomen verengelst was terug gekomen. Hij was niet van plan zijn zoons – hij had er drie, waarvan Sri Aurobindo de jongste was – ook maar in het minst te laten besmetten met het ‘wazige en achterlijke’ mysticisme, waaraan zijn land te gronde scheen te gaan. Hij wilde zelfs niet dat ze iets zouden weten van de tradities en de talen van India. Sri Aurobindo kreeg daarom niet alleen een Engelse voornaam, Akroyd, maar ook een Engelse gouvernante, miss Pagett, en vervolgens werd hij op vijfjarige leeftijd naar een Ierse nonnenschool in Darjeeling gestuurd, samen met de zoons van Britse ambtenaren. Twee jaar later vertrokken de drie gebroeders Ghose naar Engeland. Sri Aurobindo was zeven jaar oud. Hij zou twintig jaar moeten wachten voor hij zijn moedertaal, het Bengaals, zou leren; hij zou zijn vader niet meer terug zien, want deze stierf vlak voor zijn terugkeer naar India, en zijn moeder maar nauwelijks, omdat zij hem door ziekte niet zou herkennen. We zien hier dus een kind voor ons, dat geheel is opgegroeid buiten de invloed van familie, vaderland en traditie – een vrij genie. De eerste les die Sri Aurobindo ons leert is misschien juist deze les van vrijheid.

Sri Aurobindo en zijn twee broers werden toevertrouwd aan een Anglicaans predikant in Manchester, met de strenge instructie dat hun niet zou worden toegestaan met enige Indiër kennis te maken of enige Indiase invloed te ondergaan (l) ; deze dokter Ghose was bepaald een merkwaardig mens. Hij gaf dominee Drewett ook opdracht zijn zoons geen enkel godsdienstonderricht te geven, zodat ze, als ze volwassen zouden zijn, hun godsdienst zelf zouden kunnen kiezen als ze dat wensten. Daarna liet hij hen dertien jaar lang aan hun lot over. Men zou kunnen geloven dat deze dokter Ghose een harteloos mens was, maar niets is minder waar: hij gaf niet alleen medische hulp, maar ook geld aan de armen in de Bengaalse dorpen (terwijl zijn zoons in Londen nauwelijks iets hadden om van te leven en zich van te kleden) en hij stierf door de schok toen hij het onjuiste bericht ontving dat zijn meest geliefde zoon Aurobindo bij een schipbreuk was omgekomen. Hij was echter van mening dat zijn kinderen karakter moesten hebben.

De eerste jaren in Manchester hadden voor Sri Aurobindo enig belang omdat hij er Frans leerde (Engels was natuurlijk zijn ‘Moedertaal’) en daardoor bij zichzelf een spontane verwantschap met Frankrijk ontdekte; zo zei hij aan het eind van zijn lange jaren in Engeland: Er was een zekere gehechtheid aan de Engelse en Europese denkwereld en literatuur, maar niet aan Engeland als land; ik had er geen banden mee ... Als er sprake was van gehechtheid aan enig Europees land als tweede vaderland, dan was dat op intellectuele en gevoelsmatige wijze aan een land, dat ik in dit leven nooit heb gezien en waar ik ook niet heb geleefd, niet Engeland, maar Frankrijk. (2) Toen was ook de dichter in hem ontwaakt, hij luisterde al naar de voetstappen van onzichtbare dingen, waarover een van zijn eerste verzen spreekt; zijn innerlijk venster was reeds geopend, ook al had de godsdienst hem maar nauwelijks beroerd, te oordelen naar het verhaal van zijn ‘bekering’ ; de moeder van dominee Drewett had het feitelijk op zich genomen de ziel van deze heidenen te redden, althans die van de jongste, die zij op een goede dag meesleepte naar een bijeenkomst van predikanten van de Nonconformist Church. Toen de gebeden voorbij waren, zegt Sri Aurobindo, gingen ze bijna allemaal weg, behalve een paar vrome lieden die wat langer bleven en het was altijd op dat tijdstip dat er bekeringen gemaakt werden. Ik voelde me dodelijk verveeld. Toen kwam er een dominee bij me en stelde me een paar vragen (ik moet een jaar of tien zijn geweest). Ik gaf geen antwoord. Toen begonnen ze allemaal te roepen ‘Hij is gered, hij is gered’, en begonnen voor me te bidden en God te danken. (3) Sri Aurobindo, de ziener, zou nooit een godsdienstig mens worden – dat gold in India evenzeer als in het Westen – en hij heeft vaak genoeg nadrukkelijk onderstreept, dat godsdienst en spiritualiteit niet noodzakelijk synoniem zijn: De ware theocratie, schreef hij later, is het koninkrijk Gods in de mens, en niet het koninkrijk van een paus, een kerk of een priesterklasse. (4)

Toen zijn leven in Londen begon, was Sri Aurobindo twaalf jaar oud; hij beheerste het Latijn en het Frans al volkomen. De directeur van de St. Paul’s School, die hij bezocht, was zo verbaasd over de capaciteiten van zijn leerling, dat hij hem zelf Griekse les gaf. Na drie jaar kon Sri Aurobindo het zich permitteren de helft van de lessen over te slaan en bijna al zijn tijd te besteden aan zijn meest geliefde bezigheid: lezen. We weten niet wat er ontsnapt is aan deze leergierige adolescent (behalve cricket, dat hem bepaald even weinig interesseerde als de zondagsschool); maar Shelley, Prometheus, en de Franse dichters, Homerus, Aristophanes, en weldra het hele Europese denken – want hij kende al snel genoeg Duits en Italiaans om Dante en Goethe in de originele taal te lezen – vulden een eenzaamheid waarover hij ons niets heeft verteld. Hij probeerde trouwens niet eens vrienden te maken, terwijl daarentegen Mono Mohan, de tweede zoon, heel Londen afliep in gezelschap van zijn vriend Oscar Wilde, en zich in de Engelse poëzie zou onderscheiden. Feitelijk leidden de drie broers ieder hun eigen leven. Sri Aurobindo had echter niets van een ernstige jongeman, en nog veel minder van een puritein (pruriteinen (5) noemde hij ze zelf); hij was eenvoudig ‘elders’ en zijn wereld was gevuld. Hij had een soort zelfspot-meteen-ernstig-gezicht, iets wat hem nooit heeft verlaten: Gevoel voor humor? – het is het zout van het bestaan. Zonder dat zou de wereld volledig uit haar balans zijn geraakt – ze is al genoeg uit haar evenwicht – en naar de bliksem zijn gegaan. (6) Want we kennen ook een humoristische Sri Aurobindo, en die Sri Aurobindo is misschien wel belangrijker dan de filosoof, waar de universiteiten in het Westen plechtig over spreken; filosofie was voor Sri Aurobindo slechts een middel om zich verstaanbaar te maken aan een bepaalde categorie mensen, die zonder uitleg niets kunnen begrijpen; het was een taal voor hem, zo goed als de dichtkunst een andere taal voor hem was, een duidelijker, waarachtiger taal; de humor daarentegen was een essentieel deel van zijn wezen, niet die spottende humor van de mens die geestig genoemd wordt, maar een soort blijheid, die niet anders kan dan dansen overal waar ze komt. We kunnen vaak, als in een flits die ons wat verblind achterlaat, in de meest tragische, meelijwekkende menselijke omstandigheden, een glimlach terugvinden die er bijna een loopje mee neemt, net als bij een kind dat dramatisch doet en dan opeens een gezicht trekt tegen zichzelf, omdat het zijn roeping is om te lachen, en omdat uiteindelijk niets ter wereld, geen mens, dat hoekje daarbinnen kan raken waar we eens en voor altijd koning zijn. Misschien is dat de ware betekenis van de aurobindoniaanse humor: het afwijzen van het dramatische, maar méér nog het gevoel van een onvervreemdbaar koningschap.

Sri Aurobindo circa 1918-1919

Sri Aurobindo circa 1919-1920

Sri Aurobindo 1950

Sri Aurobindo en de Moeder: darshan 24 april 1950

De Moeder 1897

De Moeder 1960

We weten niet of St. Paul’s School zijn humor waardeerde, maar men waardeerde er ongetwijfeld zijn verbijsterende eruditie; men kende hem een studiebeurs toe, die hem in staat stelde zich in Cambridge te laten inschrijven (en dat werd tijd, want de uitkeringen van thuis waren zo goed als verdwenen), maar dat hielp weinig om hem te behoeden voor koude en honger, als men in aanmerking neemt, dat zijn broers flink in dit voordeeltje deelden. Wat ging hij toch doen in deze oefenschool van gentlemen? Hij was achttien jaar oud. Ongetwijfeld gehoorzaamde hij aan de wens van zijn vader. Niet voor lang. In zijn eerste jaar in King’s College sleepte hij vrijwel alle prijzen in de wacht voor Griekse en Latijnse poëzie, maar zijn hart was er niet meer bij. Het waren Jeanne d’Arc, Mazzini, de Amerikaanse revolutie, die hem in hun ban hielden; kortom, de bevrijding van zijn land, de onafhankelijkheid van India, waarvan hij een van de pioniers zou zijn. Deze onvoorziene politieke roeping zou hem bijna twintig jaar in zijn greep houden, hem, die niet eens precies wist wat een Indiër was en een Hindu nog minder. Maar hij zou die achterstand snel inhalen, hij zou het klaar spelen om – bij wijze van spreken – tegelijkertijd zowel het hinduïsme als de cultuur van het Westen zich eigen te maken – overigens zou hij pas echt Sri Aurobindo worden toen hij zowel het een als het ander had verwerkt en het punt had gevonden waar deze twee werelden elkaar ontmoeten in iets, dat noch het één is noch het ander, zelfs geen synthese, maar wat we met de Moeder, die het werk van Sri Aurobindo voortzet, een derde positie zouden kunnen noemen, een ‘iets anders’, dat we dringend nodig hebben, wij die noch benepen materialisten zijn, noch uitsluitend spiritualisten.

Hij werd secretaris van de Indian Majlis, de vereniging van Indiase studenten in Cambridge, hield revolutionaire redevoeringen, schafte zijn Engelse voornaam af, en werd lid van een geheim genootschap ‘De Lotus en de Dolk’, nota bene! (maar romantiek kon ook tot de galg leiden), kortom: hij trok de aandacht en kwam op de zwarte lijst van Whitehall te staan. Dit weerhield hem er niet van het eerste deel van het Tripos-examen in de klassieke letteren af te leggen, om vervolgens van de graad af te zien toen hij geslaagd was, alsof het nu wel genoeg was. Op dezelfde manier gaf hij zich op voor het beroemde examen van de Indian Civil Service, dat hem aan de zijde van de Britse ambtenaren de poorten tot de Indiase regering zou hebben moeten openen, slaagde op briljante wijze, maar verscheen toen niet op zijn rijexamen – hij ging die dag uit wandelen in plaats van zijn paard te laten draven in Woolwich – en werd gediskwalificeerd. Ditmaal wond de deken van Cambridge zich erover op en schreef aan de autoriteiten: ‘Dat een man van dit formaat voor de Indiase regering verloren gaat, domweg omdat hij niet op een paard zat of een afspraak niet nakwam, komt me – eerlijk gezegd – voor als een kortzichtigheid van de autoriteiten, die moeilijk te overtreffen is... Hij heeft de laatste twee jaar een leven geleid vol moeilijkheden en zorgen. De financiële ondersteuning door zijn ouders is nagenoeg geheel weggevallen, en hij had zowel zijn beide broers als zichzelf te onderhouden... Ik heb meermalen namens hem aan zijn vader geschreven, doch zonder veel resultaat. Pas onlangs heb ik enig geld van hem los kunnen krijgen om een paar schuldeisers af te betalen, die anders zijn zoon voor het gerecht zouden hebben gedaagd.’ (7) Het pleidooi van de deken haalde niets uit. De Colonial Office had haar besluit genomen: Sri Aurobindo was een gevaarlijk individu. En daar hadden ze geen ongelijk in.

Toen Sri Aurobindo zich inscheepte naar India, was hij twintig. Zijn vader was zojuist overleden. Hij had geen betrekking en geen titel. Wat restte hem van die veertien jaar in het Westen? Het is verleidelijk de prachtige definitie van Edouard Herriot aan te halen, want als het waar is dat cultuur datgene is wat overblijft wanneer men alles heeft losgelaten, is dat wat overblijft van het Westen, nadat men het heeft verlaten, niet de boeken noch de musea of de theaters, maar de behoefte om wat we hebben ontvangen in de praktijk te brengen. Hierin schuilt ongetwijfeld de verdienste van het Westen. Helaas zijn wij te intellectueel om nog enige heldere visie te hebben die zich in daden laat omzetten, terwijl India, tezeer vervuld van het innerlijke, de noodzaak niet voelt om wat het ziet gelijk te stellen aan wat het heeft. Deze les zou Sri Aurobindo ter harte nemen.

II. De eeuwige wet

Ons proletariaat is weggezakt in onwetendheid en overspoeld door ellende! (l) riep Sri Aurobindo uit toen hij nog maar nauwelijks in India ontscheept was. Het was geen metafysische problematiek die hem bezighield, maar een actieprobleem. Handelen, we zijn in de wereld om te handelen; blijft de vraag wát we moeten doen, en vooral wat de meest doeltreffende methode van handelen is. Sri Aurobindo zou dit praktische standpunt innemen vanaf zijn eerste jaren in India tot zijn hoogste yogische realisaties. We herinneren ons – deze zijstap zij ons vergeven – de Himalaya in te zijn getrokken en daar bevoorrechte dagen te hebben doorgebracht in gezelschap van een wijs man, met rondom ons dennen en oleanders, en overal tot aan de gezichtseinder glinsterende sneeuw tussen hemel en valleien. Dat was allemaal heel best, en we zeiden tot onszelf dat het op deze hoogte makkelijk was goddelijke gedachten te hebben, misschien zelfs wel visioenen, maar daar beneden? We zaten er niet helemaal naast, ook al kan men, zo leerden we pas veel later, iets doen, zelfs véél doen voor de wereld, in de stilte en onbeweeglijkheid van het lichaam -een hardnekkige denkfout doet ons opwinding verwarren met handeling- maar toch, wat blijft er van die goddelijke minuten over wanneer we weer van onze eenzaamheid beroofd zijn en de vlakte ingetrokken? Er is hier sprake van een zinsbegoocheling, waarover de westerlingen die aan Hinduïsme doen eens zouden moeten mediteren, want als het uiteindelijk het-zich-uit-de-wereld-terugtrekken is dat ons lokt, zou een hoekje in de Alpen of de Camargue dat net zo goed kunnen verschaffen, of zelfs een kleine cel met witgekalkte muren – ‘de pelgrimstocht naar de bron’ heeft lak aan de Ganges en de Brahmaputra. Wat zou India Sri Aurobindo brengen? En bezit het een geheim dat waarde heeft voor het handelen in het leven?

Als men de boeken over het Hinduïsme wil geloven, zou het gaan om een soort spirituele paleontologie, doorspekt met volzinnen Sanskriet, alsof de Indiër een raadselachtige wijsgeer is en een verstokt afgodendienaar. Als we echter gewoon naar India kijken, van binnen uit, zonder de aanmatiging het uit elkaar te rafelen in paragrafen over het Hinduïsme (wat altijd verkeerd is, omdat we het risico lopen dat het ons vergaat als die reiziger, die in mei in Delhi rondliep en India gloeiend heet vond, maar die, als hij naar het zuiden en het oosten was gegaan, in november en in maart en in alle richtingen, zou hebben gezien dat India koud is en zinderend van de hitte, drassig en woestijnachtig, mild en zacht; dat het een wereld is die even ondefinieerbaar is als dat ‘Hinduïsme’ dat niet bestaat, omdat het Hinduïsme geen geloof is noch een spirituele golflengte; men bepaalt er geen positie, er zijn alle mogelijke posities), dan ontdekken we dat India het land is van een onmetelijke spirituele vrijheid. Het zogenaamde ‘Hinduïsme’ is een westerse uitvinding; de Indiër heeft het alleen maar over ‘de eeuwige wet’ – sanatana dharma, waarvan hij weet dat die niet exclusief Indiaas is, maar ook geldt voor de mohammedaan, de primitief-godsdienstige, de christen en zelfs de anabaptist. Dat wat voor het Westen het belangrijkste van een religie lijkt te zijn, namelijk de structuur die haar van andere godsdiensten onderscheidt, en die maakt dat men niet katholiek of protestant is tenzij men zus of zo denkt, of dit of dat geloofsartikel onderschrijft, is het minst belangrijke voor de Indiër, die instinctief probeert alle uiterlijke verschillen uit te wissen om iedereen terug te vinden op het centrale punt waar alles met elkaar in verbinding staat.

Deze wijdheid van blik is heel wat anders dan de ‘verdraagzaamheid’, die slechts de keerzijde is van onverdraagzaamheid; het is het positieve begrijpen, dat ieder mens een innerlijk verlangen heeft dat men God noemt of een andere benaming geeft, en dat ieder mens het verlangen heeft om wat hij van God begrijpt lief te hebben, ieder op zijn eigen niveau en volgens zijn eigen innerlijke ontwikkelingsstadium, en dat de manier van Jantje niet die van Pietje is – dat iedereen bijvoorbeeld een gekruisigde god zou kunnen liefhebben, is tegennatuurlijk in de ogen van de doorsnee Indiër, die zich eerbiedig voor Christus zal buigen (met evenveel spontane eerbied als voor zijn eigen godsbeeld), maar die begrijpt dat het aangezichts Gods óók is in de lach van Krishna, het angstaanjagende van Kali, de lieflijkheid van Saraswati, en in de duizenden anderen die dansen op de uitbundige tempeltorens, veelkleurig en besnord, blij en afschrikwekkend, verlicht en vol mededogen – een God die niet kan glimlachen, zou dit humoristisch heelal niet hebben kunnen scheppen (2), heeft Sri Aurobindo gezegd – en dat alles Zijn gelaat is en alles Zijn spel, verschrikkelijk en prachtig en barok als onze wereld zelf. Want dit land, dat zo vol zit met goden, is tegelijkertijd ook het land van het geloof-uit-één-stuk in de Eenheid: ‘Hij, de Enige, ziet toe op alle geboorten en alle naturen; Hijzelf, de baarmoeder van alles’ (Shwetashwatara Upanishad, V.5). Maar niet iedereen kan onmiddellijk het Absolute inspringen, er zijn heel wat gradaties in de Hemelvaart, en hij die bereid is een kleine Lalita met haar kindergezicht te begrijpen en haar zijn wierook en bloemen te brengen, zou niet weten hoe hij zich in de stilte van zijn hart zou moeten wenden tot de eeuwige Moeder; een ander zal alle vormen overboord gooien om zich onder te dompelen in de contemplatie van Dat wat geen naam heeft. ‘Zoals de mensen tot Mij komen, zo aanvaard ik hen. Mijn pad is het, dat de mensen van alle kanten volgen’, zegt de Gita[1] (IV.11). Men ziet, er zijn zóveel manieren om God te begrijpen, in drie mensen of in miljoenen, dat het beter is niet te dogmatiseren, om te voorkomen dat we er steeds maar meer afknippen en uiteindelijk niet veel meer overlaten dan een cartesiaanse God, die eeuwig en universeel is bij de gratie van zijn beperktheid. Misschien verwarren we nog steeds eenheid met eenvormigheid. Het is in de geest van deze traditie dat Sri Aurobindo weldra zou schrijven: De volmaaktheid van de integrale Yoga zal komen wanneer ieder mens in staat is zijn eigen yogaweg te gaan, en de ontwikkeling van zijn eigen natuur nastreeft in haar doorstoten naar omhoog, naar dat wat de natuur te boven gaat. Want de vrijheid is de uiteindelijke wet en de laatste voltooiing. (3)

Evenmin vraagt de Indiër ooit: ‘Geloof je in God?’ – die vraag komt hem even kinderachtig voor als ‘Geloof je in CO_2?’; hij zegt gewoon: ‘Doe de ervaring op; als je dit doet, zul je dáár terecht komen, en doe je wat anders, dan zul je een ander resultaat bereiken.’ Alle vernuftigheid, pietepeuterigheid en nauwkeurigheid, die we de laatste paar eeuwen hebben ontplooid bij het onderzoek van fysieke verschijnselen, heeft de Indiër met even grote gestrengheid vier- of vijfduizend jaar lang toegepast bij het onderzoek van innerlijke verschijnselen – als men dit volk slechts ziet als een ‘dromend’ volk, staan ons nog vele verrassingen te wachten. En als we een beetje eerlijk zijn, zal het ons snel duidelijk worden dat ons onderzoek van het ‘innerlijk’, d.w.z. onze psychologie, psychoanalyse en kennis van de mens, zich nog maar in de kinderschoenen bevinden, om de eenvoudige reden dat zelfkennis een ascese inhoudt, die even methodisch, even geduldig en vaak even langdradig is als de lange jaren van inleiding in de kernfysica; als men op deze weg wil voortgaan, is het niet voldoende om boeken te lezen of klinische kaartsystemen te verzamelen en alle neurosen van deze eeuw die geen middelpunt heeft, men moet zichzelf volledig inzetten. Als we, strikt gesproken, evenveel oprechtheid, nauwgezetheid en volharding aan de dag zouden leggen wanneer we ons buigen over ons innerlijk, als wanneer we ons buigen over onze boeken, zouden we snel gaan en vér – ook het Westen heeft verrassingen voor ons in petto. Alleen moet men zich ontdoen van alle vooropgezette ideeën – Columbus maakte zijn kaart van Amerika ook pas nadat hij Palos had verlaten! Het is misschien wel goed deze kinderlijk eenvoudige waarheden nog eens te herhalen, want we lijken gevangen te zitten tussen twee onjuistheden: de veel te zwaar opgevatte onjuistheid van de spiritualisten, die de kwestie God allang hebben vastgelegd in een bepaald aantal onfeilbare paragrafen, en de onjuistheid die lang niet ernstig genoeg genomen wordt: die van de lagere occultisten en helderzienden, die het onzichtbare hebben teruggebracht tot een soort buitensporigheid van de verbeelding. India stuurt ons wijselijk terug naar de directe ervaring en de methoden daarvan. Sri Aurobindo zou deze fundamentele les in de experimentele spiritualiteit al spoedig toepassen.

Maar welke mensen en welk menselijk materiaal zou hij aantreffen in dit India dat hij niet kende? Wanneer we de bonte exotische kleurenmengeling buiten beschouwing laten, en de (voor ons) bizarre kledij die de toerist amuseert en in de war brengt, dan blijft er toch iets vreemds over, en als we zeggen dat het aardige, dromerige, fatalistische mensen zijn, die los staan van de wereld, dan hebben we wel het effect beschreven, maar niet de oorzaak. ‘Vreemd’ is het woord, want zomaar, in zijn fysieke substantie zelf, zonder dat er het minste ‘idee’ of ‘geloof’ aan te pas komt, wortelt de Indiër in andere werelden; hij is niet helemaal van deze wereld. En die andere werelden komen voortdurend in hem naar boven – bij het geringste schokje scheurt de sluier, merkte Sri Aurobindo op – zodat de fysieke wereld, die ons zo absoluut, zo reëel, zo uniek toeschijnt, voor hem maar één manier van leven is temidden van vele andere, maar één modaliteit van het totale bestaan temidden van heel wat andere; kortom, een grens die chaotisch is, in beroering en nogal ongelukkig, in de marge van onmetelijke continenten die zich onontdekt daarachter uitstrekken (4). Dit substantiële verschil tussen Indiërs en andere volkeren treedt nergens duidelijker aan de dag dan in de Indiase kunst, zoals dit ook het geval is in de Egyptische kunst (en, naar we veronderstellen zonder het te weten, ook in de kunst van Central-Amerika), want als we onze kathedralen achter ons laten, die licht zijn en open, rank als de triomf van de goddelijke gedachten van de mens, en als we ons dan plotseling in de stilte van Abydos aan de Nijl bevinden in de aanwezigheid van Sekmeth, of achter de zuilengalerij van Dakshineshwar van aangezicht tot aangezicht met Kali, dan voelen we best iets – dan staren we opeens in een onbekende dimensie, een ‘iets’ dat ons een beetje verbijstert en dat absoluut afwezig is in onze westerse kunst. Er zijn geen geheimen in onze kathedralen! Alles is er keurig netjes, open naar alle windstreken voor hem die uitwendige ogen heeft – en toch zijn er heel wat geheimen... Het gaat er hier niet om verdiensten te vergelijken, hoe belachelijk zou dat zijn! Maar gewoon om vast te stellen, dat wij iets hebben vergeten. Hoe is het mogelijk, dat het ons ondanks alles niet heeft getroffen, dat wanneer zovele beschavingen, die even glorieus en verfijnd waren als de onze – laten we bescheiden genoeg zijn dat toe geven – en wier élite niet minder ‘intelligent’ was dan die van onze universiteiten, het visioen en de ervaring gehad hebben van (voor ons) onzichtbare hiërarchieën en machtige psychische ritmes, die de kortstondige pulsering van één enkel mensenleven te boven gingen, – dat dat dan wellicht niet een mentale afwijking was, een vreemde afwijking, die men op duizenden mijlen afstand aantreft bij beschavingen die elkaar vreemd waren, noch een vorm van bijgeloof van fantasierijke oude dametjes. We hebben het tijdperk van de Mysteriën weggevaagd, dat is duidelijk, alles is keurig cartesiaans, maar toch mankeert er iets aan. Het eerste teken van de nieuwe mens is waarschijnlijk, dat hij ontwaakt tot het besef van een verschrikkelijk gebrek aan iets, dat noch de wetenschap, noch de kerken, noch zijn luidruchtige genoegens hem kunnen verschaffen. Men kan de mens niet ongestraft zijn geheimen ontnemen. Dit was nòg een levende getuigenis, dat India Sri Aurobindo bracht, voor zover hij dat niet reeds kende in zijn eigen diepste wezen.

En toch lopen we het risico teleurgesteld te worden, als we aannemen dat India, waar de oude Mysteriën levend zijn gebleven, ons de praktische oplossing zal geven die we zoeken. Sri Aurobindo, die al ras de vrijheid wist te waarderen, de spirituele omvang en de geweldige experimentele inzet die India de zoekende openbaart, zal zich niet in alles geheel gewonnen geven, integendeel; niet dat er iets te verwerpen valt; er valt nergens iets te verwerpen, noch in het zogenaamde Hinduïsme noch in het Christendom of in welk willekeurig ander streven van de mens dan ook, maar wel moet alles worden verwijd, eindeloos verwijd. Wat we als een hoogste waarheid zien, is veelal slechts een onvolledige ervaring van de Waarheid – en ongetwijfeld bestaat de totaliteit van de Ervaring nergens in tijd en ruimte, op geen enkele plaats en in geen enkel wezen, hoe verlicht ook, want de Waarheid is oneindig, zij gaat steeds voorwaarts. ‘Maar altijd neemt de mens een eindeloze last op zijn schouders’, zei de Moeder eens tijdens een gesprek over het Buddhisme. ‘Men wil niets laten vallen van het verleden en gaat steeds meer gebukt onder het gewicht van die nutteloze opeenstapeling. Je hebt een gids voor een deel van de weg, maar wanneer je dat deel hebt afgelegd, laat dan die weg achter je en de gids erbij en ga verder. Dat is iets wat de mens niet gemakkelijk doet; wanneer hij iets te pakken krijgt dat hem helpt, klampt hij zich er aan vast en wil zich dan niet meer verroeren. Zij die met het Christendom een stapje verder zijn gekomen, willen het niet meer loslaten en torsen het op hun schouders, zij die met het Buddhisme een stapje verder zijn gekomen, willen het niet meer loslaten en torsen het op hun schouders, en dat bemoeilijkt het lopen en houdt geweldig op. Als je dat stadium eenmaal hebt doorlopen, laat het dan vallen, laat het gaan! ga verder!’ De eeuwige wet, ja, maar eeuwig jong en eeuwig voortschrijdend. India nu, dat ook de eeuwige Beeldenstormer wist te begrijpen, die God is in zijn kosmische mars, heeft niet altijd de kracht gehad haar eigen wijsheid te verdragen; het onmetelijke onzichtbare waarvan dit land is doortrokken, moest dubbel betaald worden: in menselijk én spiritueel opzicht. In menselijk opzicht, omdat de mensen die doordrenkt waren van het gindse, bewust van het grote kosmische Spel en de innerlijke dimensies, waarnaast ons beperkte oppervlakteleven dat periodiek bloeit en snel weer verzwolgen wordt tot een punt wordt teruggebracht, tenslotte de wereld gingen verwaarlozen – inertie, onverschilligheid ten aanzien van de vooruitgang en berusting droegen daar heel vaak het masker van wijsheid. In spiritueel opzicht (en dat is veel ernstiger), omdat in deze onmetelijkheid, die te groot is voor ons beperkte huidige bewustzijn, de bestemming van de aarde, onze aarde, tenslotte ergens verloren ging in de grensgebieden van sterrennevels, of ergens, weer opgenomen in het Brahman, waar het uiteindelijk misschien nooit uit was gekomen behalve in onze dromen – de leer van de illusie, de trances, de gesloten ogen van de yogi droegen daar heel vaak ook het masker van God. Het zou daarom goed zijn het algemene doel, dat het religieuze India zich stelt, een beetje duidelijker te definiëren, en dan zullen we beter zien wat het wel en niet kan doen voor ons, die een integrale waarheid zoeken.

Laten we maar meteen erkennen, dat we ons met een verbijsterende tegenspraak geconfronteerd zien. Immers, dit is een land dat grote openbaringen heeft voortgebracht: ‘Alles is Brahman’, heette het, alles is Geest, ook deze wereld is Geest, deze aarde, dit leven, deze mensen – er is niets buiten Hem. ‘Dat allemaal is het onsterfelijk Brahman en niets anders; Brahman is voor ons en Brahman is achter ons, en in het zuiden en in het noorden, en onder ons en boven ons; Hij strekt zich overal uit. Dit alles is Brahman alleen, dit helle magnifieke heelal’ (Mundaka Upanishad, II.12); de dualiteit was tenslotte dus opgeheven, die onze arme aarde naar God trekt en naar de Duivel, alsof men altijd zou moeten kiezen tussen hemel en aarde en nooit ongehavend gered kon worden. En toch heeft, praktisch gesproken, drieduizend jaar lang de hele religieuze geschiedenis van India zich gedragen alsof er een waar Brahman was, transcendent en onbeweeglijk, dat zich eens en voor altijd buiten onze luidruchtige wereld bevond, èn een onwaar Brahman, of althans (en daarin verschillen de scholen van mening) een minder Brahman van een min of meer discutabele tussenwerkelijkheid, d.w.z. het leven, de aarde, onze arme smeerpoets van een aarde: ‘Laat deze wereld van illusie los’, riep de grote Shankara[2] uit. ‘Het Brahman is waar, de wereld is een leugen’, zegt de Niralamba Upanishad: Brahma satyam jaganmityá. Al onze goede wil ten spijt, moeten we bekennen dat we niet begrijpen door welke vervorming of welk vergeten het ‘alles is Brahman’ is geworden tot ‘alles, behalve de wereld, is Brahman’.

Wanneer we de Schriften terzijde laten, want het mentale van de mens is zo scherpzinnig, dat het met gemak schapen kan zien grazen op een obelisk, en wanneer we de praktische disciplines van India bestuderen, wordt de tegenspraak nog flagranter. Immers, de Indiase psychologie is gebaseerd op de zeer slimme observatie, dat alles in het heelal, van de mineralen tot en met de mens, bestaat uit drie elementen of kwaliteiten (guna’s), die men overal terugvindt, ook al kan men ze iets anders benoemen al naar gelang van de orde van werkelijkheid waar men het over heeft: tamas, inertie, duisternis, onbewustheid; rajas, beweging, strijd, moeite, hartstocht, actie; sattva, licht, harmonie, vreugde. Deze drie elementen bestaan nergens in zuivere toestand; we zitten altijd gevangen tussen inertie, hartstocht en licht; nu een sattvo-tamasisch, goed maar wat beperkt, plichtsgetrouw, maar weinig bewust; dan weer sattvo-rajasisch, hartstochtelijk naar boven gericht; of tamaso-rajasisch, hartstochtelijk naar beneden gericht; en meestal een fraai mengsel van alle drie. In het donkerste tamas straalt ook het licht – maar het omgekeerde is evenzeer waar, helaas. Om kort te gaan, we bevinden ons altijd in een instabiel evenwicht; de krijger, de asceet en de lomperd delen gezellig ons huis in steeds wisselende verhoudingen. De verschillende Indiase disciplines proberen daarom het evenwicht te herstellen: uit het spel van de drie guna’s te treden, dat ons onophoudelijk heen en weer slingert tussen licht en duisternis, tussen enthousiasme en uitputting, tussen de grauwheid van onze voorbijgaande vreugden en ons steeds herhaald lijden, en er boven te gaan staan, d.w.z. het goddelijk bewustzijn (yoga) terug te vinden, dat de plaats is van het volmaakte evenwicht. Met dit doel streven ze er alle naar ons uit die toestand van verstrooiing en verspilling te halen, waarin we leven, en in ons een concentratie te doen ontstaan die sterk genoeg is om de gewone grenzen te doorbreken, en – als het moment gekomen is – over te gaan in een andere toestand. Deze arbeid van concentratie kan zich op elk willekeurig niveau van ons wezen afspelen – het fysieke, het vitale en het mentale. Afhankelijk van het gekozen niveau, beoefenen we dan deze of gene yoga: hatha-yoga, raja-yoga, mantra-yoga, en nog vele andere, eindeloos veel andere, die de geschiedenis van onze inspanning afbakenen. Het is niet nodig hier uiteen te zetten hoe voortreffelijk deze methoden zijn, noch de zeer interessante tussenliggende resultaten waartoe ze kunnen leiden; we houden ons slechts bezig met hun doel, hun uiteindelijke bestemming. Welnu, dit ‘erboven staan’ lijkt geen enkel verband met het leven te houden, in de eerste plaats omdat deze uiterst bindende disciplines iedere dag vele uren werk vragen, zo niet een volstrekte eenzaamheid; vervolgens omdat het criterium van slagen een trancetoestand is of yogische extase, samadhi, het volmaakte evenwicht, de onuitsprekelijke gelukzaligheid, waarin het bewustzijn omtrent de wereld wordt weggevaagd, verzwolgen. Brahman, de Geest, heeft bepaald geen contact met ons gewone waakbewustzijn; Hij is buiten alles wat we kennen, Hij is niet van deze wereld. Ook anderen, die geen Indiërs waren, hebben dat gezegd.

Feitelijk hebben alle wereldgodsdiensten het gezegd. En of men hier nu spreekt over ‘redding’ of ginds over ‘bevrijding’, mukti, of men het nu heeft over het paradijs of over het ophouden van de kring van wedergeboorten, maakt geen enkel verschil, omdat het er uiteindelijk immers om gaat eruit te treden. Toch was het niet altijd zo. Tussen het einde van het tijdperk van de Mysteriën, bij ons en daarginds, en het verschijnen van de grote wereldgodsdiensten is een kloof ontstaan; een Kennis, die niet dit geweldige onderscheid maakte tussen God en de wereld, raakte versluierd – alle tradities, alle legenden getuigen hiervan. Het conflict tussen Materie en Geest is een moderne creatie; de zogenaamde materialisten zijn in feite de wettige of onwettige kinderen van de spiritualisten, zoals verloren zoons de schepping zijn van gierige vaders. Tussen de eerste Upanishads van ongeveer drie-, vierduizend jaar geleden, die zelf de nalatenschap vormen van de Veda’s die God overal in dit ‘prachtige heelal’ zagen, en de laatste Upanishads, is een Geheim verloren geraakt – en dat niet alleen in India; het ging ook verloren in Mesopothamië, in Egypte, in Griekenland, in Centraal-Amerika. Het is dit Geheim, dat Sri Aurobindo opnieuw zou gaan ontdekken; misschien wel juist omdat in hem het zuiverste van de westerse traditie en de diepe spirituele eisen van Azië verenigd waren. Oost en West, zegt hij, hebben twee verschillende levensbeschouwingen, die de keerzijden zijn van één en dezelfde werkelijkheid. Tussen de pragmatische waarheid waarop het vitale denken van het moderne Europa, gegrepen door de kracht van het leven, door de dans van God in de Natuur, zo nadrukkelijk en uitsluitend de aandacht vestigt, en de eeuwige, onveranderlijke Waarheid waar het Indiase mentale, gegrepen door stilte en harmonieus evenwicht, zich gaarne toe wendt met evenveel hartstocht, als zijn exclusieve vondst, bestaat niet die kloof en die onenigheid, zoals nu wordt beweerd door het vooringenomen mentale, de onderscheid makende rede, de alles absorberende hartstocht van een wil die slechts één ding wil realiseren. De ene eeuwige onveranderlijke Waarheid is de Geest, en zonder de Geest zou de pragmatische waarheid van een zichzelf scheppend heelal oorsprong noch fundering hebben; zij zou van iedere betekenis ontdaan zijn en verstoken van innerlijke leiding, doelloos, een vertoning van vuurwerk dat in het niets omhoog schiet om ergens in de lucht uit elkaar te vallen en te doven. Doch evenmin is de pragmatische waarheid een droom van het nietbestaande, een illusie of langdurige val in een of ander onbenullig waanbeeld van creatieve verbeelding; dat zou hetzelfde zijn als de eeuwige Geest tot dronkaard of dromer te bestempelen, de dwaas van zijn eigen gigantische hallucinaties. De waarheden van de universele existentie zijn tweesoortig: de waarheden van de Geest, die zelf eeuwig en onveranderlijk zijn, en dit zijn de grote dingen die zichzelf uitstorten in het Worden en zo doorlopend hun krachten en betekenissen realiseren – , en het spel van het bewustzijn daarmee, disharmonieën, variaties, exploratie van mogelijkheden, vooruitstrevende noteringen, omkeringen, ontaardingen, opklimmende wendingen naar een motief van groter harmonie; en van al deze dingen heeft de Geest zijn heelal gemaakt en maakt Hij altijd zijn heelal. Maar Hij maakt Zichzelf hierin, Zichzelf, de schepper en de energie van de schepping, de oorzaak en de methode en het resultaat van de verrichtingen, de werktuigkundige en de machine, de muziek en de musicus, de dichter en het gedicht, het supramentale, het mentale, het leven en de materie, de ziel en de Natuur. (5)

Maar het was Sri Aurobindo niet voldoende om op papier de Geest met de Materie te verzoenen. Of de Geest nu van deze wereld is of niet, maakt uiteindelijk weinig verschil, als de kennis van de Geest in het leven niet wordt begeleid door een macht over het leven: Want waarheid en kennis zijn een lege glans, als de Kennis de macht niet heeft de wereld te veranderen. (6) Het verloren Geheim was geen theoretische waarheid, het was een reële macht van de Geest over de Materie. Dit pragmatische Geheim zou Sri Aurobindo stukje bij beetje proefondervindelijk terugvinden, waarbij hij de moed opbracht om tegelijkertijd zowel de cultuur van het Westen als religieuze tradities van het Hinduïsme achter zich te laten; zo waar is het, dat het wezenlijke te voorschijn komt wanneer men alles heeft vergeten.

III. Het einde van het intellect

Sri Aurobindo had er veertien jaar voor nodig om de westerse weg af te leggen; hij zou bijna even lang doen over de weg van India om het ‘hoogtepunt’ van de traditionele yogische verwerkelijkingen te bereiken, d.w.z. het begin van zijn eigen werk. Maar wat voor ons interessant is, is dat Sri Aurobindo zelfs deze traditionele weg, die wij dus als een voorbereiding zullen beschouwen, heeft afgelegd buiten alle gewone regels om, als een vrijbuiter zou men kunnen zeggen, of beter nog: als een onderzoeker die zich weinig van voorzorgen en kaarten aantrekt en die daardoor heel wat onnodige omwegen vermijdt, omdat hij gewoon de moed heeft recht op het doel af te gaan. Het is dus noch in afzondering, noch met gekruiste benen, noch onder leiding van een verlicht Meester, dat Sri Aurobindo zich op weg begaf, maar zoals we het zélf zouden kunnen doen, zonder er iets van te weten, midden in het leven – een leven dat net zo vol tumult en agitatie was als het onze – en helemaal alleen. Het eerste geheim van Sri Aurobindo is ongetwijfeld dat hij altijd geweigerd heeft het leven in tweeën te delen – actie en meditatie, binnen en buiten, en heel die schaal van onze onjuiste onderscheidingen; vanaf het moment dat de gedachte aan yoga in hem opkwam, heeft hij er alles bij inbegrepen: hoog en laag, binnen en buiten, alles was hem goed genoeg, en hij ging op weg zonder een blik achter zich te werpen. Sri Aurobindo is niet gekomen om ons een demonstratie te geven van uitzonderlijke kwaliteiten in een uitzonderlijke omgeving, hij is ons komen laten zien wat de mens vermag, en dat het uitzonderlijke alleen maar een normaliteit is die men zich nog niet eigen gemaakt heeft, zoals ook het bovennatuurlijke volgens zijn zeggen de natuur is die we nog niet hebben bereikt of nog niet kennen of waarvan we de sleutel nog niet hebben verworven. (1) In diepste wezen is alles in deze wereld een kwestie van de juiste concentratie; er is niets dat zich niet uiteindelijk prijs geeft aan een goedgerichte concentratie.

Toen hij voet aan land zette op de Apollo Bunder in Bombay, werd hij door een spontane spirituele ervaring gegrepen, een onmetelijke innerlijke rust maakte zich van hem meester; maar hij had andere problemen: eten en drinken. Sri Aurobindo was twintig jaar. Hij vond een betrekking bij de Maharadja van Baroda als leraar Frans en later als leraar Engels aan het State College, waarvan hij al gauw onderdirecteur werd. Hij vervulde bovendien de functie van particulier secretaris van de Vorst. Met het college en het hof was zijn tijd al behoorlijk gevuld, maar wat hem het meest bezighield was het lot van India. Hij reisde meermalen naar Calcutta, stelde zich op de hoogte van de politieke situatie en schreef artikelen die een schandaal veroorzaakten, want hij vond het niet voldoende te zeggen, dat de keizerin van India een oude dame was die uit beleefdheid zo genoemd werd (2), maar hij nodigde ook zijn landgenoten uit het Britse juk af te schudden en viel de bedelaarspolitiek van het Indiase Congres aan: geen hervormingen, geen samenwerking. Zijn doel was alle energieën in de natie te organiseren met het oog op een revolutionaire actie. Daar was moed voor nodig, als we ons herinneren dat het toen 1893 was en dat de Britse hegemonie zich uitstrekte over driekwart van de aardbol. Maar Sri Aurobindo had een heel eigen manier om het probleem aan te pakken; hij richtte zich niet tot de Engelsen, maar tot de Indiërs zelf: Onze eigenlijke vijand is niet een macht die buiten ons ligt, maar onze eigen ten hemel schreiende zwakheid, onze lafheid en onze kortzichtige sentimentaliteit. (3) We vinden hier al een kenmerkende noot bij Sri Aurobindo, die zowel in politieke als in spirituele veldslagen en onder alle omstandigheden ons uitnodigt in onszelf en niet buiten ons of ergens anders de oorzaken te zoeken van ons ongeluk en de rampspoeden van de wereld: de uiterlijke omstandigheden zijn slechts het ontluiken van wat we zijn, zou later zij zeggen, die zijn werk met hem zou delen. Sri Aurobindo had al snel in de gaten dat artikelen in de pers niet voldoende waren om een land wakker te schudden; hij begon ondergrondse activiteiten, die hem bijna aan de galg zouden brengen. Dertien jaar lang zou Sri Aurobindo met vuur spelen.

Toch was hij geen opgewonden of geëxalteerd jongmens. ‘Zijn glimlach was eenvoudig als die van een kind, even helder en even zachtaardig’, schreef zijn leraar Bengaals, die twee jaar met hem optrok (Sri Aurobindo had vanzelfsprekend de studie van zijn Moedertaal ter hand genomen), en met ontroerende naïveteit voegt zijn leraar daar aan toe: ‘Voor ik Sri Aurobindo had ontmoet, stelde ik me hem voor als een stoere figuur, van top tot teen Europees gekleed, smetteloos, met een strenge blik achter brillenglazen, een ontzettend accent (Cambridge, natuurlijk), en een bijzonder moeilijk karakter... Wie had gedacht, dat deze gebruinde jonge man met zachte dromerige ogen en lang golvend haar dat in het midden gescheiden was en tot op zijn schouders hing, en die gekleed was in een goedkope dhoti uit Ahmedabad en een nauwsluitend Indiaas jasje, met aan zijn voeten ouderwetse sandalen met opkrullende punt, het gelaat licht door pokken getekend, niemand anders was dan de heer Aurobindo Ghose, een wonder van geleerdheid in Frans, Latijn en Grieks?’

Voor de rest had Sri Aurobindo met de boeken nog niet afgerekend, hij was nog op het Westen georiënteerd; bij kisten vol verslond hij boeken die hij uit Bombay en Calcutta liet komen: ‘Aurobindo ging dan aan zijn werktafel zitten’, vertelt zijn leraar Bengaals, ‘en las bij het licht van een olielamp tot één uur’s nachts, zonder zich te bekommeren om de ondraaglijke muggenbeten. Ik zag hem daar uren achtereen in dezelfde houding zitten, zijn ogen op het boek gericht als een yogi die verdiept is in contemplatie van het Goddelijke, onbereikbaar voor alles wat zich rondom hem afspeelde. Zelfs als het huis in brand zou zijn gevlogen, zou dat zijn concentratie niet hebben verstoord.’ Engelse, Russische, Duitse en Franse romans passeerden in groten getale de revue, en ook hoe langer hoe meer de heilige teksten van India: de Upanishads, de Gita, de Ramayana, zonder dat hij ooit een voet in een tempel zette behalve uit nieuwsgierigheid. ‘Op een goede dag’, vertelt een van zijn vrienden, ‘ging Sri Aurobindo zitten na zijn terugkeer van het college, pakte een willekeurig boek en begon te lezen, terwijl Z en een paar vrienden luidruchtig een partijtje begonnen te schaken. Na een half uur legde hij het boek weg en nam een kop thee. We hadden hem dat al vaak zien doen en zaten met spanning te wachten op een gelegenheid om na te gaan of hij die boeken van A tot Z las, of dat hij alleen maar hier en daar wat bladzijden doornam. De toets begon onmiddellijk. Z opende het boek op een willekeurige bladzijde en vroeg Sri Aurobindo de volgende regels op te zeggen. Sri Aurobindo concentreerde zich een ogenblik en herhaalde toen de hele bladzijde zonder één enkele fout. Als hij in staat was honderd bladzijden te lezen in een half uur, was het geen wonder dat hij een hele kist vol boeken in zo’n ongelooflijk korte tijd had uitgelezen.’ Sri Aurobindo liet het echter niet bij de vertalingen van de heilige teksten, hij zette zich ook aan de studie van het Sanskriet, dat hij zich geheel alleen eigen maakte; een hem typerende bijzonderheid, want iets hoefde maar berucht moeilijk of onmogelijk te zijn, of hij weigerde zich door wie dan ook iets te laten wijsmaken, of het nu een grammaticus was, een pandit of een predikant, en wenste zelf de ervaring rechtstreeks te ondergaan. Ongetwijfeld had deze methode haar voordelen, daar hij zich immers niet alleen het Sanskriet eigen maakte, maar bovendien een paar jaar later de verloren betekenis van de Veda’s[1] opnieuw ontdekte.

Toch kwam de dag waarop Sri Aurobindo genoeg kreeg van deze intellectuele gymnastiek. Hij had ongetwijfeld gemerkt, dat men eindeloos kan doorgaan met kennis verzamelen en lezen en nog eens lezen en talen leren, zelfs alle talen ter wereld en alle boeken ter wereld, en dat men daar geen steek mee opschiet. Want het mentale doet geen poging om echt te kénnen, ook al lijkt dat wel zo – het wil alleen maar iets te vermalen hebben. De kennisbehoefte van het mentale is in eerste instantie de behoefte iets te vermalen te hebben. En mocht toevallig de machine stoppen omdat die kennis gevonden is, dan raakt het snel in verzet en zoekt weer iets nieuws om fijn te kunnen malen en malen. Dat is de functie ervan. Wat er in ons naar kennis en vooruitgang streeft, is niet het mentale, maar iets dat daarachter ligt en er zich van bedient: De beslissende periode van mijn intellectuele ontwikkeling, vertrouwde Sri Aurobindo een discipel toe, was toen het me duidelijk was geworden, dat wat het intellect zei juist kon zijn, maar even goed onjuist, dat wat het intellect rechtvaardigde waar was, maar het tegendeel evenzeer. Ik heb nooit een waarheid in het mentale toegelaten zonder dit tegelijkertijd voor het tegendeel daarvan open te houden... En het eerste resultaat was, dat het prestige van het intellect was verdwenen! (4)

Sri Aurobindo heeft een keerpunt bereikt; de tempels interesseren hem niet en de boeken zijn leeg. Een vriend raadt hem aan yoga te gaan doen, maar Sri Aurobindo weigert: Een yoga, die van me eist, dat ik de wereld opgeef, is niets voor mij (5); hij voegde er zelfs aan toe: Om alleen gered te worden, terwijl de wereld aan haar lot werd overgelaten, werd bijna als onsmakelijk ervaren. (6) Maar op zekere dag was Sri Aurobindo getuige van een merkwaardige scène, ook al was die voor India heel gewoon, maar het banale is vaak het beste voorwendsel om innerlijk iets te ontketenen; zijn broer Barin was ziek geworden door een kwaadaardige koorts (Barin was geboren toen Sri Aurobindo in Engeland was; hij was het die fungeerde als Sri Aurobindo’s geheime boodschapper voor de Indiase ondergrondse beweging in Bengalen), toen er een van die halfnaakte zwervende monniken aan de deur kwam, die men nagasannyasin noemt en wier lichaam bedekt is met as. Hij ging vermoedelijk, zoals gewoonlijk, van deur tot deur om zijn eten bij elkaar te bedelen, toen hij Barin aantrof, in zijn dekens gerold en rillend van de koorts. Zonder een woord te zeggen vroeg hij om een glas water, maakte een teken, reciteerde een mantra en gaf de zieke te drinken. Vijf minuten later was de zieke genezen en de monnik verdwenen. Sri Aurobindo had wel horen spreken over de vreemde vermogens van deze asceten, maar ditmaal had hij het met eigen ogen gezien. Hij kwam tot de conclusie dat yoga ook nog voor iets anders kan dienen dan voor een vlucht. Hij had macht nodig om India te bevrijden: Er leefde een agnosticus in me, er leefde een atheïst in me, er leefde een scepticus in me, en ik was er helemaal niet zo zeker van of er een God bestond... Ik had het gevoel dat er een machtige waarheid ergens in deze yoga moest schuilen... Toen ik me dus tot de yoga wendde en besloot deze te beoefenen en uit te vinden of mijn idee juist was, deed ik het in deze geest en met deze bede tot Hem: ‘Indien Gij zijt, kent Gij mijn hart. Gij weet, dat ik niet vraag om Mukti (bevrijding), ik vraag niets waar de anderen om vragen. Ik vraag alleen kracht om deze natie op te heffen, ik vraag alleen te mogen leven en werken voor dit volk dat ik lief heb... (7) En zo begaf Sri Aurobindo zich op weg.

IV. De mentale stilte

Mentale constructies

De eerste etappe in de yoga van Sri Aurobindo en de fundamentele taak die de sleutel is tot heel wat realisaties, is de mentale stilte. Men kan zich afvragen: waarom mentale stilte? Maar het is wel duidelijk, dat als we een nieuwe wereld in onszelf willen ontdekken, we eerst de oude moeten verlaten – alles hangt af van de vastberadenheid waarmee we deze drempel overschrijden. Soms is een flits genoeg; lets in ons schreeuwt: ‘Afgelopen met het gezeur!’ en we klampen ons voor eens en voor altijd vast en gaan vooruit zonder een blik achter ons te werpen. Anderen zeggen ja – nee, en schommelen eindeloos tussen twee werelden heen en weer. Laten we er onmiddellijk bij zeggen, dat het er niet om gaat zich los te snijden van een met pijn en moeite verworven goed in naam van de-hemelweet-welke Wijsheid-Vrede-Gelukzaligheid (wat dat betreft zijn we ook niet van plan ons door grote woorden te laten imponeren), we zijn niet op zoek naar heiligheid, maar naar jeugd – de eeuwige jeugd van een wezen dat opgroeit – niet op zoek naar een minder zijn, maar naar een beter zijn, en vooral naar een wijder zijn. Is het nooit in je opgekomen dat als ze werkelijk streefden naar iets kouds, duisters en sombers als hoogste goed, ze dan geen wijzen maar ezels zouden zijn? (l), merkte Sri Aurobindo eens met humor op.

In feite doet men allerlei soorten ontdekkingen als het mechaniek tot stilstand komt, en de eerste is, dat als het vermogen tot denken al een opmerkelijke gave is, het vermogen om niet te denken (2) dit nog veel meer is; laat de zoekende het maar eens slechts vijf minuten proberen en hij zal zien uit welk hout hij gesneden is! Hij zal merken dat hij leeft in een geniepig soort lawaai, een werveling die hem uitput maar die zelf nooit uitgeput raakt, waarin slechts plaats is voor zijn eigen gedachten, zijn eigen gevoelens, zijn eigen impulsen, zijn eigen reacties – hijzelf, altijd hijzelf, een enorm drogbeeld dat alles versluiert, die niets hoort behalve zichzelf, niets ziet behalve zichzelf en niets kent behalve zichzelf (en dan nog op wat voor manier), en wiens eeuwige thema’s, die elkaar min of meer afwisselen, de illusie kunnen wekken van iets nieuws. In zekere zin zijn we niets anders dan een complexe massa mentale, nerveuze en fysieke gewoontes, die door een paar leidende ideeën, begeertes en associaties bij elkaar worden gehouden – het amalgaam van een heleboel kleine, zichzelf steeds herhalende krachten, met een paar grotere vibraties. (3) Men kan zeggen dat we op ons achttiende jaar gefixeerd zijn, onze belangrijkste vibraties zijn dan tot stand gebracht, en daaromheen winden zich eindeloos in steeds dikkere lagen, steeds gepolijster en steeds verfijnder, de sedimenten van eenzelfde eeuwigdurend iets met duizend gezichten, dat we cultuur noemen, of ‘onszelf’ – kortom, we zijn dan opgesloten in een constructie, die loodzwaar kan zijn en zonder dakvenster, of rank als een minaret, maar altijd opgesloten, gonzend, onszelf steeds herhalend, mensen in een huid van graniet of in een standbeeld van glas. Het eerste werk in de yoga is vrij te ademen. En vanzelfsprekend dat mentale scherm te verbrijzelen, dat maar één enkel type vibratie doorlaat, om dan de veelkleurige oneindigheid van vibraties te leren kennen, d.w.z. om eindelijk de wereld en alle wezens te leren kennen zoals ze zijn, en een ander onszelf, dat veel meer de moeite waard is dan we denken.

Actieve meditatie

Wanneer men met gesloten ogen neerzit om het mentale stil te krijgen, wordt men in eerste instantie overspoeld door een stortvloed van gedachten – ze komen overal vandaan als dolle, nee, agressieve ratten. Er is maar één manier om die oorverdovende herrie te doen ophouden, en dat is proberen en nog eens proberen, geduldig en koppig. En vooral niet de fout begaan om mentaal tegen het mentale te gaan vechten; men moet zijn centrum verleggen. Ieder van ons heeft boven het mentale uit, of veel dieper, een aspiratie, dezelfde die ons op weg heeft gestuurd, een diepe behoefte in ons wezen, als een wachtwoord, dat alleen maar deugt voor onszelf; wanneer men er zich aan vasthoudt wordt de arbeid veel gemakkelijker, omdat we van een negatieve houding overgaan op een positieve – hoe vaker we ons wachtwoord herhalen, hoe meer macht het zal verwerven. Men kan zich ook van een beeld bedienen, bijvoorbeeld dat van een onmetelijke, rimpelloze zee, waarop men zich laat drijven – men drijft maar, men wórdt deze onmetelijke rust; tegelijkertijd leren we niet alleen de stilte kennen, maar ook de verwijding van het bewustzijn. In feite moet iedereen zijn eigen methode ontdekken, en hoe minder krampachtig men is, des te sneller zal men slagen: Men kan voor dit doel beginnen met de een of andere methode die gewoonlijk een langdurige inspanning zou vereisen, om dan zelfs in het eerste begin al gegrepen te worden door een snelle interventie of manifestatie van de Stilte, met een effect dat totaal niet in verhouding staat tot de middelen die aanvankelijk werden aangewend. Men begint met een methode, maar het werk wordt overgenomen door een Genade van boven, door Datgene waar men naar streeft of door het binnendringen van de oneindigheden van de Geest. Op deze laatste manier heb ik zelf de absolute mentale stilte gevonden, die ik me niet kon voorstellen voor ik haar feitelijk had ervaren. (4) We raken hier een zeer belangrijk punt aan, want we zijn geneigd te denken dat die yogische ervaringen wel geweldig mooi en interessant zijn, maar dat ze tenslotte vér af liggen van ons gewone mens-zijn; hoe zouden wij, die zijn wat we zijn, dat ooit kunnen bereiken? De fout is dat we met ons huidige zelf mogelijkheden beoordelen, die behoren bij een ander zelf. De yoga nu roept juist automatisch, alleen al door het feit dat men zich op weg heeft begeven, een hele reeks van latente vermogens op en van onzichtbare krachten, die de mogelijkheden van ons externe wezen aanzienlijk overschrijden en die voor ons kunnen doen waar we gewoonlijk niet toe in staat zijn: Men moet ervoor zorgen dat de doorgang tussen het uitwendig mentale en iets in het innerlijk wezen helder is... want deze (het yogische bewustzijn en de krachten daarvan) zijn reeds in je aanwezig (5), en de beste manier om te ‘verhelderen’ is stilte te scheppen. We weten helemaal niet wie we zijn en nog veel minder waar we al dan niet toe in staat zijn.

Maar de beoefening van meditatie is niet de werkelijke oplossing van het probleem (hoewel deze in het begin erg nodig is om de eerste stoot te geven), omdat we misschien wel tot een relatieve stilte kunnen komen, maar we, zodra we een voet buiten onze kamer of ons retraiteoord zetten, terug zullen vallen in het gewone gedrang, en dat betekent de eeuwige scheiding tussen binnen en buiten, tussen het innerlijk leven en het leven van de wereld. We hebben een vollédig leven nodig, we hebben het nodig de waarheid van ons diepste wezen te leven, iedere dag en ieder moment, niet alleen op vrije dagen of in eenzaamheid, en daarvoor zijn gelukzalige, landelijke meditaties geen oplossing: We lopen het risico vast te roesten in onze spirituele afzondering en vinden het later moeilijk ons in triomf naar buiten uit te storten en dat wat wij in de hogere Natuur gewonnen hebben in het dagelijks leven toe te passen. Wanneer we dit externe koninkrijk ook nog willen toevoegen aan onze innerlijke veroveringen, zullen we ontdekken dat we te zeer gewend zijn aan een activiteit die zuiver subjectief is en niet effectief op het materiële vlak. Het zal geweldig moeilijk zijn het uiterlijke leven en het lichaam te transformeren. Of anders zullen we merken, dat ons handelen niet in overeenstemming is met het innerlijk licht: het volgt nog steeds het oude verkeerde pad dat we ons aangewend hebben, het gehoorzaamt nog steeds aan de gewone, oude, onvolkomen invloeden; de Waarheid in ons blijft nog steeds door een pijnlijke kloof gescheiden van het onwetende mechanisme van onze uiterlijke natuur ... Het is net of we leefden in een andere, ruimere, subtielere wereld, en geen goddelijke greep, misschien zelfs geen enkele greep hadden op het materiële, aardse bestaan. (6) De enige oplossing is dus de mentale stilte in praktijk te brengen, juist daar waar het ogenschijnlijk het moeilijkste is, d.w.z. op straat, in de tram, tijdens het werk en overal. In plaats van vier keer per dag de Leidsestraat af te lopen als een afgemat mens die zich haast, kan men deze ook vier maal per dag bewust aflopen, als een zoekende. In plaats van er maar op los te leven, verstrooid in een menigte gedachten, die niet alleen volkomen oninteressant zijn, maar ook doodvermoeiend, zoals een deuntje dat men niet kwijt kan raken, verzamelt men de draden van zijn bewustzijn die overal verspreid liggen, en men werkt – werkt onophoudelijk aan zichzelf; en het leven begint een volkomen ongebruikelijk belang te krijgen, omdat de meest onbenullige omstandigheden aanleiding worden tot een overwinning – we zijn georiënteerd, we gaan ergens naar toe in plaats van nergens heen te gaan.

Want yoga is geen manier van doen, maar een manier van zijn.

De overgang

We zijn dus op zoek naar een ander land, maar daar moeten we bij zeggen, dat tussen de wereld die we verlaten en die andere, die er nog niet is, zich een niemandsland bevindt dat nogal onplezierig is. Het is een proeftijd die langer of korter kan duren, afhankelijk van onze vastberadenheid; maar door alle tijden heen ging, zoals we weten, vanaf de Aziatische, Egyptische en Orfische inwijdingen tot en met het zoeken van de Graal, de geschiedenis van ons klimmen gepaard met beproevingen. Vroeger waren die romantisch, en lieve hemel, het was helemaal niet zo moeilijk om je met fluitmuziek in een grafkelder te laten bijzetten of om je eigen begrafenisritueel uit te voeren rond een brandstapel; vandaag de dag kennen we publieke grafkelders en levens die een soort begrafenis zijn. Het is daarom de moeite waard zich de inspanning te getroosten om er uit te komen. Bovendien is er, als je goed kijkt, weinig te verliezen.

De voornaamste beproeving van deze overgangsperiode is de innerlijke leegte. Na eerst in mentale koortsachtigheid te hebben geleefd, vinden we opeens onszelf terug als een soort herstellende, een beetje ronddobberend, met een vreemde weergalm in het hoofd, alsof de wereld afschuwelijk druk en vermoeiend is; en een verhoogde gevoeligheid, die de indruk wekt dat men zich overal aan stoot, aan lompe, agressieve mensen, botte dingen, stompzinnige gebeurtenissen – de wereld lijkt ontzettend absurd. Dat is een duidelijk teken van een beginnende verinnerlijking. Toch vindt men, wanneer men tijdens de meditatie probeert bewust naar binnen af te dalen, daar evenzeer een leegte, een soort donkere put of vormloze neutraliteit; als men doorgaat met afdalen kan het zelfs gebeuren dat men plotseling in slaap sukkelt, twee seconden, tien seconden, twee minuten, soms nog langer – feitelijk is dit geen gewone slaap; we zijn alleen overgegaan in een ander bewustzijn, maar er is nog geen verband tussen de twee, en ogenschijnlijk komt men er niet verder gevorderd uit terug dan men erin is gegaan. Deze overgangssituatie zou gemakkelijk tot een soort absoluut nihilisme kunnen leiden – niets buiten, maar binnenin ook niets. Niet aan deze kant, maar ook niet aan de andere. Hier moeten we er voor oppassen dat we ons niet, na onze uiterlijke mentale constructies te hebben vernietigd, opnieuw opsluiten in een valse diepte, in een andere constructie, absurd, zinsbegoochelend of sceptisch, misschien zelfs opstandig. We moeten verder gaan. Wanneer men eenmaal met yoga is begonnen, moet men tot het einde toe doorgaan, wat het ook moge kosten, want als men de draad loslaat, loopt men het risico deze nooit meer terug te vinden. Dat is de werkelijke beproeving. Kortom, de zoekende moet begrijpen dat hij bezig is tot iets anders geboren te worden, en dat zijn nieuwe ogen, zijn nieuwe zintuigen, nog niet gevormd zijn, zoals die van een pasgeborene die zijn aardse loopbaan begint. Het is geen vermindering van bewustzijn, maar een overgaan naar een nieuw bewustzijn: De kelk (moet) schoon en leeg zijn om zich opnieuw te kunnen vullen met de goddelijke vloeistof. (7) Onze enige uitweg in dergelijke omstandigheden is ons aan onze aspiratie vast te klampen en deze te doen toenemen en aan te wakkeren, juist door dit afschuwelijke tekort aan alles, als een vuur waarin we al onze oude rommel gooien, ons oude leven, onze oude ideeën, onze gevoelens – kortom, we hebben het onwrikbare geloof dat er achter deze doorgang een deur zit, die zich opent. En ons geloof is niet absurd; het is niet de geestelijke afstomping van de goedgelovigen, maar een vóórkennis, iets in ons dat wéét, nog vóór we het zelf weten, dat ziet vóór we het zelf zien, en dat zijn visie naar de oppervlakte zendt in de vorm van een verlangen, een zoeken, een onverklaarbaar geloof. Geloof, zegt Sri Aurobindo, is een intuïtie, die niet alleen wacht op de ervaring om zich te rechtvaardigen, maar die leidt tot de ervaring zelf. (8)

Het neerdalen van de Kracht

En geleidelijk vult zich de leegte. Men doet dan een serie waarnemingen en ervaart een aantal dingen van enorm belang, waarvan het onjuist zou zijn ze in logische volgorde te presenteren, want vanaf het moment waarop men de oude wereld verlaat, merkt men dat alles mogelijk is, en vooral dat geen twee gevallen gelijk zijn – vandaar de fout van alle spirituele dogmatismen. We kunnen alleen maar een paar algemene ervaringslijnen aangeven.

Om te beginnen, wanneer de mentale vrede min of meer een feit is – ook a1 is er geen sprake van absolute stilte – en naarmate onze aspiratie en ons verlangen groter geworden zijn, constanter en vlijmend als een leegte die men in zich draagt, dan neemt men een eerste verschijnsel waar, dat onschatbare gevolgen zal hebben voor het verdere verloop van onze yoga. Men voelt rond het hoofd, en meer in het bijzonder in de nek, een soort ongewone druk, die het gevoel kan geven van een niet-echte hoofdpijn. In het begin kan men het nauwelijks langere tijd verdragen en schudt men het van zich af, zoekt afleiding en ‘denkt aan iets anders’. Geleidelijk neemt de druk een duidelijker vorm aan en voelt men een werkelijke stroom die neerdaalt – een krachtstroom, die niet te vergelijken is met het onaangename van een elektrische stroom, maar veeleer met een vloeibare massa. Men merkt dan dat die ‘druk’ of die niet-echte hoofdpijn eenvoudig werd veroorzaakt door onze weerstand tegen het neerdalen van die Kracht, en dat het enige wat men te doen heeft is: de doorgang niet te verhinderen (d.w.z. de stroom in het hoofd niet te blokkeren), maar deze te laten neerdalen in alle lagen van ons wezen, van hoog tot laag. Deze stroom is in het begin nogal krampachtig en onregelmatig, en er is een zekere bewuste inspanning voor nodig om er weer op in te schakelen wanneer het vervaagd is; daarna wordt het continu, vanzelfsprekend, automatisch, en geeft het de heel aangename sensatie van een nieuwe energie, als een andere ademhaling, ruimer dan die van onze longen, die ons omhult, ons baadt, ons verlicht, en ons tegelijkertijd vult met stevigheid. Het fysieke effect lijkt tamelijk nauwkeurig op wat men ervaart wanneer men in de wind loopt. In werkelijkheid merken we het effect pas echt (want het installeert zich zeer geleidelijk aan, bij kleine beetjes tegelijk) wanneer men zichzelf om de een of andere reden, door afleiding, vergissing of onmatigheid, van de stroom heeft afgesneden; dan voelen we ons plotseling leeg, beperkt, alsof we opeens zuurstof te kort komen, met de heel onaangename sensatie van een fysiek in elkaar schrompelen; dan zijn we als een oude appel, verdroogd en zonder zon. En men vraagt zich echt af hoe men tevoren zónder dat heeft kunnen leven. Dat is een eerste transmutatie van onze energieën. In plaats van te putten uit de algemene bron, beneden ons en om ons heen, uit het universele leven, putten we uit wat bóven is. En dat is een energie die veel helderder en veel gestager is, zonder onderbrekingen, en vooral veel levendiger. In het dagelijks leven, temidden van ons werk en onze duizenden bezigheden, wordt de krachtstroom aanvankelijk nogal verdund, maar zo gauw we een moment inhouden en ons concentreren, wordt het een massief binnenstromen. Alles wordt onbeweeglijk. Men is als een gevulde kruik; de ‘stroom’-sensatie verdwijnt zelfs, alsof het hele lichaam van top tot teen geladen was met een massa compacte en tegelijk kristalheldere energie (een solide en koel blok vrede (9) zegt Sri Aurobindo); en wanneer ons innerlijk gezichtsvermogen zich begint te openen, merken we dat alles blauwachtig is; men is als een aquamarijn; en wijd, wijd... Rustig, zonder één rimpeltje. En dan die onbeschrijflijke frisheid. Men is echt ondergedompeld in de Bron. Want deze ‘neerdalende kracht’ is de Kracht van de Geest zelf, de Shakti. De spirituele kracht is geen voos woord. Het zal tenslotte niet meer nodig zijn de ogen te sluiten en zich van de oppervlakte terug te trekken om haar te voelen; zij zal er ieder moment zijn, wat men ook doet, of men eet of leest of spreekt; en men ziet, dat de intensiteit steeds meer toeneemt naarmate het organisme eraan gewend raakt; feitelijk is het een massa formidabele energie, die slechts beperkt wordt door de grenzen van onze ontvankelijkheid en ons bevattingsvermogen.

Wanneer de discipelen van Pondicherry spreken over hun ervaring van deze neerdalende Kracht, spreken ze over ‘De Kracht van Sri Aurobindo en de Moeder’; ze bedoelen daar niet mee dat deze Shakti het persoonlijk bezit is van Sri Aurobindo en de Moeder; ze brengen daarmee zonder het te willen het feit tot uitdrukking, dat deze Kracht haar weerga niet heeft in welke andere bekende yoga dan ook. We roeren hier experimenteel het fundamentele verschil aan tussen de integrale yoga van Sri Aurobindo (Purna yoga) en de andere yogavormen. Wanneer men andere yoga’s beproeft vóór die van Sri Aurobindo, merkt men inderdaad een essentieel praktisch verschil: na verloop van tijd krijgt men de ervaring van een opstijgende Kracht (in India de Kundalini genaamd), die nogal bruusk in ons wezen ontwaakt, aan de basis van de wervelkolom, en die zich van niveau tot niveau verheft tot ze de top van de schedel heeft bereikt, waar ze lijkt open te breken in een soort lichtende, stralende pulsering, die gepaard gaat met een gevoel van onmetelijkheid (en vaak met een verlies van bewustzijn dat men extase noemt) alsof men voor eeuwig elders is uitgemond. Alle yogische methodes, die we thermogeneratoren zouden kunnen noemen (de asana’s van de Hathayoga, de concentratie van de Raja-yoga, de ademoefeningen of pranayama, enz.), beogen deze opstijgende Kracht te doen ontwaken; ze zijn niet zonder gevaar en kunnen diepe stoornissen met zich meebrengen, wat de aanwezigheid en bescherming van een verlicht Meester onontbeerlijk maakt. We zullen daar later op terugkomen. Dit verschil in stroomrichting, stijgend of dalend, heeft te maken met een andere gerichtheid, waarop we niet genoeg de nadruk kunnen leggen. De traditionele yoga’s, en vermoedelijk ook de westerse religieuze disciplines, beogen fundamenteel de bevrijding van het bewustzijn; het gehele wezen is naar boven gericht in een streven naar omhoog; het poogt de schijn te doorbreken en daarboven weer tevoorschijn te komen, in de Vrede of de extase. Vandaar het ontwaken van die opwaartse Kracht. Maar zoals we hebben gezien, is het doel van Sri Aurobindo niet alleen om op te stijgen, maar om af te dalen, niet alleen om weg te schieten in de eeuwige Vrede, maar om het Leven en de Materie te transformeren, en in de eerste plaats ons kleine leven en het stukje materie dat wij zijn. Vandaar het ontwaken, of liever: het antwoord van deze neerdalende Kracht. Onze ervaring van deze naar beneden gerichte stroom is de ervaring van de transformerende Kracht. Zij is het die deze yoga voor ons zal doen, automatisch (aangenomen dat men haar haar gang laat gaan), Zij is het die onze snel uitgeputte energieën en onze onhandige pogingen zal vervangen, Zij die begint waar de andere yoga’s ophouden, eerst de top van ons wezen verlichtend, en daarna van niveau tot niveau afdalend, zachtjes, stilletjes, onweerstaanbaar (laten we er goed nota van nemen, dat Zij nooit gewelddadig is; haar macht wordt op een vreemde manier gedoseerd, alsof Zij rechtstreeks werd geleid door de Wijsheid van de Geest) – en Zij is het die ons hele wezen volkomen universeel zal maken, tot in de diepte. Dit is de basiservaring van de integrale yoga. Wanneer de Vrede een feit is, kan deze hogere of Goddelijke Kracht van omhoog neerdalen en in ons werken. Gewoonlijk daalt zij eerst neer in het hoofd en bevrijdt de mentale centra, en daarna in het hartcentrum... daarna in de navelstreek en de vitale centra... daarna in het sacrum en nog lager... Zij werkt tegelijkertijd aan de vervolmaking en aan de bevrijding van ons wezen; zij neemt onze hele natuur stukje voor stukje op en neemt haar onder handen, verwerpt wat verworpen moet worden, sublimeert wat gesublimeerd moet worden, schept wat geschapen moet worden. Zij integreert, harmoniseert en brengt een nieuw ritme in onze natuur tot stand. (10)

Het ontstaan van een nieuwe wijze van kennen

Met de mentale stilte doet zich een ander verschijnsel voor, dat erg belangrijk is, maar veel moeilijker te onderscheiden, omdat het zich vaak over verscheidene jaren uitstrekt en de tekenen ervan aanvankelijk onopvallend zijn; we zouden dat het ontstaan van een nieuwe wijze van kennen kunnen noemen, en dus van een nieuwe wijze van handelen.

Het is begrijpelijk, dat het mogelijk is de mentale stilte te bereiken wanneer men zich temidden van een menigte mensen bevindt, wanneer men eet, wanneer men zich aankleedt of wanneer men rust, maar hoe is dit mogelijk wanneer het erom gaat kantoorwerk te doen bijvoorbeeld, of wanneer men van gedachten wisselt met vrienden? We zijn dan wel verplicht om na te denken, herinneringen op te roepen, te zoeken, allerlei soorten mentale mechanismen tussen beide te laten komen. De ervaring leert ons echter, dat deze noodzaak niet onvermijdelijk is, dat die alleen het resultaat is van een langdurige ontwikkeling, in de loop waarvan we ons eraan hebben gewend van het mentale afhankelijk te zijn in ons kennen en handelen, maar dat dit alleen maar een gewoonte is en men daar verandering in kan brengen. Yoga is in wezen niet zozeer een manier van leren dan wel van áfleren van een hoop gewoontes, die zogenaamd dwingend zijn en die we hebben geërfd uit onze dierlijke ontwikkelingsfase.

Als de zoekende begint met de mentale stilte tijdens het werk bijvoorbeeld, doorloopt hij verscheidene stadia. In het begin is hij nog maar net in staat zich van tijd tot tijd zijn aspiratie te herinneren en zijn werk enkele ogenblikken te onderbreken om zich af te stemmen op de juiste golflengte, om daarna opnieuw geheel en al te worden opgeslokt door de dagelijkse routine. Maar naarmate hij er een gewoonte van heeft gemaakt het elders te proberen, op straat of thuis en overal, heeft de dynamiek van deze inspanning de neiging zich te bestendigen en plotseling aan hem te trekken temidden van zijn andere bezigheden – hij zal het zich steeds vaker herinneren. Dan verandert ook dit zich herinneren steeds meer van karakter; in plaats van een opzettelijke onderbreking om weer in contact te komen met het ware ritme, voelt de zoekende iets dat diep in hem leeft, op de achtergrond van zijn wezen, als een kleine gedempte vibratie; zich een beetje in zijn bewustzijn terugtrekken is dan genoeg om op ieder moment, in een seconde, de vibratie van de stilte terug te vinden. Hij ontdekt dan dat ze er is, dat zij er altijd is, als een blauwige diepte achter alles, en dat hij er zich aan kan laven wanneer hij wil, zich er kan ontspannen temidden van alle herrie en verdrietigheden, en dat hij een onaantastbaar retraite – oord van vrede steeds met zich meedraagt.

Maar al gauw wordt deze vibratie op de achtergrond hoe langer hoe beter waarneembaar en meer continu, en de zoekende zal voelen hoe een scheiding zich in zijn wezen voltrekt: een stille diepte die vibreert, die op de achtergrond vibreert, en de nogal dunne oppervlakte, waar al zijn activiteiten, gedachten, gebaren en woorden zich afspelen. Dan zal hij de Getuige in zich hebben ontdekt en laat hij zich steeds minder opslokken door het spel aan de buitenkant, dat ons doorlopend als een octopus probeert te verslinden; dat is een ontdekking die zo oud is als de Rig Veda: ‘Twee schoongevleugelde vogels, vrienden en kameraden, zitten in dezelfde boom; de ene eet de zoete vruchten, terwijl de andere toekijkt en niet eet’ (I.164.20). In dit stadium wordt het steeds makkelijker om tussenbeide te komen, aanvankelijk met opzet, om in plaats van die oppervlakkige gewoontes van mentale reflectie, herinnering, ‘planning’ en anticipatie, de nieuwe gewoonte te vormen van zich in stilte te wenden tot die vibrerende diepte. Praktisch gesproken is dat een lange overgangsperiode met vele malen vallen en opstaan (de indruk is trouwens niet zozeer van terugvallen of voortgaan, dan wel van iets dat zich afwisselend versluiert en ontsluiert), waarin die twee wijzen van functioneren tegenover elkaar komen te staan, waarbij de oude mentale mechanismen doorlopend geneigd zijn te interfereren en hun oude rechten terug te nemen, en ons ervan proberen te overtuigen dat men niet buiten hen kan; ze hebben vooral baat bij een soort luiheid, die maakt dat men het makkelijker vindt om ‘op de gewone manier’ verder te gaan. Maar dit loskoppelen zal aan de ene kant geweldig geholpen worden door de ervaring van de neerdalende Kracht, die automatisch en onvermoeibaar orde op zaken stelt en stille pressie uitoefent op de rebellerende mechanismen, alsof iedere gedachtengolf gegrepen wordt en ter plaatse gestold; en aan de andere kant door een opeenhoping van duizenden kleine ervaringen, die steeds beter waarneembaar worden, die ons zullen leren er de vinger op te leggen en in te zien, dat men het best zonder het mentale afkan, en dat men zich daar feitelijk veel beter bij bevindt.

Inderdaad ontdekken we langzamerhand dat het niet nodig is na te denken, dat iets achter of boven ons alles voor ons doet met een precisie en een onfeilbaarheid, die steeds groter wordt naarmate we er een gewoonte van maken ons daartoe te wenden; dat het niet nodig is ons te herinneren, maar dat op het gewenste moment de juiste aanwijzing opduikt; dat het niet nodig is onze handelingen te ‘plannen’, maar dat een geheime bron ze op gang brengt, zonder dat we het willen of eraan denken, en ons precies laat doen wat er gedaan moet worden, met een wijsheid en een vooruitziende blik, waartoe het altijd bijziende mentale totaal niet in staat is. En dan zien we dat naarmate we meer gehoorzamen aan die onverwachte ingevingen, die flitsende suggesties, deze de neiging hebben steeds frequenter te worden, helderder, dwingender, vanzelfsprekender, enigszins als een soort intuïtief functioneren, met dit enorme verschil, dat onze intuïtie bijna altijd verward en vervormd wordt door het mentale, dat trouwens uitmunt in het imiteren ervan en ons graag zijn grillen voor openbaringen verkoopt, terwijl hier juist de transmissie helder zal zijn, stil en juist, om de eenvoudige reden dat het mentale dan zijn mond houdt. Maar we hebben allemaal wel eens de ervaring gehad van problemen die op ‘mysterieuze’ wijze in de slaap worden opgelost, d.w.z. juist dan wanneer de denkmachine tot zwijgen is gebracht. Het spreekt vanzelf dat er veel fouten en blunders begaan worden vóór dit nieuwe functioneren met enige zekerheid tot stand is gebracht, maar de zoekende moet bereid zijn zich heel wat keren te vergissen; hij zal trouwens merken, dat fouten altijd het resultaat zijn van mentale inmenging: iedere keer dat het mentale tussen beide komt, vertroebelt het alles, splitst het alles op, houdt het alles tegen. Dan zullen we op zekere dag, dank zij herhaalde fouten en ervaringen, eens en vooral hebben begrepen en met eigen ogen gezien, dat het mentale geen instrument van kennis is, maar alleen een organisator, van kennis, zoals de Moeder vaststelt, en dat de kennis elders vandaan komt.[1] In de mentale stilte komen de woorden, komen het spreken en het handelen en komt alles automatisch, met een exactheid en een snelheid die verbijsterend zijn. Het is echt een heel andere manier van leven, licht en vrij. Want werkelijk, er is niets wat het mentale doet, dat niet beter gedaan kan worden in de mentale onbeweeglijkheid en gedachtenvrije stilte. (11)

Het universele Mentale

Tot nu toe hebben we de vooruitgang van de zoekende geanalyseerd in termen van zijn innerlijk, maar die vooruitgang vertaalt zich evenzeer op het uiterlijk vlak; en trouwens, de onderscheiding innerlijk-uiterlijk wordt hoe langer hoe minder scherp, het lijkt steeds meer een kunstmatige afspraak te worden, die is gemaakt door het nog onvolgroeide mentale, dat is opgesloten in zichzelf en niets anders ziet dan zichzelf. De zoekende zal merken dat die scheidingsmuur gaandeweg aan hardheid inboet, hij zal een soort verandering gaan merken in de substantie van zijn wezen, alsof hij lichter werd, transparanter, poreuzer om zo te zeggen. Dit verschil in substantie openbaart zich aanvankelijk door onaangename symptomen, want de gewone mens wordt in het algemeen beschermd door een dikke huid, terwijl de zoekende die bescherming niet meer zal hebben: hij zal de gedachten van de mensen, de begeerten van de mensen opvangen in hun ware gedaante en in al hun naaktheid, voor wat ze in feite zijn: aanslagen. En laten we daarbij opmerken, dat ‘kwade gedachten’ of ‘kwade wil’ niet de enige zijn die deelnemen aan die hevigheid; niets is agressiever dan goede wil, positieve gevoelens en altruïsme – van welke kant. het ook komt, het is het ego dat zich voedt door zachtheid of geweld. We zijn alleen maar aan de oppervlakte geciviliseerd; daaronder gaat de kannibaal rustig zijn gang. Het zal erg nodig zijn, dat de zoekende in het bezit is van die Kracht waarover we het hebben gehad – met Haar kan hij gaan waar hij wil – en trouwens, in haar kosmische wijsheid zal die transparantie niet optreden als ze niet wordt begeleid door de daarbij behorende bescherming. Gewapend met ‘zijn’ Kracht en met de mentale stilte zal de zoekende steeds meer zien dat hij van buitenaf doordringbaar is, dat hij opvangt – dat hij overal vandaan opvangt – , dat afstanden geen reële barrières zijn – niemand is ver weg, niemand is weg! alles is één geheel en alles is tegelijkertijd – en dat hij op tienduizend kilometer afstand duidelijk de bezorgdheid van een vriend kan opvangen, iemands woede of het lijden van een broer. Het zal voldoende zijn als hij, in de stilte, overschakelt op een bepaalde plaats, een bepaalde persoon, om een min of meer exacte waarneming van de situatie te krijgen – min of meer precies al naar gelang van zijn vermogen tot stilte, want ook hier vertekent het mentale alles, omdat het begeert, omdat het vreest, omdat het wil, en omdat niets het kan bereiken zonder onmiddellijk vertroebeld te worden door die begeerte, die vrees, die wil (er zijn nog andere vertroebelende elementen, maar daarover spreken we later). Het lijkt dus of er met de mentale stilte een verruiming van bewustzijn ontstaat en dit zich naar wens kan richten op ieder punt van de universele werkelijkheid, om daar te kennen wat het nodig heeft te kennen.

Maar in die stille transparantie zullen we nog een andere ontdekking doen, die uiterst belangrijk is wegens haar implicaties. We merken niet alleen, dat de gedachten van de mensen van buitenaf naar ons toekomen, maar ook dat onze eigen gedachten langs dezelfde weg tot ons komen: van buiten af. Als we transparant genoeg zullen zijn, zullen we in de onbeweeglijke stilte van het mentale als het ware kleine deiningen kunnen voelen die onze atmosfeer treffen, of lichte vibraties die onze aandacht vragen, en als we ons een beetje voorover buigen ‘om te kijken wat het is’, d.w.z. als we een van die vibraties in ons laten binnenkomen, merken we opeens dat we bezig zijn aan iets te denken: wat we aan de periferie van ons wezen hadden gegrepen, was een gedachte in zuivere toestand, of beter nog: een mentale vibratie, vóór deze de tijd had ongemerkt naar binnen te glippen en weer aan onze oppervlakte op te duiken, voorzien van een persoonlijke vorm, die ons triomfantelijk zou doen uitroepen: ‘Dat is mijn gedachte.’ Een goede gedachtenlezer kan zo lezen wat er omgaat in een ander mens, waarvan hij zelfs de taal niet kent, omdat het niet de ‘gedachten’ zelf zijn die hij opvangt, maar de vibraties, waaraan hij in zichzelf de bijbehorende mentale vorm geeft. Het tegendeel zou echter erg verbazingwekkend zijn, want als we in staat waren om één enkel ding zelf te scheppen, al was het maar een kleine gedachte, dan waren we de scheppers van de wereld! ‘Waar is het ik in je, dat dit alles kan fabriceren?’ vroeg de Moeder eens. Het mechanisme is evenwel voor de gewone mens niet waarneembaar, ten eerste omdat hij in een constante herrie leeft, en ten tweede omdat het toeëigeningsmechanisme van de vibraties bijna onmiddellijk en automatisch is; door zijn opvoeding en zijn milieu heeft de mens er zich eens en voor al aan gewend in het universele Mentale een bepaald type vibratie uit te kiezen, een nogal beperkt type, waarmee hij affiniteit heeft; en tot het einde van zijn leven stemt hij op dezelfde golflengte af, reproduceert hij dezelfde trillingsmodus, met min of meer duidelijk klinkende woorden en min of meer nieuwe zinswendingen – hij draait steeds in een kringetje rond in zijn kooi; slechts de min of meer schitterende omvang van onze vocabulaire kan ons de illusie schenken dat we vorderingen maken. Zeker, we veranderen wel van idee, maar van idee veranderen is niet vooruitgaan, dat is niet zich verheffen tot een trillingsmodus die hoger of sneller is, dat is nog een pirouette méér draaien in dezelfde omgeving. Daarom sprak Sri Aurobindo dan ook over een verandering van bewustzijn.

Als de zoekende eenmaal gezien zal hebben dat zijn gedachten van buiten komen en hij deze ervaring honderden malen heeft opgedaan, zal hij de sleutel in handen hebben tot de ware controle over het mentale, want ook al is het moeilijk zich te ontdoen van een gedachte waarvan we menen dat hij van ons is, wanneer die eenmaal stevig in ons is verankerd, het is gemakkelijk diezelfde gedachte te verwerpen wanneer we haar van buiten af zien aankomen. En als we eenmaal meester zijn over de stilte, zijn we noodzakelijkerwijze meester over de mentale wereld, omdat we, in plaats van eeuwig vast te zitten op dezelfde golflengte, het hele golfbereik kunnen doorlopen en kiezen of verwerpen wat we willen. Maar laten we Sri Aurobindo zelf ons de ervaring laten beschrijven, zoals hij die voor het eerst onderging bij een andere yogi, Bhaskar Lele, die drie dagen met hem doorbracht: Alle ontwikkelde mentale mensen, die boven het gemiddelde uitkomen, moeten op de een of andere manier, althans op bepaalde momenten en voor bepaalde doeleinden, de twee delen van het mentale scheiden, het actieve deel dat een gedachtenfabriek is, en het stille deel dat meester is, dat tegelijkertijd Getuige is en Wil, dat gedachten observeert, beoordeelt, verwerpt, elimineert en aanvaardt, dat veranderingen en verbeteringen aanbrengt, dat Meester is in het Mentale Huis en in staat tot zelfheerschappij. De yogi gaat nog verder – hij is daar niet alleen heer en meester, maar zelfs terwijl hij zich in zekere zin in het mentale bevindt, stapt hij er als het ware uit en staat er boven of helemaal los en vrij ervan. Voor hem heeft het beeld van de gedachtenfabriek geen geldigheid meer; want hij ziet dat de gedachten van buiten komen, uit het universele Mentale of de universele Natuur, soms voorzien van een vorm en duidelijk onderscheiden, soms zonder vorm en dan krijgen ze vorm ergens in onszelf. De belangrijkste bezigheid van ons mentale is hetzij een aanvaardende reactie, hetzij een weigeren van deze gedachtengolven (evenals van vitale golven en golven van fijnstoffelijke energie) of het geven van een persoonlijk-mentale vorm aan gedachtenmateriaal (of vitale bewegingen) dat tot ons komt vanuit de ons omgevende Natuur-Kracht. Ik ben Lele veel verschuldigd omdat hij me dit liet zien. ‘Ga zitten en mediteer’, zei hij, ‘maar denk niet, kijk alleen maar naar je mentaal; je zult zien, dat de gedachten erin binnendringen; gooi ze uit het mentale vóór ze binnen kunnen komen, tot het mentale in staat is tot volledige stilte.’ Ik had nog nooit gehoord van gedachten, die van buitenaf zichtbaar in het mentale binnendringen, maar ik peinsde er niet over de waarheid ervan of de mogelijkheid in twijfel te trekken, ik ging gewoon zitten en deed wat hij zei. In een oogwenk was mijn mentaal even stil geworden als de windstille lucht op een hoge bergtop, en toen zag ik een gedachte en toen nog een op een concrete manier van buitenaf naar binnen komen; ik slingerde ze weg vóór ze binnen konden dringen en zich van de hersenen meester maken, en in drie dagen was ik vrij. Vanaf dat moment werd in principe het mentale wezen in me een vrije intelligentie, een universeel Mentaal, niet meer beperkt tot het nauwe kringetje van het persoonlijke denken als een arbeider in een gedachtenfabriek, maar een ontvanger van kennis uit alle honderden koninkrijken van zijn, en vrij om te kiezen wat het wilde in dit wijde rijk van de visie en dit wijde rijk van de gedachte. (12)

Na te zijn uitgegaan van een kleine mentale constructie, waarin de zoekende op zijn gemak meende te zijn en zeer verlicht, kijkt hij nu achter zich en vraagt zich af hoe hij in een dergelijke gevangenis heeft kunnen leven. Het treft hem vooral te zien hoe hij lange jaren heeft geleefd temidden van onmogelijkheden, en hoe de mensen achter barrières leven: ‘Men kan dit niet doen en men kan dat niet doen, het is in strijd met die en die wet, in strijd met nog een andere, het is onlogisch, het is niet natuurlijk, het is onmogelijk...’ En hij ontdekt dat álles mogelijk is en dat de eigenlijke moeilijkheid hierin ligt, dat we denken dat het moeilijk is. Na twintig, dertig jaar in zijn mentale schelp te hebben geleefd, als een soort denkende alikruik, begint hij nu vrij adem te halen.

En dan merkt hij dat de eeuwige tegenstrijdigheid innerlijk-uiterlijk opgelost is, dat ook dit deel uitmaakte van onze mentale berekeningen. In feite is ‘buiten’ overal binnenin! We zijn overal! De fout is te geloven dat het veel gemakkelijker zou zijn als we een aantal heerlijke omstandigheden van vrede, schoonheid en eenzame landelijkheid zouden weten te combineren; omdat er altijd wel iets is om ons te storen, óveral, en het beter is te besluiten onze constructies te doorbreken en al dit ‘buiten’ in ons op te nemen – dan zullen we overal thuis zijn. Hetzelfde geldt voor de tegenstelling handelingmeditatie; de zoekende heeft in zichzelf de stilte waargemaakt en zijn handelen is meditatie (hij zal zelfs gaan zien dat meditatie handelen kan zijn); of hij zich nu aan het aankleden is of bezig is zijn zaken te regelen, de Kracht werkt, Zij werkt in hem, hij is voorgoed op elders afgestemd. En tenslotte zal hij zien, dat zijn handelen steeds meer helder-ziend wordt, steeds doeltreffender, steeds daadkrachtiger, zonder zijn vrede ook maar in het minst aan te tasten. De substantie van het mentale wezen is stil, zó stil, dat niets het verstoort. Als er gedachten of activiteiten komen, doorkruisen die het mentale zoals een vlucht vogels de hemel doorkruist in de windstille lucht. Het gaat voorbij, verstoort niets, laat geen spoor achter. Zelfs wanneer duizenden beelden of de meest gewelddadige gebeurtenissen het doorkruisen, dan nog blijft de kalme onbeweeglijkheid, alsof de mentale textuur zelf een substantie was van eeuwige en onverwoestbare vrede. Het mentale dat deze kalmte heeft bereikt, kan beginnen te handelen, zelfs intens en met kracht, maar het zal zijn fundamentele onbeweeglijkheid bewaren – terwijl het niets uit zichzelf doet ontstaan, maar ontvangt van Boven en dit een mentale vorm geeft zonder er iets eigens aan toe te voegen, kalm en onpartijdig, maar met de vreugde van de Waarheid en de blijde kracht en het licht van de doortocht daarvan. (13)

Moeten we er nog aan helpen herinneren, dat Sri Aurobindo in die tijd een revolutionaire beweging leidde en een guerilla in India voorbereidde?

V. Het bewustzijn

Een discipel van Sri Aurobindo, die eens een zwaar besluit moest nemen, had hem geschreven en om raad gevraagd; maar hoe voelde hij zich niet in verlegenheid gebracht, toen hem werd geantwoord zijn besluit te nemen ‘op de top van zijn bewustzijn’. Hij was een westerling en vroeg zich af wat men daar, drommels, nu onder moest verstaan; of deze ‘top van het bewustzijn’ nu een manier van erg diep nadenken was, of een soort enthousiasme als de hersenen goed op temperatuur zijn, of wat? Want dat is de enige manier van bewustzijn die we in het Westen kennen. Dat wil zeggen dat voor ons het bewustzijn altijd een mentaal verschijnsel is: ik denk, dus ik ben. Dat is één standpunt, het onze; we plaatsen onszelf in het centrum van de wereld en kennen het voorrecht van bewustzijn toe aan een ieder, die onze manier van zijn en voelen deelt. En toch, als we willen begrijpen en ontdekken wat het bewustzijn is, en het willen hanteren, moeten we dit beperkte standpunt voorbij. Sri Aurobindo heeft het volgende kunnen opmerken, toen hij een zekere mate van mentale stilte had bereikt: Het mentale bewustzijn is slechts een menselijk bereik, en put alle mogelijke bewustzijnsgradaties niet méér uit dan het menselijk gezichtsvermogen het hele kleurenspectrum uitput of het menselijk gehoor alle geluidsfrequenties, want er is daarboven en daarbeneden veel, dat voor de mens onzichtbaar en onhoorbaar is. Zo zijn er ook bewustzijnsgebieden boven en beneden het menselijk bereik, waarmee de normale mens geen contact heeft en deze lijken hem ‘onbewust’ – de supramentale, bovenmentale en submentale gebieden. (1) Wat wij onbewust noemen is eenvoudig ánders bewust... We zijn werkelijk niet onbewuster wanneer we slapen of versuft zijn of verdoofd door medicijnen of ‘dood’ of in welke andere toestand ook, dan wanneer we in innerlijke gedachten verzonken zijn en ons fysieke zelf en onze omgeving zijn vergeten. Voor een ieder die zelfs maar een klein eindje in de yoga gevorderd is, is dit een zeer elementaire stelling. En Sri Aurobindo voegt daar aan toe: Naarmate we vooruitgang maken en bewust worden van de ziel in ons en de dingen, zullen we ons realiseren dat er ook een vorm van bewustzijn is in de plant in het metaal, in het atoom, in de elektriciteit, in ieder ding dat tot de fysieke natuur behoort; we zullen zelfs ontdekken, dat het echt niet in alle opzichten een lagere of beperktere bewustzijnsmodus is dan het mentale; integendeel, in veel ‘levenloze’ vormen is het intenser, sneller en feller, hoewel minder ontwikkeld aan de oppervlakte. (2) De taak van de leerling-yogi is dus om bewust te zijn op alle manieren, op alle niveaus van zijn wezen en in alle lagen van het universele bestaan, niet alleen in het mentale; om bewust te zijn in zichzelf, in de anderen en in de dingen, tijdens het waken en in de slaap; en tenslotte om te leren bewust te worden in wat de mensen ‘de dood’ noemen, want naarmate we in het leven bewust zijn geweest, zullen we ook bewust zijn in de dood.

Maar we zijn niet verplicht Sri Aurobindo op zijn woord te geloven; hij moedigt ons zelfs nadrukkelijk aan om zelf te gaan kijken. We moeten dus datgene in onszelf ontwarren wat onze verschillende manieren van zijn met elkaar verbindt – in slaap, ontwaakt of ‘dood’ – en dat ons in staat stelt met die andere bewustzijnsvormen in contact te komen.

De bewustzijnscentra

Wanneer we onze experimentele methode voortzetten, die gefundeerd is op de mentale stilte, komen we tot verschillende ontdekkingen, die ons stap voor stap op het spoor zullen brengen. Om te beginnen zullen we de algemene verwarring waarin we leven langzaam tot bedaren zien komen; de lagen van ons wezen gaan zich hoe langer hoe duidelijker van elkaar onderscheiden, alsof we gemaakt waren uit een bepaald aantal fragmenten, die ieder een eigen persoonlijkheid en een duidelijk onderscheiden centrum hebben, en, wat nog veel merkwaardiger is, een eigen leven onafhankelijk van de rest. Deze polyfonie, bij wijze van spreken, want het is eerder een kakofonie, blijft ons meestal verborgen door de stem van het mentale, dat alles overschreeuwt en alles annexeert. Er is geen enkele beweging van ons wezen, op welk niveau dan ook, geen enkele emotie, geen enkele begeerte, geen knipperen van het oog, die niet onmiddellijk door het mentale wordt gegrepen en overdekt met een laagje denken – dat wil zeggen dat we alles mentaliseren. En dat is het grote nut van het mentale in de loop van onze evolutie: het helpt ons om naar ons bewuste oppervlak te dragen al die bewegingen van ons wezen, die anders in een toestand van vormloos magma zouden blijven, onderbewust of bovenbewust. Het helpt ons ook om een schijn van orde te scheppen in die anarchie, en zo goed en kwaad als het gaat al die kleine feodale staatjes onder zijn soevereiniteit te coördineren. Tegelijkertijd versluiert het voor ons hun stem en hun ware functioneren – het is maar een stap van soevereiniteit naar tirannie. De bovenmentale mechanismen worden totaal verstikt, of wat er van de bovenbewuste stemmen in slaagt door te siepelen, wordt onmiddellijk vervalst, verdund en verduisterd; de onderbewuste mechanismen vervagen en we verliezen onze spontane zintuigen, die erg nuttig waren in een vroeger evolutiestadium en dat nu nog zouden kunnen zijn; andere minderheden doen mee aan de rebellie, en nog weer andere potten in het verborgene hun beetje vermogen op om ons bij de eerste de beste gelegenheid aan te vliegen. Maar de zoekende, die zijn mentale het zwijgen heeft opgelegd, zal al deze toestanden in hun naakte werkelijkheid beginnen te onderscheiden, zonder hun mentale vernisje, en hij zal op verschillende niveaus van zijn wezen een soort concentratiepunten voelen, als knooppunten van kracht, ieder met een aparte trillingskwaliteit en een speciale frequentie; maar we hebben allemaal wel, minstens één keer in ons leven, de ervaring gehad van verschillende vibraties die lijken uit te stralen van verschillende hoogten van ons wezen; bijvoorbeeld de ervaring van een grote openbarende vibratie, wanneer er plotseling een sluier lijkt te worden uiteengescheurd om ons een stuk waarheid prijs te geven, zonder woorden, zonder dat men precies weet waaruit die openbaring bestaat – het is gewoon iets dat vibreert en dat op onverklaarbare wijze de wereld wijder maakt, lichter en helderder; of we hebben de ervaring ondergaan van moeizamer vibraties: vibraties van woede en van angst, vibraties van begeerte, vibraties van sympathie; en we weten best dat dat allemaal pulseert op verschillend niveau, met verschillende intensiteit. Er is dus in ons een hele reeks van vibratieknooppunten of bewustzijnscentra, die ieder gespecialiseerd zijn in een bepaald type vibratie, die we kunnen onderscheiden en rechtstreeks grijpen al naar gelang van onze stilte en de scherpte van onze waarneming. En het mentale is maar één van deze centra, één type vibratie, slechts één van de bewustzijnsvormen, ook al wil het zich de eerste plaats toeëigenen.

We zullen niet uitweiden over deze centra waarover de overlevering spreekt – het is beter zelf eens een kijkje te gaan nemen dan erover te praten – noch over hun lokalisatie; de zoekende zal ze zelf zonder moeite voelen zodra hij een beetje helder wordt. Laten we volstaan met te zeggen dat deze centra (in India chakra’s genoemd) zich niet bevinden in ons fysieke lichaam, maar in een andere dimensie, ook al kan op bepaalde momenten hun concentratie zo intens worden, dat men duidelijk het gevoel heeft van een fysiek gelokaliseerd zijn. Sommige ervan corresponderen inderdaad vrij nauwkeurig met een aantal ons bekende zenuwcentra, maar niet allemaal. Ruwweg gesproken kan men zeven centra onderscheiden, die over vier zones zijn verdeeld: 1. Het Bovenbewuste, met een centrum iets boven de top van het hoofd [1], dat het denkend-mentale regeert en ons in communicatie brengt met de hoger gelegen mentale gebieden: de verlichte, intuïtieve en bovenmentale, enz. 2. Het Mentale met twee centra: het ene Tussen de wenkbrauwen, dat de wil regeert en de dynamiek van al onze mentale activiteiten wanneer we willen handelen door te denken; dit is ook het centrum van het subtiele zien of het ‘derde oog’ waar bepaalde tradities over spreken; het andere, ter hoogte van de keel, dat alle vormen van mentale expressie regeert. 3. Het Vitale met drie centra: één ter hoogte van het hart, dat ons emotionele leven leidt (liefde en haat, enz.); een tweede ter hoogte van de navel, dat regeert over onze zucht tot heersen, bezitten, overwinnen en over onze ambitie, enz., en een derde, het lagere vitale, gelegen tussen de navel en het geslachtscentrum ter hoogte van de plexus mesenterialis, dat de laagste vibraties regeert: jaloezie, afgunst, begeerte, hebzucht en woede. 4. Het Fysieke en het Onderbewuste, met een centrum onderaan de wervelkolom, dat ons fysieke wezen en de seksualiteit regeert; iets lager nog ontsluit dit centrum ons ook de onderbewuste regionen.

In het algemeen zijn deze centra bij de ‘normale’ mens ingeslapen of gesloten, of ze laten slechts die zeer geringe stroom door die nodig is voor zijn schamel bestaan; in werkelijkheid is de mens in zichzelf opgesloten en staat hij slechts op indirecte wijze in verbinding met de buitenwereld, binnen een zeer beperkte kring; feitelijk ziet hij de anderen en de dingen niet, hij ziet zichzelf in de anderen, zichzelf in de dingen, zichzelf overal; hij komt daar nooit uit. Met de yoga openen deze centra zich. Ze kunnen zich op twee manieren openen: van beneden naar boven, of van boven naar beneden, afhankelijk van de methode die men beoefent: de traditionele yogische en spirituele methodes, of de yoga van Sri Aurobindo. Door veel concentratie en oefening kan men op zekere dag, zoals we al zeiden, een Kracht voelen opstijgen, die ontwaakt aan de basis van de wervelkolom, en die van niveau tot niveau in een golvende beweging opstijgt tot de top van de schedel, precies als een slang; op ieder niveau doorboort deze Kracht (op nogal hardhandige wijze) het desbetreffende centrum, dat zich opent en ons tegelijkertijd openstelt voor alle vibraties en universele energieën, die corresponderen met de frequentie van dit speciale centrum. In de yoga van Sri Aurobindo opent de neerdalende Kracht deze zelfde centra heel langzaam en zachtjes van hoog tot laag. Vaak zelfs openen de lagere centra zich pas na geruime tijd. Deze gang van zaken heeft zijn voordelen, wanneer men begrijpt dat ieder centrum correspondeert met een bewustzijnsmodus of universele energie; indien meteen alle dieper gelegen centra geopend worden, de vitale en onderbewuste, lopen we het risico overspoeld te worden, niet zozeer door onze eigen, persoonlijke zaken, maar door stromen universele modder; we worden automatisch aangesloten op de Verwarring en de Modder van de wereld. Dat is trouwens de reden waarom de traditionele yoga’s absoluut de eis stellen van de aanwezigheid van een Meester als beschermer. Bij de neerdalende Kracht wordt dit gevaar vermeden en worden we pas geconfronteerd met de lagere centra wanneer we ons wezen in het licht van boven, het bovenbewuste, stevig verankerd hebben. Wanneer de zoekende eenmaal in het bezit is van zijn centra, begint hij derhalve de wezens, de dingen, de wereld en zichzelf te kennen in hun realiteit, zoals ze zijn, want het zijn nu geen uiterlijke signalen meer die hij opvangt, geen twijfelachtige woorden, geen gebaren, niet meer die hele ommuurde show noch het gesloten gelaat van de dingen, maar de zuivere vibratie van iedere laag, ieder ding en ieder wezen, die nu nergens meer door wordt gecamoufleerd.

De bewustzijnscentra

(volgens de tantrische traditie in India)

Het kanaal in het centrum en de twee kanalen, die elkaar aan weerszijden kruisen, corresponderen met het wervelkanaal en waarschijnlijk met het sympathische zenuwstelsel; ze vertegenwoordigen de circulatiewegen van de opstijgende Kracht (Kundalini) wanneer deze ontwaakt in het laagste centrum en zich ‘als een slang’ van centrum tot centrum verheft, om tenslotte op de top door te breken m het Bovenbewuste (dit zou ook de betekenis zijn van de uraeus of Egyptische naja, de brilslang, die men samen met de zonneschijf aantreft op de kroon der farao’s, en van de Mexicaanse quetzalcoatl of gevleugelde slang, en misschien ook van de nagaslangen die zich over het hoofd van de Buddha buigen, enz). De kenmerken van deze centra interesseren in de regel slechts degene die kan zien; wij zullen later terugkomen op bepaalde details, die voor ons allen van belang zijn. Men kan een gedetailleerde studie over dit onderwerp vinden in het opmerkelijke boek van Sir John Woodroffe (Arthur Avalon): The Serpent Power (Ganesh & Co., Madras 1913).

Onze eerste ontdekking echter zijn we zelf. Als we een procédé volgen, dat analoog is aan wat bij de mentale stilte werd beschreven, en als we volkomen transparant blijven, zullen we merken dat niet alleen de mentale vibraties van buiten komen voor ze in onze centra doordringen, maar dat alles van buiten komt: vibraties van begeerte, vibraties van vreugde, vibraties van wil, enz... En dat ons wezen een soort ontvangstation is van hoog tot laag: Werkelijk, we denken, willen en handelen niet, maar de gedachte komt in ons op, de wil komt in ons op, impuls en handelingen komen in ons op. (3) Wanneer we zeggen: ‘ik denk, dus ik ben’, of ik voel dus ik ben, of ik wil dus ik ben, lijken we wat op een kind, dat zich verbeeldt dat de spreker en het orkest in de luidspreker verborgen zitten en dat de radio kan denken. Omdat we al die ‘ikken’ niet zijn en ze ons ook niet toebehoren, daar hun muziek universeel is.

De uiterlijke persoonlijkheid

We zullen geneigd zijn te protesteren, want tenslotte zijn het toch onze gevoelens, onze moeilijkheden, onze begeerten, onze gevoeligheden, en wij zijn het toch, niet een of ander telegrafisch apparaat! En in zekere zin is het wel waar dat wij het zijn, namelijk in die zin, dat we er ons aan gewend hebben op bepaalde vibraties eerder te reageren dan op andere, om door bepaalde dingen eerder ontroerd of gekwetst te zijn dan door andere, en dat deze massa gewoonten zich tenslotte ogenschijnlijk heeft uitgekristalliseerd tot een persoonlijkheid, die we ‘onszelf’ noemen. Maar als we wat beter kijken, kunnen we niet eens zeggen dat ‘wij’ het zijn die al deze gewoonten hebben aangenomen; het zijn onze omgeving, onze opvoeding, ons atavisme, onze tradities, die voor ons hebben gekozen en die op ieder moment kiezen wat we zullen willen, begeren en liefhebben, en wat niet. En alles gebeurt alsof het leven buiten ons om ging. Op welk tijdstip treedt er nu een echt ‘ik’ in dit alles naar voren?... De Universele Natuur, zegt Sri Aurobindo, legt in ons bepaalde gewoonten van actie, persoonlijkheid en karakter, bepaalde vermogens, disposities en tendenties, en dat is wat we gewoonlijk onszelf noemen. (4) En we kunnen evenmin zeggen dat dit ‘wijzelf’ een gefixeerde grootheid is: De schijn van stabiliteit wordt gewekt door het voortdurend herhalen en weer optreden van dezelfde vibraties en formaties (4), omdat het steeds dezelfde golflengten zijn waar we op afstemmen, of beter: die zich op ons afstemmen, in overeenstemming met de wetten van ons milieu en onze opvoeding, steeds dezelfde mentale, vitale en andere vibraties, die zich door onze centra heen herhalen en die we ons toeëigenen, automatisch, onbewust, onbeperkt; maar in feite verkeert alles in een toestand van voortdurende beweging, en komt alles tot ons vanuit een mentaal dat veel wijder is dan het onze: het universeel mentale, vanuit een vitaal dat veel wijder is dan het onze: het universeel vitale, en vanuit nog lagere regionen: de onderbewuste, en nog hogere: de bovenbewuste. Zo wordt deze kleine frontale persoonlijkheid (5) omgeven, overschaduwd, onderhouden, doorkruist en van aanschijn veranderd door een hele hiërarchie van ‘werelden’, zoals de oude wijsheid dat had gezien – ‘Zonder moeite beweegt de ene wereld in de andere’, zegt de Rig Veda (II.24.5) – of, zoals Sri Aurobindo zegt, door een gradatie van bewustzijnsgebieden, die elkaar zonder onderbreking opvolgen van de zuivere Geest tot de Materie, en die een directe relatie hebben met elk van onze centra. We zijn ons slechts bewust van wat luchtbellen aan de oppervlakte. (6)

Wat blijft er temidden van dit alles van onszelf over? Eerlijk gezegd niet zo erg veel, of álles, maar dat is afhankelijk van de hoogte waarop ons bewustzijn zich heeft afgestemd.

De individualisering van het bewustzijn

We beginnen er nu enig idee van te krijgen wat het bewustzijn is, en te voelen dat dit overal in het heelal is, op alle lagen waarmee onze eigen centra corresponderen, maar ‘ons’ bewustzijn hebben we nog niet gevonden. Misschien komt dat wel omdat het niet iets is wat men kant en klaar ‘vindt’, maar wat men als een vuur aanblaast. We hebben allemaal wel op bepaalde bevoorrechte momenten van ons bestaan een soort innerlijke drang of levende kracht gevoeld, als een warmte in ons wezen, die zich in geen woorden laat uitdrukken, die zelfs geen reden heeft om er te zijn, omdat ze uit niets ontspringt, zonder aanleiding, naakt als een noodzaak, of een vlam. Heel onze jeugd getuigt van dit zuivere enthousiasme, van deze onverklaarbare nostalgie. Maar al gauw verlaten we deze adolescentie, en het mentale maakt zich van die kracht meester, zoals het zich overal meester van maakt, en overdekt haar met dikke, idealistische woorden; het laat haar opgaan in de een of andere arbeid, in een beroep of Kerk; of het vitale maakt er zich meester van en bekladt haar met min of meer nobele sentimenten, voor zover het haar niet laat deelnemen aan het een of andere avontuur of zich van haar bedient om te heersen, te overwinnen of te bezitten. Vaak zakt die kracht in het lager gelegen drijfzand weg. En vaak verdrinkt alles; er blijft niets anders over dan een kleine schaduw onder een zware last. Maar de zoekende die zijn mentale tot zwijgen heeft gebracht en niet meer het risico loopt in de val van ideeën gelokt te worden, die zijn vitale tot rust heeft gebracht en niet meer ieder ogenblik wordt meegesleurd in die geweldige versnippering van gevoelens en begeerten, ontdekt opnieuw, in dit opklaren van zijn wezen, als een nieuwe toestand van jeugd, een nieuwe vrije stuwkracht. Naarmate zijn concentratie groter wordt door zijn ‘actieve meditatie’, zijn aspiratie en zijn verlangen, zal hij voelen dat die stuwkracht binnenin begint te leven; ‘Ze wordt wijder en brengt dat wat leeft naar buiten’, zegt de Rig Veda, ‘en wekt hem op, die dood was’ (I.113.8), en hij zal voelen dat deze een steeds uitgesprokener consistentie aanneemt, een vermogen dat steeds groter wordt, en vooral een onafhankelijkheid, alsof het tegelijk een kracht was en een wezen in zijn wezen. Hij zal merken, allereerst in zijn passieve meditaties (d.w.z. als hij thuis is, rustig, met gesloten ogen), dat die kracht in hem zich beweegt, consistentie heeft een variabele intensiteit, en dat zij in hem stijgt en daalt alsof ze geen vaste plaats had; het lijkt wel op het verplaatsen van een levende substantie; die innerlijke bewegingen kunnen zelfs krachtig genoeg worden om het lichaam te buigen wanneer die kracht neerdaalt, of om het recht te trekken of achterover wanneer ze stijgt. In onze actieve meditatie, d.w.z. in het gewone uiterlijke leven, zal die innerlijke kracht meer verdund worden en het gevoel geven van een kleine gedempte vibratie op de achtergrond, zoals we al hebben gezien; bovendien zullen we voelen, dat het niet alleen een onpersoonlijke kracht is, maar een aanwezigheid, een wezen diep in ons, alsof we daar een houvast hadden, bijna een ruggengraat, en een vredige blik op de wereld. Met dat kleine vibrerende iets binnenin is men onkwetsbaar en nooit meer eenzaam. Het is overal, het is er altijd. Het is warm, het is dichtbij, het is sterk. En wanneer men dat ontdekt heeft, is het merkwaardig genoeg overal datzelfde iets, in alle wezens, in alle dingen; men kan er rechtstreeks mee in contact treden, alsof het werkelijk gelijk was, zonder muur. Dan hebben we in onszelf iets geraakt dat niet de speelbal is van universele krachten, niet dat nogal povere en dorre ‘ik denk, dus ik ben’, maar de fundamentele realisatie van ons wezen, onszelf, werkelijk onszelf, ons ware centrum, onze warmte en ons zijn, ons bewustzijn en onze kracht.[2]

Naarmate deze drang, deze innerlijke kracht, een duidelijk onderscheiden individualiteit krijgt, naarmate ze echt zal groeien zoals een kind groeit, zal de zoekende er zich rekenschap van geven dat ze zich niet willekeurig verplaatst, zoals het hem aanvankelijk toescheen, maar dat ze zich op verschillende punten van zijn wezen verzamelt, al naar gelang van de bezigheden van het moment, en dat zij het feitelijk is, die zich achter alle bewustzijnscentra bevindt: achter de mentale centra wanneer men denkt, wil, zich uitdrukt; achter de vitale centra wanneer men voelt, lijdt, begeert; of lager of hoger; en dat zij het in werkelijkheid is die leert kennen – alle centra, het mentale inbegrepen, zijn slechts haar openingen naar de verschillende lagen der universele werkelijkheid, of haar instrumenten van transcriptie en expressie. Deze kracht is de reiziger van de werelden (7), de verkenner van de bewustzijnsgebieden; zij verbindt onze verschillende wijzen van zijn tot één geheel, van het waken tot de slaap en de dood, wanneer het kleine uiterlijke mentale er niet meer is om ons te raden of te leiden; zij is het die naar boven of naar beneden de hele schaal der universele existentie doorloopt en die met alles in verbinding staat. Met andere woorden: we zullen het bewustzijn hebben ontdekt; we zullen datgene naar voren hebben gehaald wat bij de gewone mens doorlopend verstrooid is, verward, gevangen in de duizenden activiteiten van denken en voelen. In plaats van onszelf eeuwig ergens tussen buik en voorhoofd te lokaliseren, zullen we nu ons bewustzijn kunnen verplaatsen naar dieper of hoger gelegen regionen, die ontoegankelijk zijn voor het mentale en voor onze zintuigen; want het bewustzijn is niet een manier van denken of voelen (in ieder geval is het dat niet uitsluitend), maar een vermogen om in contact te treden met een menigte bestaansgradaties, zichtbare en onzichtbare. Hoe meer ons bewustzijn zich ontwikkelt, des te meer neemt zijn actieradius toe, en het aantal gradaties dat het vermag te bereiken. En we zullen zien dat dit bewustzijn onafhankelijk is van wat men denkt, van wat men voelt, van wat men wil met onze beperkte frontale persoonlijkheid; dat het onafhankelijk is van het mentale, het vitale, en zelfs van het lichaam, want onder bepaalde bijzondere omstandigheden, waarover we het nog zullen hebben, verlaat het het lichaam en begeeft zich naar elders om daar ervaringen te ondergaan. Ons lichaam, ons denken en onze begeerten zijn maar een dun vliesje van ons totale bestaan.

Bewustzijnskracht, Bewustzijnsvreugde

Toen we het bewustzijn ontdekten, hebben we gemerkt dat dit een kracht is. Het merkwaardige is zelfs, dat men een stroom of innerlijke kracht begin waar te nemen, nog vóór men gemerkt heeft dat het een bewustzijn is. Het bewustzijn is een kracht, een bewustzijnskracht, zegt Sri Aurobindo, want in werkelijkheid zijn die beide termen niet te scheiden en onderling verwisselbaar. De oude Indiase wijsheid was van dit feit op de hoogte, en sprak nooit over bewustzijn, Chit, zonder er de term Agni, warmte, vlam, energie, aan toe te voegen: Chit-Agni (vaak bezigt men hier ook de term Tapas, die een synoniem is van Agni: Chit-Tapas). Het Sanskriet woord voor de verschillende yogische disciplines is tapasya, d.w.z. dat wat warmte of energie produceert, of om nauwkeuriger te zijn: bewustzijnswarmte of bewustzijnsenergie. En deze Agni of Chit-Agni is overal dezelfde. We spreken over neerdalende Kracht of opstijgende Kracht, of innerlijke kracht, of we zeggen mentale kracht, vitale kracht, materiële kracht, maar er zijn niet een heleboel krachten – er is in de wereld maar één Kracht, één enkele unieke stroom, die werkzaam is in ons en in ieder ding, en die, afhankelijk van het niveau waarop zij werkt, zich hult in de ene substantie of in een andere. Onze elektrische stroom kan een tabernakel verlichten of een kroeg, een studiezaal of een refter en blijft toch dezelfde elektrische stroom, ook al verlicht zij verschillende dingen. Op dezelfde manier blijft deze Kracht, deze Warmte, deze Agni, dezelfde, of ze nu ons innerlijk retraiteoord verlicht en bezielt, onze mentale fabriek, ons vitale theater of onze materiële spelonk; van niveau tot niveau hult zij zich in een min of meer intens licht, en in min of meer zware vibraties – bovenbewuste, mentale, vitale, materiële – maar zij is het die alles verbindt en alles bezielt; zij, de fundamentele substantie van het heelal: de Bewustzijnskracht, Chit-Agni.

Als het waar is dat het bewustzijn een kracht is, is omgekeerd een kracht ook een bewustzijn en zijn alle krachten bewust. (8) De universele Kracht is een universeel Bewustzijn. Dat is wat de zoekende ontdekt. Wanneer hij met die stroom bewustzijnskracht in hemzelf contact heeft gelegd, kan hij overschakelen op ieder willekeurig niveau en op ieder willekeurig punt van de universele werkelijkheid, en het bewustzijn, dat daar is, waarnemen en begrijpen, of zelfs hierop zijn invloed doen gelden, omdat het overal dezelfde bewustzijnsstroom is met verschillende trillingsmodaliteiten, in de plant en in de reflectie van het menselijke mentale, in het lichtende bovenbewuste en in het instinct van het dier, in het metaal of in onze diepe meditatie. Als een stuk hout onbewust was, zou de yogi niet het vermogen hebben het door zijn concentratie te verplaatsen, omdat hij er dan geen enkel contactpunt mee zou hebben. Als één enkel punt van het heelal totaal onbewust was, zou het hele heelal totaal onbewust zijn, omdat er nu eenmaal geen twee dingen kunnen zijn. Einstein heeft ons geleerd, en dat is echt de grote ontdekking, dat Materie en Energie onderling verwisselbaar zijn: E=mc^2, de Materie is gecondenseerde Energie. Rest ons om in de praktijk te ontdekken, dat deze Energie of deze Kracht een Bewustzijn is, en dat ook de Materie een vorm van bewustzijn is, zoals het Mentale een vorm van bewustzijn is, zoals het Vitale en het Bovenbewuste andere bewustzijnsvormen zijn. Wanneer we dit geheim gevonden zullen hebben, het bewustzijn in de kracht, zullen we de materiële energieën werkelijk meester zijn – rechtstreeks. We zijn echter slechts bezig heel oude waarheden te herontdekken; vierduizend jaar geleden werd in de Upanishads al beschreven dat de Materie gecondenseerde Energie is, of beter: gecondenseerde Bewustzijnsenergie: ‘Door de energie van zijn bewustzijn[3] is Brahman tot massa geworden; daaruit is de Materie ontstaan, en uit de Materie het Leven, het Mentale en de werelden’ (Mundaka Upanishad, I.1.8).

En hier beneden is alles Bewustzijn, omdat alles Zijn is of Geest. Alles is Chit, omdat alles Sat is – Sat-Chit – op verschillende niveaus van Zijn eigen manifestatie. De geschiedenis van onze aardse evolutie is in laatste instantie de geschiedenis van de langzame omkering van Kracht in Bewustzijn, of om preciezer te zijn: een langzaam in de herinnering terugroepen van zichzelf, van dit Bewustzijn, dat in zijn Kracht verzwolgen is. In de eerste stadia der evolutie wordt bijvoorbeeld het bewustzijn van het atoom geabsorbeerd door zijn eigen rondwenteling, zoals het bewustzijn van de handwerksman geabsorbeerd wordt door het stuk materiaal dat hij bewerkt, waarbij al het andere vergeten wordt, zoals de plant geabsorbeerd wordt door de functie van het chlorofyl, zoals ons bewustzijn geabsorbeerd wordt door een boek of een begeerte, waarbij alle andere niveaus van de eigen werkelijkheid volkomen in het vergeetboek raken. Alle vooruitgang in de evolutie is uiteindelijk af te meten aan het vermogen om het bewustzijnselement los te maken of los te koppelen van zijn element van kracht – dat hebben we de individualisering van het bewustzijn genoemd. In het spirituele of yogische stadium van onze evolutie is het bewustzijn geheel en al vrijgemaakt, losgeweekt uit de draaikolken van het mentale, het vitale en het fysieke, en meester over zichzelf, in staat om het hele scala van bewustzijnsvibraties te doorlopen, van het atoom tot de Geest; de Kracht is totaal Bewustzijn geworden, zij heeft zich zichzelf totaal herinnerd. En zich zichzelf herinneren wil zeggen: zich álles herinneren, omdat de Geest in ons zich de Geest overal herinnert.

Naarmate de Kracht haar Bewustzijn herwint, herwint zij tegelijkertijd ook de controle over haar kracht en over alle krachten; want bewust zijn wil zeggen: kunnen. Het rondwentelende atoom of de mens die zijn biologische cyclus volgt en zich afbeult in zijn mentale fabriek, is geen meester over zijn mentale, vitale of atoomkracht; hij draait steeds maar rond; terwijl we in een bewust stadium losstaan en meester zijn; dan zien we op tastbare wijze bevestigd dat het bewustzijn een kracht is, een substantie die men kan manipuleren, zoals anderen oxiden of elektrische velden manipuleren: Wanneer men het innerlijk bewustzijn gewaar begint te worden, zegt Sri Aurobindo, kan men er van alles mee doen, het uitzenden als een krachtstroom, een cirkel of een muur van bewustzijn rond zichzelf optrekken, een idee zó dirigeren dat het in het hoofd opkomt van iemand ergens in Amerika, enz., enz. (9) Verder verklaarde hij: De Onzichtbare Kracht die zowel binnen als buiten tastbare resultaten oplevert, is nu juist de hele betekenis van het Yogisch bewustzijn... Ware het niet dat we duizenden ervaringen hadden gehad, die aantoonden dat de innerlijke Kracht het mentale kan veranderen, de vermogens daarvan ontwikkelen, er nieuwe aan toevoegen, nieuwe kennisgebieden ontsluiten, de vitale bewegingen meester worden, het karakter veranderen, mensen en dingen beïnvloeden, de omstandigheden en het functioneren van het lichaam controleren, op andere krachten inwerken als een concrete dynamische Kracht, gebeurtenissen wijzigen – dan zouden we er nu niet zo over spreken. Bovendien is de Kracht niet alleen tastbaar en concreet in haar resultaten, maar ook in haar bewegingen. Wanneer ik spreek over het voelen van Kracht of Vermogen, bedoel ik niet zomaar een vaag voelen, maar een concreet voelen, en het dus kunnen richten, kunnen manipuleren, de bewegingen ervan kunnen observeren, bewust kunnen zijn van de massa en intensiteit ervan, en hetzelfde voor andere tegenwerkende krachten. (10) In een volgend stadium zullen we zien, dat het Bewustzijn op de Materie kan inwerken en deze kan transformeren. Deze uiteindelijke omkering van Materie in Bewustzijn, en wie weet zelfs ooit van Bewustzijn in Materie, is het doel van de supramentale yoga, waarover we later nog zullen spreken. Er zijn echter vele ontwikkelingsgradaties van de bewustzijnskracht: van de zoekende of de aspirant, die pas bewust begint te worden van die innerlijke stuwende kracht, tot de yogi; en zelfs onder de laatstgenoemden zijn er nog heel wat niveauverschillen – hier begint pas de ware hiërarchie.

Er is een uiteindelijke gelijkwaardigheid. Niet alleen is bewustzijn kracht, niet alleen is bewustzijn zijn, maar bewustzijn is vreugde, Ananda – Bewustzijnsvreugde, Chit-Ananda. Bewust zijn is vreugde. Wanneer men het bewustzijn heeft losgemaakt uit de duizenden mentale, vitale en fysieke vibraties die het opslorpen, ontdekt men de vreugde. Het hele wezen wordt als het ware gevuld met een massa levende kracht (‘als een goedgevormde pilaar’, zegt de Rig Veda, V.45), kristalhelder, bewegingsloos, zonder doel – een zuiver bewustzijn, een zuivere kracht, een zuivere vreugde, omdat dat hetzelfde is – , een solide vreugde, een substantie van vreugde, wijds en vredig, die begin noch eind noch oorzaak schijnt te hebben, die ook overal schijnt te zijn, in de dingen, in de wezens, in hun geheime fundament en hun geheime verlangen om te groeien – niemand wil het leven verlaten, omdat het overal is. Een vreugde die niets nodig heeft om te zijn, zij is, onweerlegbaar, als een rots door alle tijden heen, door alle plaatsen heen, als een glimlach overal en achter alles. Het hele Raadsel van het heelal ligt hierin besloten. Er is geen ander. Een onmerkbare glimlach, een niets dat alles is. En al deze vreugde, omdat alles de Geest is die vreugde is, Sat-Chit-Ananda, Bestaan-Bewustzijns-Vreugde, de eeuwige triade die het heelal is en die wij zijn, een geheim dat we moeten ontdekken en leven op de lange reis van onze evolutie: ‘Uit de Vreugde zijn al deze dingen geboren; door de Vreugde bestaan en groeien zij, tot de Vreugde keren zij weer’ (Taïttiriya Upanishad, III.6).

VI. Het tot rust brengen van het vitale

De grenzen van de moraal

Er is een gebied in ons wezen, dat zowel de bron is van ernstige moeilijkheden als van een groot vermogen. Een bron van moeilijkheden, omdat het de communicatie met buiten en boven verstoort door zich heftig te verzetten tegen onze pogingen tot mentale stilte; het houdt het bewustzijn vast op het niveau van zijn kleinzielige bezigheden en bezorgdheden, en verhindert het zich vrij te bewegen naar andere regionen. Een bron van vermogen, omdat daar de ader van de grote levenskracht in ons naar de oppervlakte komt. Het is het gebied dat zich uitstrekt tussen het hart en het geslachtscentrum, en dat Sri Aurobindo het vitale noemt.

Hier vindt alle dooreenmenging plaats; genot wordt hier onontwarbaar verbonden met lijden, pijn met vreugde, slecht met goed, en komedie met waarheid. De verschillende spirituele scholen in de wereld hebben dit terrein zo problematisch gevonden, dat ze er de voorkeur aan hebben gegeven dit gevaarlijke gebied te bezweren en alleen de zogenaamde religieuze emoties te laten voortbestaan, waarbij de neofiet werd aangeraden al het overige te verwerpen. Het lijkt wel alsof iedereen het er over eens is dat de menselijke natuur niet te veranderen is. Maar deze morele chirurgie (1), zoals Sri Aurobindo zei, brengt een dubbel ongerief met zich mee; aan de ene kant zuivert ze niet echt, omdat de hogere emoties, hoe verfijnd ook, net zo goed vermengd zijn als de lagere, om de eenvoudige reden dat ze gevoelsmatig zijn en dus partijdig; aan de andere kant verwerpt ze niet echt – ze verdringt. Het vitale is een macht op zich, die volkomen onafhankelijk is van onze redelijke of morele argumenten, en wanneer men probeert het te tiranniseren of te brutaliseren door een ascese of een radicale discipline, stelt men zich bloot aan het risico, dat het op zekere dag bij de geringste aanleiding in opstand komt – en het weet zich steeds heftiger te wreken – of, wanneer onze wil sterk genoeg is om het onze morele en mentale wetten op te leggen, behalen we misschien de overwinning, maar putten we tevens de levenskracht in onszelf uit, omdat het ontevreden geworden vitale in staking gaat, en dan ontwaken we, gezuiverd van het kwade, zeker, maar tegelijk ook van het goede van het leven – zonder kraak of smaak. Bovendien functioneert de moraal slechts binnen de grenzen van het mentale functioneren; zij heeft geen toegang tot de onderof bovenbewuste regionen, noch tot de dood, noch tot de slaap (die toch één op de drie dagen van ons bestaan in beslag neemt, zodat we in een leven van zestig jaar kunnen rekenen op veertig jaar moreel leven, terwijl we waken, en twintig jaar immoreel leven; een vreemd rekensommetje). Anders gezegd: de moraal overschrijdt de grenzen van onze beperkte uiterlijke persoonlijkheid niet. We moeten ons wezen dus niet een radicale, morele discipline opleggen, maar een spirituele, integrale discipline, die ieder deel van onze natuur zal eerbiedigen, maar deze intussen zal verlossen van zijn vermenging; want er is geen absoluut kwaad – nergens – er zijn alleen maar vermengingen.

Overigens denkt de zoekende niet in termen van goed en kwaad aangenomen, dat hij nog ‘denkt’, maar in termen van juist en onjuist. Wanneer de zeeman zijn positie wil bepalen, gebruikt hij daarvoor niet zijn liefde voor de zee, maar een sextant, en hij zorgt er voor dat de spiegel niet beslagen is. En als onze spiegel niet helder is, zullen we niets zien van de werkelijkheid van dingen en wezens, omdat we overal het beeld van onze eigen begeerten en angsten terug zullen vinden, overal de echo van ons eigen lawaai, en dat niet alleen in deze wereld, maar in álle werelden, in het waakleven, in de slaap en in de dood. Om te kunnen zien, moet men er inderdaad mee ophouden zelf in het centrum te staan. De zoekende zal dus onderscheid maken tussen de dingen die zijn gezichtsveld vertroebelen en de dingen die het helder maken; dat zal de essentie van zijn ‘ethiek’ zijn.

Reactiegewoonten

Het eerste dat hij bij zijn onderzoek van het vitale zal onderscheiden is een deel van het mentale, dat tot enige functie lijkt te hebben onze impulsen, gevoelens en begeerten vorm (en rechtvaardiging) te geven; Sri Aurobindo noemt dat het vitaal-mentale. Maar we hebben de noodzaak van de mentale stilte reeds ingezien en breiden die discipline nu uit tot dit lagere mentale plan. Van nu af aan zullen we de dingen helder zien; eenmaal ontdaan van hun mentale versierselen, zullen de verschillende vibraties van ons wezen zich in hun ware licht openbaren, en op hun ware niveau. En vooral: we zullen ze zien aankomen. In die zone van stilte, die we van nu af aan vertegenwoordigen, werken de geringste verplaatsingen van substantie (mentaal, vitaal of anderszins) op ons in als signalen; we zullen het onmiddellijk weten als er iets onze atmosfeer is komen aanraken. We zullen zo spontaan een grote hoeveelheid vibraties leren kennen, die de mensen doorlopend uitstralen, zonder het zelfs te weten, en we zullen weten wat er aan de hand is of tegenover wie we ons bevinden (de gepolijste buitenkant heeft meestal niets van doen met deze kleine vibrerende werkelijkheid). Onze betrekkingen met de buitenwereld zullen helder worden; we zullen het waarom kennen van onze sympathieën en antipathieën, van onze angsten en narigheden, en we zullen orde op zaken kunnen stellen, onze reacties corrigeren, die vibraties aanvaarden die ons helpen, andere elimineren die ons het zicht verduisteren, en die vibraties neutraliseren die ons willen schaden. Want we zullen een zeer interessant verschijnsel opmerken: onze innerlijke stilte heeft een groot vermogen. Wanneer we innerlijk absoluut onbeweeglijk blijven in plaats van te reageren op de vibratie die tot ons komt, zien we dat die onbeweeglijkheid de vibratie oplost; het is als een sneeuwveld om ons heen, waarin alle schokken worden opgevangen en teniet gedaan. We kunnen het eenvoudige voorbeeld van de woede nemen: in plaats van innerlijk mee te gaan vibreren in overeenstemming met degene die spreekt, zullen we, als we innerlijk onbeweeglijk weten te blijven, de woede van de ander geleidelijk aan als rook zien verdwijnen. De Moeder heeft eens gezegd, dat deze innerlijke onbeweeglijkheid of dit vermogen om niet te reageren zelfs de arm van een moordenaar of de sprong van een slang kan tegenhouden. Alleen gaat het er niet om een onaandoenlijk masker te dragen en toch van binnen te koken; vibraties zijn niet te camoufleren (het dier weet dat maar al te goed); het gaat niet om een zogenaamde ‘zelfbeheersing’ die maar een schijnbeheersing is, maar om een echte innerlijke beheersing. En die stilte kan iedere willekeurige vibratie teniet doen om de eenvoudige reden dat alle vibraties, van welke orde ook, besmettelijk zijn (de hoogste vibraties evengoed als de laagste; de Meester kan op die manier aan een discipel spirituele ervaringen of een bepaald vermogen doorgeven) en het is aan ons die besmetting al dan niet te aanvaarden; als we bang zijn wil dat zeggen, dat we de besmetting al hebben geaccepteerd, en dus ook de klap van de woedende mens of de beet van de slang (men kan ook een klap door liefde aanvaarden; typerend hiervoor is het verhaal over Sri Ramakrishna die plotseling een kreet van pijn slaakte, toen hij een wagenmenner een os zag afranselen, en merkte dat hij gegeseld werd, bloedend en met zweepstriemen op zijn rug). Hetzelfde geldt voor fysiek lijden: we kunnen ons laten inpalmen door de besmetting van een pijnlijke vibratie, óf de plaats afbakenen en uiteindelijk, afhankelijk van onze mate van beheersing, het lijden teniet doen, d.w.z. het bewustzijn loskoppelen van de zieke plek. De sleutel tot de beheersing is steeds de stilte, op alle niveaus, omdat we in die stilte de vibraties kunnen onderscheiden, en ze kunnen onderscheiden wil zeggen: ze kunnen grijpen. Er zijn ontelbare praktische toepassingen, en vooral ontelbare gelegenheden om vooruitgang te maken. Het uiterlijke leven van alledag (dat slechts ‘gewoon’ is voor hen die gewoon leven) wordt een geweldig terrein van ervaring en van het hanteren van vibraties; daarom heeft Sri Aurobindo ook altijd zijn yoga daarmee willen vermengen. Als men alleen is, is het erg gemakkelijk te leven in de volmaakte illusie dat men zichzelf meester is.

Maar dit vermogen tot stilte of innerlijke onbeweeglijkheid heeft nog veel belangrijker toepassingen, in het bijzonder in ons eigen psychologisch leven. Zoals we weten is het vitale de plaats van heel wat ellende en stoornissen, maar ook de bron van een grote kracht; het gaat er dus om – ongeveer zoals de zwaan uit de Indiase legende, die het water van de melk scheidde – de levenskracht eraan te onttrekken zonder al die complicaties en zonder zichzelf aan het leven te onttrekken. Is het nodig te zeggen, dat de echte complicaties niet in het leven liggen, maar in onszelf, en dat alle uiterlijke omstandigheden een exacte weergave zijn van onszelf? De grootste moeilijkheid van het vitale, is, dat het zich ten onrechte identificeert met alles wat eruit lijkt voort te komen; het zegt: ‘mijn’ probleem, ‘mijn’ depressie, ‘mijn’ temperament, ‘mijn’ begeerte, en houdt zichzelf voor allerlei kleine ikjes die het niet is. Als we ons laten bepraten dat al die kleine verhaaltjes ons verhaal zijn, valt er verder uiteraard niets meer aan te doen dan die kleine familie te verdragen tot haar crisis is uitgewoed. Als men echter in staat is innerlijk stil te zijn, ziet men best dat niets daarvan ons toebehoort; alles komt van buiten, daar hebben we het al over gehad. We haken altijd in op dezelfde golflengten, we laten ons inpalmen door iedere besmetting. Bijvoorbeeld, we bevinden ons in gezelschap van die-en-die, we zijn van binnen helemaal stil en onbeweeglijk (wat ons er niet van weerhoudt aan de buitenkant gewoon te praten en te handelen), en dan voelen we plotseling iets in die transparantie, iets dat aan ons trekt en in ons probeert binnen te dringen, als een druk of een vibratie om ons heen (die zich kan vertalen in een niet nader te omschrijven gevoel van onbehagen); wanneer we de vibratie opvangen, merken we vijf minuten later, dat we bezig zijn tegen een depressie te vechten, dat we een bepaalde begeerte koesteren, of rusteloos zijn – m.a.w. we hebben de besmetting opgelopen. En soms zijn het zelfs niet eens vibraties, maar ware golven die over ons heen storten. Het is ook niet nodig om zich daarvoor in iemands gezelschap te bevinden; men kan alleen zijn in de Himalaya’s en toch de vibraties van de wereld opvangen. Waar is nu ‘onze’ rusteloosheid, ‘onze’ begeerte bij dit alles? als het niet is in de gewoonte om eindeloos op dezelfde impulsen in te haken. Maar de zoekende die zich de stilte heeft eigen gemaakt, laat zich in deze valse identificatie (2) niet meer vangen, hij heeft tenslotte datgene om zich heen ontdekt wat Sri Aurobindo het omgevende bewustzijn (3) noemt, dat sneeuwveld helemaal om ons heen, dat heel lichtend, sterk en solide kan zijn, of dat verduisterd kan worden, dat kan worden bedorven en zelfs totaal kan desintegreren, afhankelijk van onze innerlijke toestand. Het is een soort individuele atmosfeer of beschermend omhulsel (dat gevoelig genoeg is om ons te onthullen dat er, bijvoorbeeld, iemand naderbij komt, of om ons een ongeluk te doen vermijden, juist op het moment waarop het ons dreigt te overkomen), en precies dáár zullen we de psychologische vibraties kunnen voelen en opvangen voordat ze binnenkomen. In het algemeen zijn ze er zo aan gewend om maar bij ons binnen te komen alsof ze er thuis zijn, door verwantschap, dat we ze zelfs niet eens voelen aankomen; het mechanisme van toeëigening en identificatie treedt onmiddellijk in werking; de stilte die we hebben aangekweekt heeft echter voldoende transparantie geschapen om ze te kunnen zien aankomen, en ze dan tegen te houden en te verwerpen. Wanneer we ze hebben afgestoten, blijven ze vaak in het omgevende bewustzijn[1] rondcirkelen, wachtend op de eerste de beste gelegenheid om naar binnen te glippen – we kunnen woede, begeerte, zwaarmoedigheid, heel duidelijk om ons voelen rondsluipen – maar alleen maar door niets te doen, door niet in te grijpen, boeten die vibraties aan kracht in en laten ze ons verder met rust. We hebben onszelf dan losgekoppeld. En we zullen heel verbaasd zijn op een goede dag te zien, dat bepaalde vibraties, die onweerstaanbaar leken, ons niet meer raken; het is of ze van hun vermogen zijn ontdaan en als op een bioscoopscherm voorbijtrekken; we kunnen zelfs van te voren met belangstelling zien hoe zo’n slimmerik het toch nog eens gaat proberen ons een poets te bakken. Ofwel we zullen merken dat bepaalde psychologische toestanden ons op gezette tijden overvallen of zich volgens bepaalde cyclische bewegingen herhalen (Sri Aurobindo en de Moeder noemen dat formaties, d.w.z. een mengelmoes van vibraties, die zich door hun tot gewoonte geworden herhaling tenslotte een soort onafhankelijke persoonlijkheid hebben verworven) en we zullen zien dat deze formaties, wanneer men er op inhaakt, pas ophouden nadat ze zich van begin tot eind hebben afgedraaid als een grammofoonplaat. (4) Het is aan ons te weten of we erin willen lopen of niet. Er zijn duizenden ervaringen mogelijk, het is een wéreld van observatie. Maar de belangrijkste ontdekking die we gedaan zullen hebben is dat er in dit alles maar heel weinig van ‘onszelf’ is, behalve een reactiegewoonte. (5) Zolang we ons uit onwetendheid ten onrechte met de vitale vibraties vereenzelvigen, is het onmogelijk om dat wat onze natuur is te veranderen, tenzij door amputatie, maar alles kan veranderen vanaf het ogenblik dat we het mechanisme hebben doorzien, omdat we dan nul op rekest kunnen geven, omdat we door stilte die storende vibraties kunnen oplossen, en ons op elders richten wanneer we dat willen. De menselijke natuur kan wel degelijk veranderd worden, ondanks alles wat erover gezegd is. Er is in ons bewustzijn of onze natuur niets dat onontkoombaar gefixeerd is; alles is slechts een spel van krachten of vibraties, die door hun regelmatig weerkeren ons de illusie geven dat ze een ‘natuurlijke’ noodzaak zijn. Daarom beoogt de yoga van Sri Aurobindo de mogelijkheid van een algeheel omkeren van de regels, die normaliter de reacties van het bewustzijn beheersen. (6)

Wanneer we het mechanisme eenmaal hebben ontdekt, hebben we tegelijkertijd de ware methode gevonden om het vitale te beheersen, een methode die niet chirurgisch is, maar vrede-stichtend; men vermindert de vitale problemen niet door er vitaal tegen te gaan vechten, wat alleen maar onze energieën uitput zonder het universele bestaan ervan uit te putten, maar door een ander standpunt, door ze te neutraliseren door een stille vrede: Als je de vrede vindt, schreef Sri Aurobindo aan een van zijn leerlingen, wordt het schoonmaken van het vitale gemakkelijk. Als je alleen maar schoon maakt en nog eens schoon maakt en niets anders doet, ga je maar langzaam vooruit, want het vitale wordt weer vuil en moet wel honderdmaal schoon gemaakt worden. Vrede is iets dat zelf schoon is; de vrede vinden is dus een positieve manier om je doel te bereiken. Alleen maar het vuil opzoeken en opruimen is de negatieve manier. (7)

De vijandige krachten

Er is nog een ander probleem, want de vibraties die van de mensen of het universele vitale afkomstig zijn, zijn niet de enige die de zoekende kunnen hinderen (het is trouwens nauwelijks mogelijk het een van het ander te onderscheiden, omdat het individu alleen maar een doorgeefstation (8) is van het universele mentale en het universele vitale, en omdat de vibraties eindeloos van de een naar de ander gaan, in een gesloten circuit), maar er is één type vibratie van een heel eigen kwaliteit, die zich onderscheidt door zijn plotseling optreden en zijn geweld; de zoekende zal letterlijk het gevoel hebben dat hij er als door een massa mee wordt overspoeld; binnen een paar tellen is hij ‘een ander mens’ en is alles vergeten omtrent de zin van zijn bestaan, zijn streven, zijn doel, alsof alles weggevaagd is, van betekenis ontbloot, uit elkaar gevallen. Dat zijn wat Sri Aurobindo en de Moeder de vijandige krachten noemen. Het zijn zeer bewuste krachten, wier enige doel het kennelijk is de zoekende te ontmoedigen of hem van het pad af te brengen dat hij heeft gekozen. Het eerste symptoom van hun aanwezigheid is heel duidelijk waarneembaar: de vreugde versluiert zich, het bewustzijn versluiert zich en alles wordt gehuld in een dramatische sfeer. Zodra er sprake is van lijden, kan men ervan verzekerd zijn dat de vijand er is. Het drama heeft hun speciale voorliefde, daar kunnen ze maximale schade mee aanrichten, omdat ze spelen met een heel oude partner in ons, die niet anders kan dan dol zijn op drama’s, zelfs al wil hij dat niet weten. In het algemeen is hun eerste zorg ons te pressen tot plotselinge, extreme en onherroepelijke beslissingen, die een zo groot mogelijke afstand scheppen tussen onszelf en de gekozen weg – het is een vibratie die hoe langer hoe klemmender en scherper wordt en onmiddellijke uitvoering eist; ofwel ze demonteren het hele mechanisme van ons zoeken met opvallende handigheid, om ons te laten zien dat we ons illusies zitten te maken en nooit iets zullen bereiken; ofwel ze scheppen – en dat komt het meeste voor – een toestand van zwaarmoedigheid, waarin ze spelen met nog weer een andere welbekende partner, die Sri Aurobindo de man der smarten noemt: een heerschap dat zich bedekt met een driedubbeldikke mantel van tràgedie en somberheid, en die zijn bestaan niet gerechtvaardigd zou vinden als hij niet kolossaal ongelukkig kon zijn. (9) Al die vibraties van wanorde, die we ‘onze’ verdrietigheden of ‘onze’ problemen noemen, hebben tot onmiddellijk gevolg dat het ons beschermende sneeuwveld verzwakt of uit elkaar valt, en dan staat de deur voor de vijandige krachten open. Ze hebben duizenden aanvalstactieken, want het gaat wel degelijk om een aanval, en hoe vastbeslotener we zijn, hoe hardnekkiger ze in de aanval gaan. Dit alles lijkt misschien overdreven, maar alleen zij die nooit hebben geprobeerd vooruit te gaan, kunnen eraan twijfelen; wanneer men gewoon met de kudde meeloopt, is het leven betrekkelijk gemakkelijk, met zijn goede en zijn kwade buien, zonder veel diepten, maar ook zonder veel hoogten; zodra men zich daar echter uit wil losmaken, komen duizenden krachten in het geweer, die er geweldig veel belang bij hebben dat we ‘net als ieder ander’ doen; men ontdekt hoe goed die gevangenschap is georganiseerd. Men ontdekt zelfs dat men in staat is even diep te zinken als men in staat is omhoog te klimmen; en dat inderdaad ons grootste dieptepunt evenredig is met ons vermogen omhoog te gaan – heel wat schellen vallen ons van de ogen. Met een klein beetje eerlijkheid ziet men best dat men tot alles in staat is, en dat uiteindelijk, zoals Sri Aurobindo zei, onze deugd een pretentieuze onzuiverheid is. (l0) Alleen zij die nog nooit verder zijn gekomen dan hun frontale persoonlijkheid kunnen daarover nog enige illusie koesteren.

Allerlei soorten demonische en ‘zwarte’ namen zijn deze vijandige krachten toebedacht in de spirituele geschiedenis van de wereld, alsof ze er alleen maar waren om de zoekende te verdoemen en gratis overlast te bezorgen aan goedwillende mensen. De werkelijkheid ligt een beetje anders, want waar is de duivel als hij niet in God is? en als hij niet in God is, dan blijft er van God niet erg veel over, want deze wereld is slecht genoeg, en veel andere ook, zodat er niet veel zuivers overblijft, behalve misschien een smetteloos wiskundig punt zonder dimensie. De ervaring leert ons echter, dat deze storende krachten ook hun plaats hebben in de economie van het heelal, en dat ze alleen maar verstorend werken op het niveau van ons beperkte momentane bewustzijn, en dat ze daar zelfs een bepaald doel hebben. In de eerste plaats grijpen ze ons altijd in de zwakke plekken van onze wapenrusting; als we stevig en uit één stuk waren, zouden ze ons geen ogenblik kunnen schokken. Als we vervolgens in plaats van te jammeren en de duivel te beschuldigen of de slechtheid van de wereld, de hand in eigen boezem steken, merken we dat ieder van die aanvallen een van onze ontelbare deugdzame voorwendsels van we-bedoelen-het-tochzo-goed aan het daglicht heeft gebracht, of, om de Moeder te citeren, een beetje die manteltjes opzij heeft getrokken, die we over de dingen heen gooien om ze niet te hoeven zien. En die kleine manteltjes, of de grote, liggen niet alleen over ónze wonden en zwakke plekken, ze liggen overal in de wereld, over haar kleine onvolkomenheden en haar geweldige inbeelding; en als die vijandige krachten er vaak een beetje hardhandig aan trekken, is dat niet toevallig of uit vrijblijvende kwaadwilligheid, maar om ons duidelijk te doen zien en om ons te dwingen tot een volmaaktheid waar we de neus voor ophalen; omdat we de noodlottige neiging hebben om, zodra we een stukje waarheid of een halmpje van het ideaal te pakken hebben, dit stevig vergrendeld op te bergen in een hermetisch gesloten, onfeilbare constructie, om dan geen voet meer te willen verzetten. Met andere woorden: deze weinig vriendelijke krachten zijn voor het individu, zo goed als voor de wereld, instrumenten tot vooruitgang. ‘Waardoor de mens valt, daardoor staat hij op’, zegt de Kularnava Tantra in haar wijsheid. We protesteren tegen die schijnbaar nutteloze en willekeurige ‘rampen’ die ons hart of lichaam kwetsen, en we beschuldigen de ‘Vijand’, maar is het niet mogelijk dat de ziel zelf – en niet het naar buiten gerichte mentale, maar de Geest binnenin – deze dingen heeft aanvaard en gekozen als deel van zijn ontwikkeling om in snel tempo de benodigde ervaring te ondergaan, zich een weg door de wildernis te kappen, zelfs met het risico of ten koste van veel schade aan de buitenkant van het leven en aan het lichaam? Kunnen voor de groeiende ziel, voor de Geest in ons, moeilijkheden, obstakels en aanvallen geen middel zijn om aan te groeien, om onze kracht te vermeerderen, onze ervaring te verruimen, om ons te trainen voor de spirituele overwinning? (11) We schreeuwen tegen het kwaad, maar als dat er niet was om ons te belagen en uit te dagen, zouden we de eeuwige Waarheid al lang en breed gevangen hebben om er een keurig nette, onwrikbare schertsvertoning van te maken. De Waarheid beweegt, ze heeft benen, en de vorsten van de duisternis zijn er om er op wat hardhandige wijze over te waken dat ze niet inslaapt. God’s ontkenningen zijn voor ons even bruikbaar als Zijn bevestigingen (12), zegt Sri Aurobindo. De vijand zal pas verdwijnen, zegt de Moeder, wanneer hij in de wereld niet meer nodig zal zijn. En we weten maar al te goed dat hij nodig is als toetssteen voor het goud, om te kijken of we waarachtig zijn.

Want tenslotte is God misschien toch geen zuiver wiskundig punt buiten deze wereld; misschien is Hij wel heel deze wereld en heel deze onzuiverheid, die werkt en lijdt om volmaakt te worden en zich Zichzelf hier in dit aardse bestaan te herinneren.

De methode tegenover deze vijandige krachten is dezelfde als die tegenover de andere vibraties: stilte en een innerlijke onbeweeglijkheid die de golf voorbij laat gaan. We zullen er wellicht niet meteen in slagen hun aanvallen af te slaan, maar wel zullen ze zich hoe langer hoe meer aan de oppervlakte van ons wezen lijken af te spelen; we kunnen geschokt en ontredderd raken, en toch zullen we helemaal diep in onszelf die ‘Getuige’ voelen, die niet geraakt wordt – die nooit geraakt wordt – en die niet lijdt. Men valt en staat weer op, en iedere keer is men sterker. De enige zonde is zich te laten ontmoedigen. Praktisch gesproken zal de zoekende op de weg van de integrale yoga veel kwetsbaarder zijn dan anderen (Sri Aurobindo zei vaak dat zijn yoga een veldslag (13) is), omdat hij alles in zijn bewustzijn wil omvatten, zonder er iets af te kappen, en omdat hij niet alleen één doorgang moet forceren naar de gelukzaligheid daarboven, niet alleen één schatbewaarder moet overwinnen, maar omdat hij vele doorgangen heeft te forceren, links en rechts en beneden en op alle niveaus van zijn wezen, en méér dan één schat moet ontdekken.

Het ware vitale

We moeten ons dus een doortocht banen wanneer we de ware levenskracht willen vinden, die zich bevindt achter het chaotische leven van de frontale mens. Volgens de spirituele tradities gaat deze doortocht gepaard met allerlei soorten zelfkastijding en zelfverloochening (die tussen haakjes vooral de goede indruk opvijzelen, die de asceet reeds van zichzelf heeft), maar wij hebben iets anders op het oog; we proberen niet het leven te verlaten, maar het te verwijden; we proberen niet ons de zuurstof voor de waterstof te ontzeggen of omgekeerd, maar de samenstelling van het bewustzijn te bestuderen, en te zien onder welke omstandigheden ons dit helder water zal leveren en een betere wijze van functioneren. Yoga is de grotere levenskunst (14), zei Sri Aurobindo. De houding van de asceet die zegt ‘ik heb niets nodig’ en de houding van de man van de wereld die zegt ‘ik heb dit of dat nodig’, zijn in wezen dezelfde, zegt de Moeder. De een kan even sterk gebonden zijn aan zijn verloochening als de ander aan zijn bezit. Immers, zolang het nog nodig is ergens afstand van te doen, is men nog niet klaar en zit men nog tot over de oren in de dualiteit. We kunnen nu zonder speciale discipline een aantal dingen vaststellen. Om te beginnen is het voldoende om tegen het vitale te zeggen: ‘Doe afstand van dit of dat, laat dit of dat schieten’, wil het gegrepen worden door een onmiddellijke honger; of áls het erin toestemt ergens afstand van te doen, kunnen we er zeker van zijn dat het erop rekent met andere munt betaald te worden, en zolang het die instelling heeft zal het de voorkeur geven aan een grote zelfverloochening boven een kleine, omdat het het vitale zelf is dat in alle gevallen functioneert, of het nu negatief is of positief – voor het vitale zijn beide kanten even profijtelijk. Als we dit eenvoudige punt hebben ontmaskerd, zullen we het hele vitale functioneren doorhebben, van top tot teen, d.w.z. de totale onverschilligheid daarvan voor onze menselijke gevoeligheden – het is even geïnteresseerd in lijden als in vreugde, in ontbering als in overvloed, in haat als in liefde, in kwelling als in extase; in alle gevallen vreet het zich dik en rond. Omdat het een Kracht is, en het dezelfde Kracht is zowel in het lijden als in het genot. Zo openbaart zich botweg en zonder uitzondering de absolute tweeslachtigheid van alle gevoelens, die de hebbelijkheden van onze frontale persoonlijkheid uitmaken. Elk van onze gevoelens is het omgekeerde van een ander; op ieder willekeurig moment kan het in zijn ‘tegendeel’ omslaan – de bedrogen filantroop (of liever het bedrogen vitale in de filantroop) wordt een pessimist, de ijverige apostel trekt zich terug in de woestijn, de onverbeterlijke ongelovige wordt een sektariër en de zuivere mens neemt aanstoot aan alles wat hij zelf niet durft te doen. En hier hebben we dan een andere kuur van het oppervlakte-vitale te pakken: het is een onverbeterlijke charlatan (15), het trekt altijd overal profijt van (we weten zelfs niet of de dood van onze moeder aan zijn genoegen ontsnapt). Iedere keer dat we een kreet van afkeuring of pijn slaken (het doet er niet toe wat voor kreet), is er een aap in ons die lacht. Maar dat weten we allemaal best en toch zijn we altijd even gevoelsmatig. En als kroon op zijn werk munt het vitale uit in het alles in de war schoppen – het is de belichaming van de verwarring – , het ziet de kracht van zijn gevoelens aan voor de kracht van de waarheid en vervangt de hoogten door de top van een rokende vulkaan in de diepten. (16)

Een andere observatie, die volgt uit de eerste, dringt zich al gauw aan ons op: het volledige onvermogen van het vitale om anderen te helpen of gewoon met anderen in communicatie te treden, tenzij er sprake is van een samenvallen van eigenbelang. Er is geen enkele vitale vibratie, die door ons wordt uitgezonden of veeleer door ons wordt gerelayeerd, die niet bij de ander onmiddellijk kan omslaan in het tegendeel; men hoeft iemand maar iets goeds toe te wensen, of het overeenkomstige kwaad ontwaakt automatisch, alsof het gelijk met het andere was opgepikt; ofwel de overeenkomstige weerstand of de wil tot het tegendeel – het mechanisme lijkt even spontaan en onvermijdelijk als een chemische reactie. In werkelijkheid probeert het vitale echter niet te helpen, het probeert altijd op alle mogelijke manieren te halen wat er te halen valt. Al onze gevoelens dragen het kenmerk van monopolisering. Het feit alleen al dat we verdriet hebben door het verraad van een vriend, bijvoorbeeld, – of het doet er niet toe wat voor verdriet – is een teken van ego, want als we de mensen echt liefhadden om henzelf en niet om onszelf, zouden we van hen houden op alle manieren, zelfs al waren ze onze vijand geworden; in ieder geval zouden we de vreugde om hun bestaan kennen. Ons verdriet en lijden zijn altijd een teken van vermengdheid en dus altijd vol leugens. Alleen de vreugde is waar. Omdat alleen dat ik in ons waar is, dat álle bestaansvormen omarmt en alle mogelijke tegendelen van het bestaan. We lijden omdat we de dingen buiten onszelf plaatsen. Wanneer alles binnenin is, is alles vreugde, omdat er nergens meer een leegte is.

En toch zullen we protesteren en uit naam van onze gevoelens zeggen: ‘Maar het Hart?’ Hart met een hoofdletter. Is niet juist het hart het meest vermengd? Bovendien raakt het snel buiten adem, en dat is dan onze derde observatie. Ons vermogen tot vreugde is gering, ons vermogen tot lijden is gering, we raken snel afgestompt door de ergste rampen, welke wateren zijn er niet over onze grote moeilijkheden gevloeid? We kunnen maar weinig bevatten van die grote Levenskracht – we verdragen de lading niet, zegt de Moeder – , slechts één ademtocht teveel en we schreeuwen het uit van vreugde of pijn, We huilen, we dansen, we verliezen het bewustzijn. Omdat het altijd dezelfde dubbelzinnige Kracht is die stroomt en al gauw buiten haar oevers treedt. De Levenskracht lijdt niet; ze is niet verward, niet geëxalteerd, niet kwaadwillig, niet goed – ze is, en ze vloeit voort, onmetelijk en vreedzaam. Alle tegengestelde tekens die ze in ons aanneemt, zijn slechts sporen van de evolutie die achter ons ligt, want toen waren we klein, heel klein en van elkaar gescheiden, en we moesten onszelf goed beschermen tegen die levende geweldigheid, die te intens was voor onze kleinheid, en de ‘nuttige’ van de ‘schadelijke’ vibraties onderscheiden, waarbij de eerste een positieve coëfficiënt toebedeeld kregen van genot, sympathie of welzijn, en de tweede een negatieve coëfficiënt van lijden of afkeer of van het kwaad; maar het lijden is alleen maar een te grote intensiteit van diezelfde Kracht, en een te intens genot slaat om in zijn pijnlijk ‘tegendeel’: het zijn slechts afspraken van onze zintuigen (17), zegt Sri Aurobindo. Het is voldoende om de naald van het bewustzijn een beetje te verplaatsen, zegt de Moeder. Door het kosmisch bewustzijn, in zijn toestand van volledige kennis en volledige ervaring, wordt ieder contact als een vreugde ervaren (18), als Ananda. Alleen beperktheid van bewustzijn, onvoldoende bewustzijn, is de oorzaak van al onze kwalen, morele en zelfs lichamelijke, en van ons onvermogen en van die eeuwige tragikomedie van het bestaan. De remedie is echter niet het vitale te laten wegkwijnen, zoals de moralisten dat zouden willen, maar juist om het te verwijden; niet om er afstand van te doen, maar om het meer, steeds meer te aanvaarden en zijn bewustzijn uit te breiden. Want dit is nu precies de zin van de evolutie. Het enige waar we uiteindelijk afstand van moeten doen, is onze onwetendheid en onze kleinzieligheid. Wanneer we ons als waanzinnigen vastklampen aan onze bekrompen frontale persoonlijkheid, haar komedie, haar kleffe sentimentaliteit en heilige smarten, zijn we niet echt ‘menselijk’, dan zijn we achtergeblevenen uit het Pleistoceen, dan verdedigen we ons recht op lijden en verdriet. (19)

De zoekende zal niet langer de dupe zijn van het dubbelzinnige spel, dat zich afspeelt in het vitale van de oppervlakte, maar hij zal nog lang de gewoonte bewaren te reageren op die duizenden kleine vibraties van biologisch-gevoelsmatige aard, die om hem heen zwermen. Het is een tamelijk langdurige overgang, net als de overgang van het mentale gezanik naar de mentale stilte, en deze overgangsperiode gaat vaak gepaard met perioden van intense vermoeidheid, omdat het organisme de gewoonte verliest zijn energieën weer op te laden aan de algemene oppervlakkige bron (die erg gauw grof en zwaar aandoet wanneer men heeft geproefd van dat andere type energie), zonder nog in staat te zijn doorlopend in contact te bijven met de ware bron; vandaar het ontstaan van bepaalde ‘gaten’; maar ook daar zal hij worden geholpen door de neerdalende Kracht, die een machtige bijdrage zal leveren tot het vestigen van een nieuw ritme in hemzelf – hij zal zelfs steeds weer verbaasd merken, dat wanneer hij maar een heel klein stapje naar voren doet, de Hulp van boven er wel tien naar hem toe doet, alsof hij verwacht werd. Geloven dat dit een negatieve arbeid is zou volkomen onjuist zijn; zeker, het vitale legt er graag de nadruk op, dat het geweldig veel moeite doet tegen zichzelf te vechten, en dat is een makkelijke manier om zich links en rechts veilig te stellen; maar in werkelijkheid gehoorzaamt de zoekende niet aan een streng verbod, hij volgt een positieve innerlijke drang van zijn wezen; omdat hij werkelijk groeit en de normen van gisteren of de genoegens van eergisteren hem even mager lijken als het dieet van een zuigeling – hij is daarbinnen meer op zijn gemak, hij heeft wel wat beters te doen, en beter te leven. Daarom is het erg moeilijk voor iemand, die het niet heeft geprobeerd, deze weg te begrijpen; hij zal er slechts zijn standpunt van vandaag in zien, of liever het verlies van zijn standpunt. En toch, als we wisten hoe ieder verlies van gezichtspunt een winstpunt is, en hoe het leven verandert als men van het stadium van de gesloten waarheden overgaat op het stadium van de open waarheden – een waarheid als het leven zelf, te groots om te worden gevangen in gezichtspunten, omdat ze álle gezichtspunten omvat en het nut ziet van elk ding in ieder stadium van een eindeloze ontwikkeling; een waarheid die groots genoeg is om zichzelf te ontkennen en eindeloos verder te gaan naar een hogere waarheid.

Achter dit vitale, dat infantiel is, rusteloos en snel uitgeput, ontdekken we een vitaal dat rustig en machtig is – dat wat Sri Aurobindo het ware vitale noemt – het vitale dat de essentie van de Levenskracht zelf bevat, zonder als die gevoelsmatige en pijnlijke uitwassen. We gaan een toestand van concentratie binnen, die rustig en spontaan is als de zee onder het spel der golven. En deze fundamentele onbeweeglijkheid is geen nerveuze krachteloosheid, zomin als de mentale stilte een cerebrale verdoving is, het is juist een basis van actie. Het is een geconcentreerde kracht, die alle handelen in beweging kan zetten, alle schokken opvangen zelfs de heftigste en langdurigste, zonder haar rust te verliezen. Allerlei nieuwe vermogens kunnen in deze vitale onbeweeglijkheid opduiken, afhankelijk van onze ontwikkelingsgraad, maar in de eerste plaats een onuitputtelijke bron van energie – zodra er vermoeidheid optreedt, is dat een zeker teken dat we zijn teruggevallen in oppervlakkige gejaagdheid. Ons arbeidsvermogen of zelfs onze lichamelijke inspanning worden vertienvoudigd, voedsel en slaap zijn niet langer meer de enige, alles omvattende bron van energievernieuwing (ook de slaap verandert van aard, zoals we zullen zien, en het eten kan worden teruggebracht tot een hygiënisch minimum zonder de indolentie en de ziekten, die het gewoonlijk met zich meebrengt). Ook andere vermogens, die voor ‘wonderbaarlijk’ doorgaan, kunnen zich voordoen, maar dit zijn wonderen met een methode; het is hier niet de plaats om erover te spreken; men kan beter zelf de ervaring ondergaan. Laten we gewoon zeggen, dat wanneer men in staat is één enkele vitale vibratie in zichzelf meester te worden, men automatisch in staat is diezelfde vibratie overal meester te worden waar men haar in de wereld tegenkomt. Vervolgens wordt in deze onbeweeglijkheid een ander teken blijvend tot stand gebracht: de afwezigheid van lijden en een onveranderlijk soort vreugde. Zodra de gewone mens een fysieke of morele schok krijgt, is zijn onmiddellijke reactie zich in zichzelf terug te trekken; hij krimpt ineen, raakt in beroering en maakt het kwaad tien maal zo erg. De zoekende daarentegen, die een zekere onbeweeglijkheid in zichzelf tot stand gebracht heeft, zal zien dat deze onbeweeglijkheid alle schokken oplost, omdat ze wijd is; omdat hij geen individuutje meer is dat in zichzelf samenkrimpt zoals bij buikpijn, maar een bewustzijn dat de grenzen van het lichaam te boven gaat – het tot vrede gebrachte vitale universaliseert zich spontaan, net als de mentale stilte: In de yoga-ervaring verwijdt het bewustzijn zich in alle richtingen, rondom, naar beneden, naar boven en in elke richting tot in het oneindige, Wanneer het bewustzijn van de yogi bevrijdt wordt, is het niet meer in het lichaam, maar in die oneindige hoogte, diepte en wijdheid, dat hij altijd leeft. De basis ervan is een oneindige leegte of stilte, maar daarin kan alles zich manifesteren – Vrede, Vrijheid, Macht, Licht, Kennis, Ananda.(20) Zodra er lijden is, van welke aard ook, is dat een onmiddellijk teken van een inkrimpen en vernauwen van ons wezen en van een verlies van bewustzijn.

Er bestaat een uiterst belangrijk uitvloeisel van deze wezensverruiming, dat ons de absolute noodzaak van deze vitale onbeweeglijkheid zal doen begrijpen, niet alleen terwille van de duidelijkheid van de communicatie of de macht van ons handelen of onze levensvreugde, maar ook gewoon terwille van onze veiligheid. Zolang we ons in dat kleine frontale mensje bevinden, zijn de vibraties klein, de schokken klein, de vreugden klein, en zijn we juist door onze kleinheid beschermd; maar als we uitmonden in het universele Vitale, vinden we dezelfde vibraties, of liever deze krachten, terug op gigantische, universele schaal, want zij zijn het die de wereld doen dansen, zoals ze ons doen dansen, en als we geen volmaakte gelijkmoedigheid of innerlijke onbeweeglijkheid hebben geleerd, worden we van de kaart geveegd. En dat geldt niet alleen voor het universele Vitale, maar voor alle bewustzijnsgebieden, want men kan en men moet (althans hij die de integrale weg wil gaan) het kosmisch bewustzijn op alle niveaus verwerkelijken, in het Bovenbewuste, in het mentale, in het vitale en zelfs in het lichaam; wanneer de zoekende zich in het Bovenbewuste verheft, begrijpt hij dat de intensiteiten van de Geest ook overrompelend kunnen zijn (in werkelijkheid is het altijd dezelfde goddelijke Kracht, dezelfde Bewustzijnskracht, omhoog of omlaag, in de Materie of in het Leven, of in het Mentale of nog hoger, maar hoe lager Zij neerdaalt, hoe meer Zij verduisterd wordt, vervormd en versnipperd door de gebieden waar Zij doorheen gaat), en wanneer de zoekende uit die loodzware dichtheid komt en zich te snel wil verheffen, de etappes wil forceren zonder zorg te hebben gedragen voor een onwrikbare, duidelijke basis, kan hij als een stoomketel exploderen. De vitale helderheid is dus geen ethische aangelegenheid, maar om zo te zeggen een kwestie van techniek, of zelfs een organische kwestie. Praktisch gesproken is er altijd de grote Bezorgdheid om ons te verhinderen dat we te vroeg gaan experimenteren; misschien zijn we alleen maar bekrompen en klein zolang we het nodig hebben bekrompen en klein te zijn?

Wanneer we tenslotte de vitale onbeweeglijkheid hebben verworven, zullen we merken dat we kunnen beginnen anderen met enige doeltreffendheid te helpen. Want anderen helpen is geen kwestie van gevoel of naastenliefde, maar een kwestie van vermogen, een kwestie van visie, een kwestie van vreugde. In die rust beschikken we niet alleen over een vreugde die uitstraalt, maar ook over een visie die de schaduwen verjaagt; we zullen spontaan alle vibraties opmerken, en deze kunnen onderscheiden wil zeggen: ze kunnen manipuleren, tot rust brengen, elimineren of zelfs veranderen. De rust, zegt de Moeder, is een zeer positieve toestand; er bestaat een positieve vrede die niet het tegendeel is van het conflict – een actieve vrede, aanstekelijk en machtig, die overheerst en kalmeert, die orde schept en organiseert. We zullen maar één voorbeeld geven van deze ‘aanstekelijke vrede’, dat een beetje vooruit loopt op het leven van Sri Aurobindo. Het gebeurde in Pondicherry, jaren geleden, in het seizoen waarin tropische regens en vaak cyclonen plotseling losbarsten en grote schade aanrichten. Dan barricadeert men deuren en ramen met grote bamboestaken. Die nacht was er een cycloon losgebarsten met zware slagregens, en de Moeder was haastig naar de kamer van Sri Aurobindo gegaan om hem te helpen de ramen te sluiten. Hij zat zoals gewoonlijk aan zijn schrijftafel te werken (Sri Aurobindo bracht twaalf uur per etmaal door met schrijven, van zes uur ’s avonds tot zes uur ’s morgens, jaren achtereen, en daarna placht hij ‘voor de yoga’ acht uur op en neer te lopen); de ramen waren wagenwijd open, maar er was geen druppel regen naar binnen gekomen. De vrede die in die kamer heerste, vertelt de Moeder, was zó sterk, zó compact, dat de cycloon eenvoudig niet binnen kon komen.

VII. Het psychische centrum

We zijn niet het mentale, omdat al onze gedachten afkomstig zijn uit een Mentaal dat veel ruimer is dan het onze: een universeel Mentaal; we zijn niet het vitale, noch onze gevoelens, noch onze handelingen, omdat al onze impulsen afkomstig zijn uit een Vitaal dat veel groter is dan het onze: een universeel Vitaal; en dit lichaam zijn we ook niet, want de componenten ervan zijn afkomstig uit een Materie en gehoorzamen aan wetten die veel groter zijn dan de onze: een universele Materie en universele wetten. Wat is dan toch dit iets in ons, dat niet onze omgeving is, niet onze familie, onze traditie, ons huwelijk, ons beroep, dat niet het spel is van de universele Natuur of de omstandigheden, en dat maakt dat we ‘ik’ zijn, zelfs wanneer verder alles zou instorten, en vooral: wat is dit ‘ik’, wanneer de rest allemaal instort omdat het het uur van onze waarheid is?

In de loop van het proces van zelfherkenning hebben we de verschillende centra of bewustzijnsniveaus geobserveerd, en gezien dat zich achter deze centra een bewustzijnskracht bevindt, die zich bewoog en onze verschillende zijnstoestanden verbond (een van de eerste resultaten van de mentale stilte en het tot rust brengen van het vitale was zelfs te bemerken, dat deze bewustzijnskracht te scheiden is van de mentale en vitale activiteiten, waar ze normaliter is ingekapseld), en we hebben gevoeld, dat deze krachtstroom of bewustzijnsstroom de fundamentele werkelijkheid van ons wezen is achter al onze zijnstoestanden. Maar deze bewustzijnskracht is het bewustzijn van iemand. Wie is er dan bewust in ons? Wat is het centrum, wie de meester? Of zijn we gewoon maar marionetten van een of ander universeel Wezen, dat dan ons werkelijk centrum zou zijn, omdat al die mentale, vitale en fysieke activiteiten in feite universele activiteiten zijn? De waarheid is tweevoudig, en in geen geval zijn we marionetten, behalve dan wanneer we koppig die uiterlijke persoonlijkheid voor onszelf blijven aanzien, want zij is het die de marionet is. We hebben een individueel centrum, dat Sri Aurobindo het psychische wezen noemt, én een kosmisch centrum of centraal wezen. Stadium voor stadium moeten we deze twee hervinden en Meester worden over al onze zijnstoestanden. Voor het moment zullen we ons alleen bezighouden met de ontdekking van ons individuele centrum, het psychische, dat door anderen de ziel genoemd wordt.

Het is tegelijkertijd de eenvoudigste zaak ter wereld én de moeilijkste. De eenvoudigste omdat een kind het begrijpt, of liever: het leeft het, spontaan – het is koning, het lacht! het leeft in zijn psychisch wezen.[1] Het moeilijkste, omdat die spontaniteit al gauw versluierd wordt door allerlei ideeën en gevoelens. Dan begint men te praten over ‘ziel’, dat wil zeggen, dat men er niets meer van begrijpt. Het hele lijden van de puberteit is juist het langzaam gevangen zetten van het psychische (men zegt dat het een ‘groeicrisis’ is, maar misschien is het meer een verstikkingscrisis; de rijping zou dan zijn bereikt als de verstikking een natuurlijke toestand is geworden) en alle moeilijkheden van de zoekende zijn de omgekeerde geschiedenis van een geleidelijk uitroeien van alle mentale en vitale vermengdheden. En toch is dat niet alleen een reis terug, zoals we zullen zien, ten eerste omdat men nooit teruggaat, en verder omdat het psychische kind dat men aan het einde van de reis terugvindt (het einde, dat steeds weer een begin is) geen gril van het moment is, maar een bewust koningschap. Want het psychische is een wezen, het groeit, het is het wonder eeuwig kind te zijn in een koninkrijk, dat ál wijder wordt. ‘Het bevindt zich in ons als een kind dat geboren moet worden’, zegt de Rig Veda (IX.83.3).

De psychische geboorte

Vreugde en liefde zijn de eerste manifestaties van het psychische, een vreugde die ontzaglijk intens en machtig kan zijn, maar zonder geëxalteerdheid – rustig en diep als de zee – en zonder object. De psychische vreugde heeft niets nodig om te zijn, zij is; zelfs in de diepte van een gevangenis is ze aanwezig, want ze is een toestand, geen gevoel; ze is als een rivier die voort kabbelt en die vrolijk is, waar ze maar voorbij komt, over modder en rotsen, in vlakten en bergen. Een liefde die niet het tegendeel is van haat, en die niets nodig heeft om te zijn, zij is; ze smeult rustig in alles wat ze ontmoet, alles wat ze ziet, alles wat ze aanraakt, omdat ze niet anders kán dan liefhebben, zo is ze nu eenmaal; niets is laag voor haar en niets hoog, niets zuiver en niets onzuiver; haar vlam kan niet gedoofd worden, noch haar vreugde. Nog andere tekenen openbaren het psychische: het is lichtvoetig, er is niets dat het drukt, alsof de wereld zijn spel was; het is onkwetsbaar, niets kan het deren, alsof het voorgoed alle tragedie achter zich had gelaten, reeds was gered van alle ongelukken; het is de magiër, het ziet; het is rustig, rustig als een ademtocht in de diepten van ons wezen, en wijd alsof het al miljoenen jaren de zee was. Want het is eeuwig. En het is vrij, niets kan het vangen, noch het leven, noch de mensen, noch ideeën, noch doctrines, noch naties – het is daar voorbij, voor altijd voorbij, en toch talloos in het hart van alles, alsof het met alles één was. Want Het is God in ons.

Hier volgt hoe het psychische er uit ziet voor het oog dat ziet: Wanneer je naar iemand kijkt, die zich van zijn ziel bewust is en in zijn ziel leeft, zegt de Moeder, krijg je de indruk af te dalen, diep, heel diep binnen te gaan in de persoon, ver, ver, ergens ver naar binnen, terwijl in het algemeen wanneer je de mensen in de ogen kijkt (er zijn ogen waar je niet binnen kunt, ze zijn gesloten als een deur, maar er zijn er ook, die open zijn) je binnen kunt gaan, en dan, vrij dicht erachter, kom je iets tegen dat vibreert, dat soms straalt, dat sprankelt. En als je je dan vergist, zeg je: ‘O, hij heeft een levende ziel’ – maar dat is het niet, het is zijn vitale wezen. Om de ziel te vinden moet je je van de oppervlakte verwijderen, je diep terugtrekken en naar binnen gaan, steeds naar binnen gaan, afdalen, afdalen in een heel diep, stil en onbeweeglijk gat; en dan is dáár iets dat warm is, rustig, rijk aan inhoud, heel onbeweeglijk en heel vervuld, als iets liefs en zachts – en dát is dan de ziel. En als je dan aanhoudt en bewust bent, ontstaat er een soort volheid, die de indruk wekt van iets dat volledig is en dat onpeilbare diepten bevat. En je voelt, dat als je daar binnen zou gaan, zich daar geheimen zouden openbaren, als de weerspiegeling van iets eeuwigs in heel stil water. En de grenzen van de tijd bestaan niet meer. Je krijgt de indruk altijd te zijn geweest en te zijn tot in eeuwigheid.

Maar dat zijn alleen maar aanwijzingen, een uiterlijke vertaling van iets dat op zich bestaat en waarvan we de directe ervaring zouden willen hebben. Hoe kunnen we de deuren van het psychische openen? Want het zit goed verborgen. En in de allereerste plaats is het verborgen door onze ideeën en onze gevoelens, die het meedogenloos plunderen en naäpen; we hebben zoveel ideeën over wat hoog en wat laag is, zuiver en onzuiver, goddelijk en niet-goddelijk; zoveel gevoelsmatige grendeltjes over wat lief is en wat niet, dat het arme psychische niet veel kans krijgt zich te laten zien, de plaats is al ingenomen door dat gedrang; zodra het een puntje van zijn neus laat zien, wordt het onmiddellijk opgeslokt door het vitale, dat het gebruikt voor zijn schittering en exaltatie, zijn ‘goddelijke’, aangrijpende emoties, zijn zelfzuchtige liefde, zijn inhalige vrijgevigheid en zijn schreeuwerige esthetica; het wordt gekooid door het mentale, dat het voor zijn exclusieve idealen gebruikt, zijn onfeilbare filantropieën, zijn vergrendelde ethiek; en Kerken, ontelbaar veel Kerken, die het psychische onderbrengen in geloofsregels en dogma’s. Wat blijft er zo van het psychische over? En toch is het er, goddelijk en geduldig, het doet zijn uiterste best om dwars door alle korsten heen te breken, en het weet werkelijk alles wat men het geeft of opdringt ten nutte te maken – ‘het roeit met de riemen die het heeft’, zoals dat heet. En dat is nu precies het grote struikelblok; als het ook maar een moment uit zijn schuilhoekje komt, werpt het zo’n stralende gloed over alles wat het aanraakt, dat we vanzelfsprekend zijn lichtende waarheid verwarren met de omstandigheden van de openbaring. Iemand die de openbaring van zijn psychische heeft gehad toen hij op een bepaald moment naar Beethoven luisterde, zal zeggen: muziek, alleen muziek is waarachtig en goddelijk hier op aarde; een ander die zijn ziel heeft gevoeld in de onmetelijkheid van de oceaan, zal zich een religie van de grenzeloze ruimte maken; en nog weer een ander zal zeggen: mijn profeet, mijn kapel, mijn evangelie. En ieder bouwt zijn eigen constructie rond die kern van ervaring. Maar het psychische is vrij, wonderbaarlijk vrij van alles! het heeft niets nodig om te zijn, het is de essentie van de Vrijheid zelf en bedient zich van al onze kleine en grote muziek, onze sublieme en minder sublieme Geschriften, om alleen maar een bres te slaan in dit menselijke pantser, waardoor het naar buiten zal kunnen; het verleent zijn macht en zijn liefde, zijn vreugde, zijn licht en zijn onweerstaanbare open Waarheid aan al onze ideeën, al onze gevoelens, al onze doctrines, omdat dat de enige kans is die men het geeft om het daglicht te zien, het enige wat het heeft om zich te uiten; maar tezelfder tijd ontlenen die emoties, ideeën en doctrines daaraan al hun zelfvertrouwen; ze maken er zich meester van en overdekken het, ze putten uit dit element van zuivere Waarheid hun onweerlegbare zekerheden, hun exclusieve diepten, hun universaliteit-met-eenrichtingsverkeer, en de kracht zelve van het stukje waarheid doet de kracht van het foutenelement toenemen. (1)

Het begraven van het psychische wordt tenslotte zo volledig, het mengsel zo volmaakt, dat men er geen wijs meer uit kan, en dat men de namaak niet meer kan uitroeien zonder de oorspronkelijke waarheid zelf mee te vernietigen, en zo gaat de wereld maar voort, gebukt onder halve waarheden die veel zwaarder wegen dan leugens. Misschien is de werkelijke moeilijkheid niet ons van het kwade te bevrijden, want we weten best hoe dat er uit ziet, het kan geen weerstand bieden aan ook maar het kleinste beetje eerlijkheid, maar om ons te bevrijden van iets goeds dat alleen maar de keerzijde is van het kwade, en dat voorgoed zijn poorten heeft gesloten achter een fractie van de waarheid.

Wanneer men de directe ervaring van het psychische wil hebben, in al zijn kristalheldere zuiverheid, zo wonderbaarlijk fris, zoals het onweerstaanbaar bestaat buiten alle valstrikken om die we er voor opzetten, buiten alles om wat we erover denken, voelen en zeggen, dan moeten we in onszelf een transparantie scheppen. Beethoven, de zee, de kapel waren slechts instrumenten tot die transparantie, want het is altijd hetzelfde: zodra men zelf helder is, duikt de Waarheid spontaan op, het zien en de vreugde, àlles-alles is er zonder dat men er iets voor hoeft te doen, omdat de Waarheid de meest natuurlijke zaak van de wereld is; het is het overige dat de zaak bederft: het mentale en het vitale met hun slordige, ongeordende vibraties en scherpzinnige complicaties. Alle spirituele disciplines die deze naam waardig zijn, alle tapasya, moeten uiteindelijk uitlopen op dit volkomen natuurlijke punt, waar we ons niet meer hoeven in te spannen – inspanning is nog een vertroebeling, een vernauwing van het wezen. De zoekende zal dus niet proberen binnen te dringen in de storingen van het morele mentale, en zal zich evenmin bezighouden met de onmogelijke taak goed van kwaad te onderscheiden om het psychische eruit los te weken, want tenslotte is het nut van goed en kwaad innig verbonden met hun wederzijdse schadelijkheid (mijn geliefde ontnam mij de mantel van de zonde en ik liet haar verblijd vallen; toen trok hij aan mijn mantel van deugdzaamheid, maar ik schaamde mij en was verontrust en wilde hem ervan weerhouden. Pas toen hij deze met geweld van mij had afgerukt, zag ik hoezeer mijn ziel voor mij verborgen was geweest (2); hij zal gewoon zijn best doen alles in de stilte te laten bezinken, want de stilte op zich is schoon, zij is reinigend water. ‘Probeer de vlekken niet een voor een uit uw mantel te wassen’, zei een zeer oude traditie van de Chaldeeën, ‘maar verander deze geheel en al’. Dat noemt Sri Aurobindo een verandering van bewustzijn. In deze transparantie zullen inderdaad de oude plooien van het wezen stilletjes worden gladgestreken en zullen we een andere bewustzijnspositie voelen, geen intellectueel gezichtspunt, maar een zwaartepunt. Ter hoogte van het hart, maar dieper dan het vitale hartcentrum (dat het psychische juist bedekt en kopieert), zullen we een gebied van concentratie voelen dat veel intenser is dan de andere, en dat als het ware hun convergentiepunt is – dat is het psychische centrum. We hadden al een stroom bewustzijnskracht zich in ons voelen vormen, zich individualiseren, in het lichaam circuleren en steeds intenser worden naarmate zij zich ontdeed van haar mentale en vitale activiteiten, maar tezelfder tijd wordt er in het centrum iets aangestoken, als een vuur – Agni. Dat is het ware ik in ons. We zeggen dat we ‘behoefte hebben om te kennen’, ‘behoefte om lief te hebben’, maar wie in ons heeft er eigenlijk behoefte? Zeker niet het kleine ego, dat zo tevreden is over zichzelf, noch het mentale mensje dat maar in een kringetje ronddraait, noch het vitale mensje dat probeert te halen wat er te halen valt, maar daarachter is er dat vuur dat niet loslaat, dát is het dat de behoefte voelt, omdat het zich iets anders herinnert. Men spreekt over een ‘aanwezigheid’, maar het is veeleer een nadrukkelijke afwezigheid, als een levende leegte die men in zich draagt, en die verwarmt, die smeult, die steeds weer opvlamt, en die tenslotte reëel wordt, het enige reële in een wereld waarin men zich afvraagt of de mensen echt leven of alleen maar doen alsof. Het is het ik van vuur, het enige ware ik op de wereld, het enige dat niet instort: ‘In het centrum van het zelf bevindt zich een bewust wezen, dat regeert over verleden en toekomst; het is als een vuur zonder rook... Dat moet men met geduld uit zijn lichaam losmaken’, zegt de Katha Upanishad (IV.12.13; VI.17). Het is ‘het kind dat in de geheime spelonk is opgesloten’, waarover de Rig Veda spreekt (V.2.1.), ‘de zoon des hemels in het aardse lichaam’ (III.25.1), ‘hij die ontwaakt is in hen die slapen’ (Katha Upanishad, (V.8). ‘Hij is daar middenin zijn woning’ (Rig Veda, I.70.2), ‘Hij is als het leven en de adem van ons bestaan, hij is als ons eeuwig kind’ (I.66.1), hij is ‘de stralende Koning die ons verborgen was’ (I.23.14). Dit is het Centrum, de Meester, de plaats waar alles met elkaar in verbinding staat:

Die ruimte vol zon, waar alles voor eeuwig gekend wordt. (3)

Als we die Zon binnenin gevoeld hebben, die vlam, dit levende leven – er zijn zoveel levenloze levens, al was het maar een seconde in een mensenleven, dan is alles veranderd; het is een herinnering waarbij alle andere verbleken. Het is de Herinnering. En als we aan dit brandende Agni trouw zijn, zal het hoe langer hoe groter worden, als een levend wezen in ons lichaam, als een onuitputtelijke behoefte. En het zal binnenin hoe langer hoe geconcentreerder zijn, opgesloten, vlijmend, als iets dat er niet in slaagt uit te barsten: Een verschrikkelijk gevoel van iets dat het ons onmogelijk maakt om te zien, en dat ons de doorgang blokkeert; je probeert er dwars door heen te gaan, en dan sta je tegenover een muur. En dan duw je, en je duwt en je duwt, en je kunt er niet door, zegt de Moeder. Door inspiratie, door wilskracht en van het die-gevangenschap-niet-meer-aankunnen, bereikt de psychische spanning tenslotte op een goede dag zijn omslagpunt en zullen we de ervaring ondergaan. De druk wordt zó groot en de intensiteit van het probleem zó sterk, dat er in het bewustzijn iets doorslaat. In plaats van zich buiten te bevinden en te proberen naar binnen te kijken, ben je binnen; en vanaf het moment dat je binnen bent, verandert absoluut alles, volledig. Alles wat destijds waarachtig leek, natuurlijk, normaal, reëel, grijpbaar, dat allemaal lijkt onmiddellijk erg grotesk, erg grappig, erg irreëel, erg absurd. Maar dan heb je iets aangeraakt dat absoluut waar is en eeuwig schoon; en dát verlies je nooit meer. ‘O Vuur, O Agni, wanneer gij goed door ons geboren zijt, wordt gij de hoogste groei en de hoogste uitbreiding van ons wezen; alle glorie en alle schoonheid zijn in Uw begeerlijke tinten en Uw volmaakte zien. O Uitgestrektheid, gij zijt de volheid die ons draagt tot het einde van de weg; gij zijt een menigte rijkdommen, die aan alle kanten ligt uitgespreid’ (Rig Veda, II.1.12). Het ware leven opent zich, alsof men de dag nog nooit had gezien: Zet het prisma in een bepaalde positie, zegt de Moeder, en het licht is wit; draai het om, en het licht valt uiteen in kleuren. Dat is nu precies wat er gebeurt: je herstelt het wit. In het gewone bewustzijn is het uit elkaar gevallen, en nu herstel je het wit. En de Moeder lichtte de ervaring nog als volgt toe: Het is of je voor een gesloten deur zit die lijkt op een zware bronzen poort, en je blijft daar zitten met de wil dat hij opengaat, opdat je er door kunt naar de andere kant. Dan verzamelt zich de hele concentratie, de hele aspiratie tot één enkele bundel en gaat tegen die deur duwen, duwen, steeds meer duwen, met toenemende energie, tot plotseling de deur wijkt. En dan ga je binnen of je het licht ingeslingerd wordt. Dan ben je ècht geboren.

De psychische groei

Wanneer de deur van het psychische opengaat, is van alle ervaringen de meest onmiddellijke en de meest onweerstaanbare, dat men altijd geweest is en voor altijd is. Men komt boven in een andere dimensie, waar men ziet dat men zo oud is als de wereld en eeuwig jong, en dat dit leven één ervaring is, één schakel in een ononderbroken reeks ervaringen, die zich achter ons uitstrekken en zich verliezen in de toekomst. Alles verwijdt zich tot de dimensie van de aarde; welke mens zijn we niet geweest? Welke tekortkoming is niet de onze geweest? Alle waarden worden omgekeerd; wat is er niet van ons in al die kleinzieligheden en grootsheden, waar is de vreemdeling, waar de verrader, waar de vijand? O goddelijk bevattingsvermogen, o absoluut mededogen. En door alles waait een frisse wind, alsof men van een holenbestaan overging naar een leven op de hoogvlakte; alles verbindt zich met elkaar en verzamelt zich alsof het oude raadsel verscheurd werd in een ademtocht van licht – de dood is niet meer, slechts de onwetende kan sterven, hoe zou dat wat bewust is kunnen sterven? Of ik leef of sterf, ik ben tot in eeuwigheid! (4) ‘Oud en versleten als hij is, wordt hij steeds weer jong’, zegt de Rig Veda (II.4.5). ‘Het wordt niet geboren, noch sterft het’, zegt de Gita, ‘en ook al is het geweest, dat wil niet zeggen dat het niet weer zal zijn. Het is ongeboren, heel oud, eeuwig; het wordt niet vernietigd met de vernietiging van het lichaam. Zoals een mens zijn versleten kledingstukken afwerpt en andere aantrekt die nieuw zijn, zo ontdoet het geïncarneerde wezen zich van zijn lichamen en verbindt zich met andere die nieuw zijn. Zeker is de dood van dat wat geboren is, en zeker de geboorte van dat wat sterft.’[2]

Wat men gewoonlijk reïncarnatie noemt, is niet typerend voor de leer van Sri Aurobindo; elke oude wijsheid heeft erover gesproken, van het verre Oosten tot Egypte en de Neo-Platonisten,[3] maar Sri Aurobindo geeft er een nieuwe betekenis aan. Want vanaf het moment waarop men de beperkte momentane visie verlaat dat het leven door de dood wordt afgesneden, zijn er twee instellingen mogelijk: ofwel men kan met de uitsluitend spiritualistisch georiënteerden van mening zijn, dat al die levens een pijnlijke en zinloze keten vormen waaruit men zich zo vlug mogelijk moet zien te bevrijden om te rusten in God, in Brahman, of in een of ander Nirvana; óf men kan met Sri Aurobindo geloven – en dat geloof berust op ervaring dat het geheel van deze levens een bewustzijnsgroei is, die culmineert in een aardse vervolmaking; met andere woorden dat er sprake is van een evolutie, een evolutie van het bewustzijn achter de evolutie van de soort, en dat deze spirituele evolutie moet uitlopen op een individuele en collectieve verwerkelijking op aarde. Men kan zich afvragen waarom de traditionele spiritualisten, die toch verlichte wijzen waren, deze aardse verwerkelijking niet hebben gezien? Om te beginnen gaat het om betrekkelijk moderne spiritualisten, want de Veda’s (waarvan Sri Aurobindo het geheim heeft teruggevonden) en misschien nog wel andere tradities die nog maar slecht ontcijferd zijn, getuigen van het tegendeel; wat dat betreft zou het er wel op kunnen lijken dat de spiritualisten van ons tijdperk van de historie gekenmerkt worden door een versluiering van het bewustzijn, die parallel loopt met de mentale ontwikkeling. En verder zou het wel erg verbazingwekkend zijn, als de spiritualisten tot conclusies zouden kunnen komen die afweken van hun uitgangspunten; na te zijn uitgegaan van het idee dat de aardse wereld een illusie is of een tussenliggend koninkrijk dat min of meer is overgeleverd aan het lichaam en de duivel, konden ze slechts dáár uitkomen waar hun uitgangspunten hen naartoe hadden geleid: vanzelfsprekend hebben ze buiten de wereld de bevrijding of de Redding gezocht. In plaats van geduldig alle menselijke hulpbronnen te onderzoeken, de mentale, de vitale, de fysieke en de psychische, om deze van hun ruwe bolster te ontdoen en deze te verwijderen, in één woord: om ze te vergoddelijken, zoals de vedische wijzen dat hebben gedaan en wellicht ook de wijzen van de oude Mysteriën, om van Sri Aurobindo maar niet te spreken, – hebben ze alles verworpen en rechtstreeks van het zuiver mentale naar de Zuivere Geest willen springen (5), en toen konden ze natuurlijk niet zien waar ze hun ogen voor hadden gesloten. De materialisten hebben precies hetzelfde gedaan, maar dan omgekeerd: ze hebben een klein stukje fysieke werkelijkheid onderzocht en al het overige overboord gegooid; na te zijn uitgegaan van het idee, dat alleen de materie werkelijk is en al het overige hallucinatie, konden ze slechts dáár terecht komen waar hun uitgangspunt hen had gebracht. Maar als we heel gewoontjes, zonder vooroordelen, op weg gaan zoals Sri Aurobindo dat heeft gedaan, gewapend met een open vizier en een integraal vertrouwen in de integrale mogelijkheden van de mens, maken we wellicht een kans tot een integrale kennis te komen en dus tot een integraal leven.

Gezien vanuit het standpunt van een evolutie van het bewustzijn is de reïncarnatie niet langer de futiele kringloop, die sommigen erin hebben gezien, of de denkbeeldige buitensporigheid die anderen ervan hebben gemaakt. Met volkomen westers aandoende helderheid ontneemt Sri Aurobindo ons de spirituele soapserie, zoals de Moeder zegt, waartoe zoveel serieuze disciplines zijn afgezakt sinds het einde van het tijdperk van de Mysteriën, en hij nodigt ons uit tot een experimenteren dat niet extra lucide is, maar eenvoudig lucide. Het gaat er niet om in de reïncarnatie te ‘geloven’, maar er de ervaring van te hebben en, in de eerste plaats, om te weten in welke omstandigheden die ervaring mogelijk is. Ziedaar een praktische vraag omtrent onze integrale ontwikkeling door de tijden heen. Welnu, het is niet de beperkte uiterlijke persoonlijkheid die zich reïncarneert, ook al mag dat diegenen teleurstellen die zich tot in eeuwigheid als mijnheer Pietersen zien, eerst in een dierenvel, dan in satijnen kuitbroek, daarna in een synthetische pantalon – wat trouwens dodelijk vervelend zou zijn. De zin van de wedergeboorte is zowel veel dieper als veel breder. Bij de dood desintegreert de gehele façade; het samenspel van de mentale vibraties, dat rondom ons tot een geheel is versmolten door hun gewoontegetrouwe herhaling en dat ons mentale ik vormt of het mentale lichaam, valt uiteen en keert terug tot het universele Mentale; hetzelfde geldt voor de vitale vibraties, die ons vitale ik vormen of het vitale lichaam: ze vallen uiteen en vloeien terug in het universele Vitale, zoals ook het fysieke lichaam uiteenvalt in zijn natuurlijke bestanddelen in de universele Materie. Alleen het psychische blijft, dat is eeuwig, zoals we al hebben gezien. Onze ervaring van de wedergeboorte zal dus afhankelijk zijn van de ontdekking van het Centrum en de psychische Meester, die zijn herinneringen uit het ene leven meeneemt naar het volgende, én van de ontwikkelingsgraad van ons psychisch wezen. En wanneer ons psychische wezen ons hele leven bedolven is gebleven onder onze mentale, vitale en fysieke bezigheden, heeft het geen herinneringen om mee te nemen – het keert steeds weer terug, juist om boven te komen aan de oppervlakte van ons wezen en openlijk bewust te worden. Om zich te herinneren moet men eerst die amnesie opheffen, dat is duidelijk. Beneden een bepaald ontwikkelingsstadium kan men dus nauwelijks van wedergeboorte spreken, want wat voor zin heeft het te zeggen dat het psychische zich reïncarneert, wanneer het niet bewust is? Dit bewust worden is nu juist de zin van de evolutie.

Gedurende al die levens wordt het psychische geleidelijk groter achter de uiterlijke persoonlijkheid, het groeit door de duizenden lichamelijke sensaties heen, de duizenden gevoelsmatige schokken, de ontelbare gedachten die zich in ons roeren; het stuwt ons in ons vallen en opstaan, ons lijden en onze vreugde, ons goed en ons kwaad: dat zijn de voelhorens waarmee het de wereld aftast; en wanneer deze uiterlijke versmoltenheid oplost, neemt het alleen de essentie van al zijn ervaringen mee, bepaalde algemene tendenties die zich duidelijker hebben afgetekend, en die het eerste embryo zijn van de psychische persoonlijkheid achter de uiterlijke persoonlijkheid[4]; het neemt bepaalde consequenties van het afgelopen leven met zich mee, want al onze handelingen hebben een dynamiek die geneigd is zich te bestendigen (in India noemt men dit karma); bepaalde stempels die zich in een ander leven zullen vertalen door speciale predisposities, aparte moeilijkheden, aangeboren smaken, onverklaarbare bezetenheden, onweerstaanbare verleidingen, en vaak bepaalde omstandigheden die zich bijna mechanisch zullen herhalen als om ons te confronteren met eenzelfde probleem dat om oplossing vraagt. Ieder leven vertegenwoordigt dus een bepaald soort ervaring (we menen veel ervaringen op te doen, maar het is altijd dezelfde), en door die opeenstapeling van ontelbaar veel verschillende ervaringen verkrijgt het psychische geleidelijk een individualiteit die steeds sterker wordt, steeds bewuster en steeds breder, alsof het pas echt begint te worden nadat het het hele scala van menselijke ervaring heeft doorlopen. En hoe groter het zal worden, des te meer de bewustzijnskracht in ons zich zal individualiseren, des te meer de psychische druk zal toenemen en ons zal aandrijven, tot de dag aanbreekt waarop het zijn uiterlijke omhulsel niet meer nodig zal hebben en aan het volle daglicht zal komen. Dan kan het rechtstreeks bewust worden van de omringende wereld; dan zal het heer en meester zijn over de natuur in plaats van haar ingeslapen gevangene; dan zal het bewustzijn meester zijn over haar kracht, in plaats van zelf in die kracht te zijn gevangen. De yoga nu is precies dát punt van onze ontwikkeling waarop we van de eindeloze omzwervingen van de natuurlijke evolutie overstappen op een bewuste en geleide evolutie: de yoga is een geconcentreerd evolutie-proces.

Zoals men ziet zijn er dus allerlei gradaties vanaf de gewone mens, in wie het psychische niet meer dan een latente mogelijkheid is, tot het ontwaakte wezen. Zonder de wedergeboorte is het enorme verschil in gradatie tussen de zielen onderling moeilijk te verklaren, die van een souteneur bijvoorbeeld, en die van een figuur als Dante of Franciscus van Assisi, of zelfs gewoon maar die van een mens die zoekt, en die van een economisch filistijn, zoals Sri Aurobindo zegt, tenzij men meent dat spirituele ontwikkeling een kwestie is van opvoeding, milieu en erfelijkheid, wat beslist niet het geval is; of zouden we moeten geloven, dat alleen kinderen van goeden huize een ziel hebben, en dat driekwart van de niet-bewuste mensheid bestemd is voor de eeuwige verdoemenis? Juist de aard van ons mens-zijn, zegt Sri Aurobindo, veronderstelt dat de zielen bepaald worden door een verschillend verleden, en dat ze dientengevolge een verschillende (aardse) toekomst zullen hebben. (6) En als men ondanks alles wil denken dat de mens over slechts één leven beschikt, stuit men op een absurditeit: Plato en de Hottentot, het bevoorrechte kind van heiligen of rishi’s[5] en de geboren en getogen misdadiger, die van begin tot eind geleefd heeft in de laagste stinkende corruptie van de moderne grote stad, zouden dan gelijkelijk door hun daden of hun geloof uit dit ene ongelijke leven hun hele eeuwige toekomst moeten scheppen. Dat is een paradox die indruist zowel tegen de ziel als tegen de rede, zowel tegen het morele gevoel als tegen de spirituele intuïtie. (7) Maar zelfs onder hen die zijn ontwaakt bestaan er enorme graduele verschillen: er zijn zielen, bewustzijnskrachten die pas geboren zijn, en andere die al een sterk gevormde individualiteit hebben; er zijn zielen die zich bevinden in de eerste stralende flonkering van hun ontdekking, maar die behalve hun stralende vreugde nog niet zoveel weten, die ook geen duidelijke herinnering aan hun verleden hebben, en zich zelfs niet bewust zijn van de werelden die ze in zich dragen; en er zijn nog andere, maar die zijn zeldzaam, die geladen schijnen te zijn met een bewustzijn zo wijd als de aarde. Want men kan een lichtend yogi zijn of een heilige die leeft in zijn ziel, en toch mentaal onbehouwen zijn, vitaal veel hebben verdrongen, een lichaam hebben dat men veracht en als een ezel behandelt, en een bovenbewuste dat nog volledig onontgonnen is. De ‘redding’ is dan misschien verwerkelijkt, maar niet de volheid van een integraal leven.

Op de ontdekking van het psychische moet dus volgen wat we bij wijze van beeldspraak ‘de psychische kolonisatie’ zouden kunnen noemen, of, iets soberder, de psychische integratie. De hedendaagse psychologie spreekt ook over integratie, maar men vraagt zich af waaromheen deze wil integreren? – om te kunnen integreren is een centrum nodig. Integreren rond het gespartel van het mentale of vitale ik? Dan kun je net zo goed een boot meren aan de staart van een paling. Na de ontdekking van het innerlijke psychische koninkrijk, zal men geduldig en geleidelijk aan het uiterlijke koninkrijk moeten koloniseren en aan het innerlijke toevoegen; al onze mentale en vitale activiteiten, en zelfs, zoals we zullen zien, onze fysieke natuur – als we tenminste een realisatie op aarde wensen – , zullen zich moeten integreren rond dit nieuwe centrum. Alleen op deze voorwaarde zullen ze overleven: slechts activiteiten die, bij wijze van spreken, ‘gepsychiseerd’ zijn, hebben deel aan de psychische onsterfelijkheid. Alles wat buiten het psychische omgaat, gaat in feite buiten onszelf om en heeft geen langere levensduur dan die van het lichaam. Er zijn levens waarin men niemand aantreft. Het psychische moet bij onze uiterlijke activiteiten aanwezig zijn om zich de uiterlijke dingen te kunnen herinneren, anders is het als een blinde koning. Dan en ook alleen dán kunnen we beginnen te praten over wedergeboorte en herinneringen uit vroeger levens – herinneringen die niet noodzakelijk roemrijke heldendaden vol glamour hoeven te zijn (hoeveel Napoleons en Caesars zijn er niet, als men de feuilletonschrijvers van wedergeboorte gelooft), maar herinneringen van ziele-momenten (8), want voor het psychische is niets glorieus of niet-glorieus, niets hoog en niets laag, en het overwinnen van de Mount Everest is niet grootser dan het dagelijkse afdalen in de metro, wanneer dat bewust wordt gedaan. Het psychische is de glorie op zichzelf.

Deze ziele-momenten kunnen het stempel bewaren van de fysieke omstandigheden die eraan gepaard gingen; we zullen ons een omgeving kunnen herinneren, een plaats, een kostuum dat we toen droegen, een banaal detail dat, bij wijze van spreken, het kenmerk van de eeuwigheid heeft gekregen, tegelijk met de innerlijke openbaring; maar zelfs in dit leven hebben we allemaal wel momenten van zuivere transparantie gekend of van een plotseling ontluiken, en twintig, veertig jaar later vinden we die momentopname intact terug, inclusief het geringste kleurtje van de hemel dat erbij hoorde, zelfs het steentje dat daar op de weg lag en het absurde alledaagse dat er gebeurde, alsof het er allemaal voor eeuwig was – en dat is niet ‘alsof’, want het is echt voor eeuwig; dat zijn de enige momenten waarin we geleefd hebben, waarin een waar ik in ons naar boven is gekomen in al die duizenden uren van niet-bestaan. Ook in tragische omstandigheden kan het psychische doorbreken, wanneer het hele wezen zich in één klap samenbundelt tot één grote vlijmende intensiteit en er iets verscheurd wordt; dan heeft men het gevoel of er een aanwezigheid achter zit, die ons dingen doet uitvoeren waartoe we normaliter totaal niet in staat zouden zijn. En dat is het andere gezicht van het psychische: er is niet alleen dat van vreugde en lieflijkheid, maar ook dat van rustige macht, alsof het voorgoed alle tragedies te boven was, een onkwetsbaar meester. Ook hier kunnen de details van het gebeurde een onuitwisbaar spoor achterlaten. Maar wat er naar het volgende leven doorgegeven zal worden, zijn niet zozeer de details dan wel de essentie van het gebeuren; we zullen een bepaalde samenloop van omstandigheden terugvinden, bepaalde doodlopende situaties, die ons opeens zullen opvallen door hun verloop als van ‘een spel dat al eens eerder is gespeeld’ en die als het ware zijn omgeven door een halo van noodlottigheid: wat we in het verleden niet hebben overwonnen, keert steeds weer terug, iedere keer weer met een iets ander gezicht, maar in wezen is het altijd hetzelfde, totdat we het onder ogen hebben gezien en de oude knoop hebben ontward. Dat is de wet van de innerlijke vooruitgang.

Maar in het algemeen gesproken heeft een nauwkeurige herinnering van de fysieke omstandigheden niet de neiging zich te bestendigen, omdat deze in wezen van weinig belang zijn, wat ons kleine oppervlakte-bewustzijn daar ook van moge denken. Er bestaat zelfs een spontaan mechanisme dat de nutteloze hoeveelheid vroegere herinneringen uitwist, zoals ook de huidige hoeveelheid herinneringen vervaagt. Als we achter ons kijken met één allesomvattende blik, zonder erbij na te denken, wat blijft er dan echt van ons huidige leven over? Een vrij grauwe massa waarin twee of drie beelden boven drijven; al het overige wordt uitgewist. Hetzelfde geldt voor de ziel en haar voorbije levens. Er heeft een geweldige selectie plaats. En dit vergeet-mechanisme werkt in zijn wijsheid gedurende lange tijd, want als we ons te vroeg onze vroegere levens zouden moeten herinneren, zouden we het risico lopen doorlopend tegengewerkt te worden; er zijn al zoveel nutteloze herinneringen uit ons huidige leven die zich als een muur opwerpen tegen onze vooruitgang, omdat ze ons fixeren in eenzelfde innerlijke instelling, eenzelfde krampachtig gedoe, eenzelfde weigering, eenzelfde verzet, eenzelfde vooroordeel. Om te groeien zullen we moeten leren vergeten. En als we ons in ons uiterlijk bewustzijn, onverbeterlijk infantiel als het is, bijvoorbeeld zouden herinneren vroeger deze of gene deugdzame bankier te zijn geweest en we onszelf nu plotseling terugvonden in de huid van de een of andere behoeftige vagebond, dan zouden we er niets meer van begrijpen! Omdat we misschien nog te jong zijn om te begrijpen dat onze ziel het nodig had het tegendeel van de deugd te leren kennen, of liever, dat zij het abces heeft laten doorbreken dat onder haar deugd verborgen bleef. De evolutie bestaat er niet uit steeds heiliger of intelligenter te worden, maar steeds bewuster. Er zijn vele tijdperken voor nodig vóór men er in slaagt de waarheid van vorige levens te kunnen verdragen.

Alles hangt dus af van onze ontwikkelingsgraad en van de mate waarin ons psychische wezen heeft deelgenomen aan ons uiterlijk leven; hoe meer we de buitenwereld gekoloniseerd zullen hebben, hoe meer herinneringen we zullen hebben om mee te nemen. Helaas stellen we ons in de meeste gevallen tevreden met een ‘innerlijk leven’ zoals dat heet, en aan de buitenkant leven we er gewoontegetrouw maar op los. Dat is het tegendeel van een integrale yoga. Maar als we in plaats van alle wereldse activiteiten af te wijzen om ons uitsluitend te storten in het zoeken van de ziel, van het begin af aan álles in onze nasporingen hebben opgenomen, álle niveaus van ons wezen, het hele leven, dan zullen we tot een integraal en geïntegreerd leven komen, waar we van buiten net zo zullen worden als we van binnen zijn; terwijl als men alles heeft buitengesloten om een zogenaamd ‘spiritueel’ doel te bereiken, het later erg moeilijk is op zijn schreden terug te keren, en van die broze hoogten af te dalen om het mentale te bevrijden en te universaliseren, om het vitale vrij te maken en te universaliseren, om het onderbewuste schoon te maken, en tenslotte in het fysieke vuil te gaan werken met het doel dit te vergoddelijken; men zit daar boven veel te fijn om in die modder te gaan roeren, en eerlijk gezegd kán men het niet meer. Men peinst er in feite niet over, want hoe zou men op het idee komen dit enorme werk te gaan ondernemen wanneer men bij voorbaat van mening is dat het mentale vergankelijk is, dat het vitale vergankelijk is, dat het lichaam vergankelijk is, en dat het enige doel van het leven is zalig te worden en het lichaam te ontstijgen?

De psychische verwerkelijking of ontdekking van de ziel is dus niet het doel van de zoekende, het is slechts een heel klein begin van een andere reis, die tot stand komt in bewustzijn in plaats van in onwetendheid–in een steeds wijder bewustzijn, want naarmate het psychische wezen groeit en zich verbindt met onze wereldse bezigheden, worden ook de mentale, vitale en fysieke herinneringen van het ene leven op het andere steeds helderder, nauwkeuriger en meer continu – dan beginnen we te begrijpen wat onsterfelijkheid is – , en worden ook de geboorten van het psychische steeds meer weloverwogen en gewild, en steeds meer doeltreffend. We zijn vrij, we zijn voorgoed ontwaakt. De dood is niet meer dat grijnzende masker, dat ons eraan herinnert dat we onszelf niet hebben gevonden, maar een rustige overgang van de ene ervaringsmodus naar een andere; we hebben eens en voor altijd de draad van het bewustzijn opgenomen, en we gaan hierheen en daarheen, als van het ene land naar het andere, en weer terug naar onze oude aarde, tot de dag aanbreekt waarop we misschien, zoals Sri Aurobindo aankondigt, volgroeid genoeg zullen zijn, om niet alleen de continuïteit van ons mentale en vitale bestaan te verzekeren, maar om genoeg bewustzijn in ons lichaam te gieten om ook dit te laten deelnemen aan de psychische onsterfelijkheid. Want alles is altijd een kwestie van bewustzijn, voor ons mentale, vitale en fysieke leven, zo goed als voor onze slaap, onze dood en onze onsterfelijkheid. Het bewustzijn is het middel, het bewustzijn is de sleutel, het bewustzijn is het doel.

VIII. Onafhankelijkheid van het fysieke

Naast het mentale en het vitale speelt het fysieke, het derde instrument van de Geest in ons, een aparte rol in de yoga van Sri Aurobindo, omdat zonder dit een goddelijk leven op aarde niet mogelijk is. We zullen hier slechts ingaan op een paar punten van voorbereidende ervaring, en wel dingen die Sri Aurobindo zelf aan het begin van zijn yoga ontdekte; de yoga van het lichaam maakt inderdaad een veel aanzienlijker bewustzijnsontwikkeling noodzakelijk dan men tot nu toe meende – hoe dieper men in de Materie afdaalt, hoe meer men in het bezit moet zijn van hogere bewustzijnsvermogens, omdat de weerstand steeds meer toeneemt. De Materie is de plaats van de grootste spirituele moeilijkheid, maar ook de plaats van de Overwinning. De yoga van het lichaam gaat dus het kader van onze vitale of mentale vermogens te boven, en valt onder de supramentale yoga, waarover we later zullen spreken.

Onafhankelijkheid van de zintuigen

Die Materie is het uitgangspunt van onze evolutie, hierin opgesloten heeft het bewustzijn langzamerhand kunnen evolueren; hoe meer dus het bewustzijn aan het daglicht zal komen, des te meer zal het zijn soevereiniteit moeten herwinnen en zijn onafhankelijkheid bevestigen. Dit is de eerste stap (en niet de laatste). We leven in vrijwel volledige onderworpenheid aan de behoeften van het lichaam om in leven te blijven, en aan de lichamelijke organen om de wereld waar te nemen – we zijn terecht erg trots op onze machines, maar onze machine hoeft maar een beetje hoofdpijn te hebben, en de hele zaak is verstoord, en als we niet het hele gecompliceerde arsenaal van radio, telefoon, televisie enz. tot onze beschikking hebben, zijn we niet in staat te weten wat er elders gebeurt of zelfs maar verder te kijken dan het eind van de straat. We zijn hypergeciviliseerde mensen, die fysiek gesproken het stadium van de wilde nog niet voorbij zijn. Het zou best kunnen dat onze hele machinerie in laatste instantie niet zozeer het symbool van meesterschap is, dan wel van een ontstellend onvermogen. De fout is evenzeer te wijten aan de materialisten, die niet hebben geloofd in het vermogen van de innerlijke geest, als aan de spiritualisten, die niet hebben geloofd in de waarheid van de Materie. Dit onvermogen is echter niet onherroepelijk, het is vooral te wijten aan het feit dat we geloven onmachtig te zijn; we hebben wel wat weg van iemand die van zijn grootouders een paar krukken zou hebben geërfd en die geen vertrouwen meer had in zijn eigen benen. Kortom, het gaat erom in onze benen te geloven. Het gaat erom te geloven in ons eigen bewustzijn – dat heeft niet alleen benen, maar miljoenen ogen, armen en zelfs vleugels.

In de loop van onze evolutie zelf heeft het bewustzijn dat in de Materie is ondergedompeld zich eraan gewend afhankelijk te zijn van een aantal uitwendige organen om de wereld waar te nemen, en omdat we voelhorens hebben zien verschijnen vóór we de meester van de voelhorens zagen, hebben we daaruit op kinderlijke wijze afgeleid dat de voelhorens de meester maken, en dat er zonder voelhorens geen meester kan zijn en geen waarneming van de wereld. Maar dat is een illusie. Onze afhankelijkheid van de zintuigen is slechts een gewoonte, duizenden jaren oud weliswaar, maar niet onontkoombaarder dan de vuursteen van de Chelleense mens: Het is mogelijk voor het mentale – en dat zou er volkomen natuurlijk voor zijn – als we het maar konden overreden zichzelf te bevrijden uit zijn bevestiging in de overheersing door de materie – om rechtstreeks kennis te nemen van de zintuigelijke objecten zonder hulp van de zintuigen. (1) We kunnen zien, we kunnen voelen, zelfs continenten overbruggen, alsof er geen afstanden waren, omdat afstanden slechts het lichaam en de organen belemmeren, maar niet het bewustzijn dat in een seconde overal kan zijn waar het wil, zodra het heeft geleerd zich te verwijden – het is een andere ruimte, lichtvoetig, waar alles in één punt van flitsend licht gebundeld is. Misschien verwachten we hier een of ander ‘recept’ van helderziendheid en alomtegenwoordigheid, maar ook recepten zijn nog een machinerie van de tweede graad; daarom zijn we er trouwens ook zo dol op. Zeker, de hatha-yoga is heel doeltreffend, evenals alle andere min of meer yogische methoden, die bestaan uit het staren in een kaarsvlam (tratak), het uitwerken van feilloze dieetvormen, het doen van ademoefeningen en het zich op wetenschappelijke wijze laten verstikken (pranayama). Alles heeft zijn nut, alles kan van nut zijn. Deze methoden hebben echter het nadeel tijdrovend te zijn en slechts een beperkte draagwijdte te hebben; bovendien zijn ze nooit zeker, en vaak niet zonder gevaar wanneer ze gehanteerd worden door mensen die onvoldoende voorbereid of gezuiverd zijn – het is niet genoeg het vermogen te willen hebben, de machine mag het ook niet begeven wanneer hij dat vermogen ontvangt; het is niet genoeg om te ‘zien’, men moet er ook nog aan toe zijn te begrijpen wat men ziet. Praktisch gesproken zou onze taak veel eenvoudiger zijn als we maar wilden begrijpen dat het het bewustzijn is, dat zich van alle methoden bedient en dat werkt via al die methoden, en dat we, als we ons rechtstreeks tot het bewustzijn wenden, de centrale hefboom zullen hebben gegrepen. Met dit voordeel, dat het bewustzijn niet bedriegt. Zelfs wanneer men het als enige methode een stuk hout gaf, zou het bewustzijn daar uiteindelijk nog een toverstok van maken – maar dat zou de verdienste zijn noch van het hout noch van de methode. Zelfs wanneer men het in een diepe spelonk zou opsluiten, zou het toch de middelen vinden om naar buiten te kijken – dat is trouwens de hele geschiedenis van de evolutie van het bewustzijn in de Materie.

Voor de zoekende van het integrale pad heeft het werk aan het lichaam zich op natuurlijke wijze gevoegd bij het werk aan het mentale en het vitale; voor het gemak hebben we de verschillende lagen van het wezen na elkaar besproken, maar alles gaat gelijk op, en iedere nieuwe overwinning, iedere ontdekking, op welk gebied dan ook, heeft repercussies op alle andere gebieden. Toen we werkten aan de mentale stilte, hebben we achtereenvolgens verschillende mentale lagen opgemerkt, die we tot stilte hebben gebracht; het denkend-mentale, dat ons gewone geredeneer bepaalt; het vitaal-mentale, dat onze begeerten, gevoelens en impulsen rechtvaardigt; er is ook een fysiek-mentaal, dat ons een hoop ellende zal bezorgen, maar het overwinnen daarvan is even belangrijk voor het meesterschap over het fysieke als de overwinning over het denkend-mentale en het vitaal-mentale van belang is voor het vitale en mentale meesterzijn. Het lijkt bepaald of dit aspect van het mentale de zondebok is van de integrale yoga, we jagen er overal op; laten we er tussen haakjes aan toevoegen dat het een zeer waardevolle hulp is geweest in de loop van onze evolutie, en dat het voor veel mensen een onmisbaar voertuig blijft; maar al onze hulpmiddelen, welke dan ook, hoe hoog en hoe goddelijk ze ook mogen zijn, veranderen op zekere dag in een hinderpaal, omdat ze maar voor een enkele stap van waarde zijn en we een heleboel stappen moeten zetten en meer dan één waarheid hebben te ontdekken. Als we deze eenvoudige stelling over de volle breedte van onze waarderingsschaal aanvaardden, zonder te vergeten daarbij het ideaal te voegen waar we op dit moment aan hechten, zouden we heel snel vooruitkomen op de weg der evolutie. Het fysiek-mentale is het meest botte, het is het overblijfsel in ons van het eerste optreden van het Mentale in de Materie; het is een microscopisch mentaal, koppig, angstig, kortzichtig, conservatief (dat was het nut ervan in de evolutie), dat ons zo nodig tien keer doet nagaan of we de deur wel goed hebben dichtgedaan, terwijl we heel zeker weten dat hij dicht is; dat in paniek raakt bij het minste schrammetje en zich ten prooi ziet vallen aan de vreselijkste ziekten, zodra er iets mis gaat; dat er een onverstoorbaar wantrouwen op na houdt ten aanzien van alles wat nieuw is, en bergen moeilijkheden schept wanneer het zijn routine een klein beetje moet veranderen – het herhaalt en herhaalt maar daar in ons, als een mompelende oude vrijster. We hebben er allemaal wel eens kennis mee gemaakt en schamen ons er genoeg voor om het de laan uit te sturen, maar onderin blijft het maar moederziel alleen zitten doormopperen; we moeten alle registers van ons gewone doen opentrekken om het maar niet te horen. Wanneer men het denkend-mentale en het vitaal-mentale tot zwijgen heeft gebracht, merkt men dat het er wel degelijk nog zit, en dat het ontzettend hardnekkig is. Je kunt er zelfs niet mee praten, daar is het te dom voor. Toch zal het moeten ophouden, want als het denkend-mentale een scherm is dat de verruiming van ons bewustzijn tegenhoudt, en het vitaal-mentale een obstakel voor de universalisering van ons bewustzijn, werpt het fysiek-mentale een solide muur op, die de verruiming van ons fysieke bewustzijn, dat de basis is van alle fysieke meester-zijn, in de weg staat. En dat niet alleen, het verstoort ook alle communicatie en roept alle ongeluk op; het is genoeg – en dat is een verschijnsel waarvan we het enorme belang niet genoeg kunnen onderstrepen – om aan iets of iemand te denken om ons op hetzelfde ogenblik in contact te brengen (meestal gebeurt dat onbewust) met alle vibraties, die bij dat iets of die iemand horen, plus alle gevolgen van die vibraties. Het fysiek-mentale brengt ons doorlopend, juist door zijn gnoomachtige angsten, met de meest noodlottige mogelijkheden in contact. Het denkt altijd het ergste. Die manie is slechts van betrekkelijk belang in het gewone leven, waar de bezigheden van het fysiekmentale verloren gaan in het gewone kabaal en waar we juist door ons gebrek aan ontvankelijkheid worden beschermd, maar wanneer we systematisch gewerkt hebben aan het kweken van een zekere transparantie in onszelf en aan het vergroten van onze ontvankelijkheid, worden de storingen van het fysiek-mentale een ernstige en zelfs gevaarlijke hinderpaal.

Deze mentale, vitale en fysieke transparantie is de sleutel tot een dubbele onafhankelijkheid. Onafhankelijkheid van de zintuiglijke gewaarwordingen, omdat de bewustzijnskracht, die is losgemaakt uit zijn onmetelijke verstrooiing over de diverse niveaus van ons wezen en dan weer gebundeld tot een hanteerbaar geheel, naar wens kan worden losgekoppeld van ieder willekeurig punt, kou, honger, pijn, enz. Onafhankelijkheid van de zintuigen, omdat wanneer het bevrijd is van zijn direct geabsorbeerd zijn in onze mentale, vitale en fysieke bezigheden, deze zelfde bewustzijnskracht het lichaamskader te buiten kan gaan en door een soort innerlijke projectie contact kan maken met dingen, wezens en gebeurtenissen die ver weg zijn. In het algemeen is er een toestand van slaap of hypnose voor nodig om een beetje verder in ruimte of tijd waar te nemen, en zich van de onmiddellijke zintuiglijke gewaarwordingen los te maken, maar deze primitieve, omslachtige middelen zijn volkomen nutteloos wanneer het mentale tumult tot zwijgen is gebracht en we ons bewustzijn meester zijn. Het bewustzijn is het enige orgaan (2). Het is het bewustzijn dat voelt, ziet en hoort. Slaap en hypnose zijn eenvoudig rudimentaire middelen om het gordijn van het oppervlakte-mentale op te halen. En dat is logisch! wanneer we vervuld zijn van het lawaai van onze begeerten en angsten, wat kunnen we dan echt zien behalve het eindeloos herhaalde beeld van onze begeerten en angsten? Zoals het tot vrede gebrachte mentale en het tot rust gebrachte vitale zich universaliseren, zo wordt ook het fysieke op spontane wijze universeel. We zijn slechts de gevangenen van onszelf; de wereld wacht in al haar wijdsheid aan onze deur, als we het scherm van onze beperkte constructies maar willen ophalen Bij dit vermogen tot verruiming van het bewustzijn moet vanzelfsprekend het vermogen tot concentratie gevoegd worden, zodat het verwijde bewustzijn, onbeweeglijk en zwijgend, zich geheel op het desbetreffende object kan richten en dit object kan worden. Maar concentratie en verwijding zijn spontane gevolgen van de innerlijke stilte. In de innerlijke stilte ziet het bewustzijn.

Onafhankelijkheid van ziekten

Wanneer we eenmaal zijn bevrijd van de spanning van het denkend-mentale en zijn gegons, van de tirannie van het vitaal-mentale, zijn rusteloosheid en onverzadigbare eisen, van de bekrompenheid en angsten van het fysiek-mentale, beginnen we te begrijpen wat het lichaam is zónder deze uitputtende belasting, en dan ontdekken we dat het een prachtig instrument is – volgzaam, geduldig, vol onuitputtelijke goede wil. Het is het meest miskende instrument en wordt het slechtst behandeld. In die algemene verheldering van ons wezen merken we in de eerste plaats op dat het lichaam nooit ziek is: het slijt gewoon, maar zelfs die slijtage is wellicht niet onherstelbaar, zoals we bij de supramentale yoga zullen zien. Het is niet het lichaam dat ziek is, maar het bewústzijn schiet tekort; naarmate men in de yoga vordert, ziet men inderdaad dat iedere keer dat men ziek wordt, ja zelfs iedere keer dat er aan de buitenkant een ‘ongeluk’ gebeurt, dit altijd het resultaat is van een niet-bewust zijn of van een verkeerde instelling, van een psychologische verwarring. Het is des te interessanter dit te bestuderen omdat er, zodra we een voet op de weg van de yoga gezet hebben, onmiddellijk iets in ons is dat er op attent is, en dat ons ieder moment onze fout en de oorzaak van alles wat ons overkomt doet inzien, er zelfs de vinger op legt, alsof ‘men’ onze naspeuringen echt ernstig nam – niets wordt in de schaduw gelaten; en we zullen steeds meer ontdekken, en vaak met verbijstering, dat er een nauw verband bestaat tussen onze innerlijke toestand en de uiterlijke omstandigheden (ziekten bijvoorbeeld, of ‘ongelukken’), alsof de levensrichting nu niet meer van buiten naar binnen verliep, maar van binnen naar buiten, waarbij het ene het andere vormt, zelfs de meest banale uiterlijke omstandigheden – feitelijk is niets meer banaal, en lijkt het dagelijks leven een netwerk van tekens die op herkenning wachten. Alles hoort bij elkaar, de wereld is een wonder. Wellicht begaan we de kinderlijke fout ons te verbeelden, dat geestelijk leven bestaat uit het hebben van visioenen, het zien van verschijningen en het schouwen van ‘bovennatuurlijke’ verschijnselen – het Goddelijke is veel dichter bij ons dan we denken, het ‘wonder’ veel minder spectaculair en veel diepzinniger dan alle felgekleurde bidprentjes die tot de verbeelding moeten spreken. Wanneer we één enkele van die kleine aanwijzingen die onze weg kruisen hebben ontcijferd, één enkele maal de onzichtbare band hebben vermoed die alle dingen bijeenhoudt, zijn we dichter bij het grote Wonder dan wanneer we het “manna des hemels” hadden aangeraakt. Want misschien bestaat het wonder wel hieruit, dat ook het Goddelijke vanzelfsprekend is. Alleen letten we er niet op.

De zoekende zal zich dus bewust worden van deze omkering van de levensstroom van binnen naar buiten (en terecht, want de psychische Meester is uit zijn gevangenis naar buiten gekomen), hij zal deze dagelijkse aanwijzingen ontcijferen en zien, dat de innerlijke instelling het vermogen heeft de uitwendige omstandigheden te modelleren naar twee kanten: goed en slecht; wanneer we ons in een toestand van harmonie bevinden en ons handelen in overeenstemming is met de diepste waarheid van ons wezen, lijkt het of niets daartegen weerstand kan bieden; zelfs alle ‘onmogelijkheden’ lossen zich op, alsof er een andere wet bóven de natuurlijke wet werd gesteld (in werkelijkheid is het de ware natuur die opwelt uit de mentale en vitale ingewikkeldheden) en men begint een koninklijke vrijheid te ervaren; wanneer er echter een innerlijke wanorde heerst van mentale of vitale aard, bemerkt men dat die wanorde onweerstaanbaar noodlottige uiterlijke omstandigheden oproept, zoals het binnendringen van een ziekte of een ongeluk. De reden hiervoor is eenvoudig; wanneer we ons in een slechte innerlijke toestand bevinden, zenden we een bepaald soort vibraties uit, dat automatisch alle andere vibraties van hetzelfde type oproept en er contact mee legt op alle niveaus van ons wezen; er treedt een algemene verstoring op, die de uitwendige omstandigheden in onrust brengt en alles verkeerd doet gaan. En niet alleen veroorzaakt die slechte innerlijke toestand een verstoring, maar ze verzwakt ook het beschermend omhulsel, het omgevende bewustzijn waar we over gesproken hebben; d.w.z. dat we open en kwetsbaar zijn in plaats van door een zekere trillingsintensiteit te worden bewaakt – niets is beter dan een vibratie van wanorde om bressen te slaan in ons beschermend omhulsel, of beter: dit uiteen te doen vallen – en ieder willekeurig iets kan dan binnendringen. En laten we vooral ook bedenken, dat een slechte innerlijke conditie besmettelijk is: er zijn mensen die altijd ongelukken en narigheid naar zich toe trekken. Wanneer we tien, honderd keer deze zelfde ervaring hebben opgedaan, variërend van een simpele verkoudheid of een gewone val tot een ernstig ongeluk, afhankelijk van onze innerlijke toestand, zullen we wel weten, dat noch ons lichaam, noch het zogenaamde ‘toeval’ met dit alles iets te maken heeft, en dat de genezing dan ook niet ligt in een of ander extern medicament, maar in het herstellen van de ware instelling, in de innerlijke harmonie, oftewel in het bewustzijn. Als de zoekende bewust is, kan hij zich begeven onder iedere willekeurige epidemie, al het vuile water uit de Ganges opdrinken als hij daar zin in heeft, zonder dat iets hem kan deren, want wie zou een wakker Meester kunnen deren? We hebben bacteriën en virussen geïsoleerd, maar niet begrepen dat die alleen maar een voertuig zijn, en dat de ziekte niet het virus is, maar de kracht die zich van het virus bedient; en als in ons alles helder is, kan geen virus ter wereld ons iets doen, omdat onze innerlijke kracht veel groter is dan die kracht, of beter: omdat ons wezen vibreert met een intensiteit die te hoog is voor die lage intensiteit. Alleen het gelijke kan het gelijke binnendringen. En daarom kan men bijvoorbeeld ook kanker uitbannen, nadat allerlei andere middeleeuwse ziekten zijn uitgebannen, maar de krachten van ziekte zullen we niet hebben geëlimineerd, die zullen zich van iets anders bedienen, van een ander voertuig, van een ander virus, wanneer hun huidig medium zal zijn opgespoord. Onze geneeskunde raakt slechts de oppervlakte van de dingen, niet de oorsprong. Er is maar één ziekte: niet bewust zijn. In een vergevorderd stadium, wanneer we de innerlijke stilte voldoende tot stand zullen hebben gebracht en we in staat zullen zijn de mentale en vitale vibraties direct bij hun binnendringen in het omgevende bewustzijn op te merken, zullen we op dezelfde manier de ziektetrillingen kunnen waarnemen en verjagen vóór ze binnendringen: Als je bewust kunt worden van je omgevende zelf, schreef Sri Aurobindo aan een leerling, kun je de gedachte, hartstocht, suggestie of kracht van ziekte grijpen, en voorkomen dat ze in je binnendringen. (3)

Er moeten nog twee andere soorten ziekte onder de aandacht worden gebracht, die niet direct met onze dwalingen verband houden: ziekten die het gevolg zijn van een onderbewuste weerstand (we zullen daarover later spreken bij de zuivering van het onderbewuste) en ziekten, die we ‘yogische ziekten’ zouden kunnen noemen en die het gevolg zijn van een niveauverschil tussen de ontwikkeling van de hogere lagen van ons bewustzijn en de ontwikkeling van ons fysieke bewustzijn. Het kan gebeuren dat bijvoorbeeld ons mentale of vitale bewustzijn zich aanzienlijk verruimt en nieuwe intensiteiten ontvangt, terwijl ons fysieke bewustzijn nog blijft steken in de oude trillingsbeweging, en die intensiteitstoename niet verdraagt. Het resultaat is een evenwichtsverstoring die tot ziekte kan leiden, niet door het binnendringen van een oorzaak van buiten af, microbe of virus, maar door een breuk in de normale betrekkingen tussen de interne elementen: allergieën, colloïdale stoornissen van het bloed enz., of nerveuze en mentale stoornissen. We raken hier aan het probleem van de ontvankelijkheid van de materie voor de hogere bewustzijnskrachten, een van de grootste problemen van de supramentale yoga. In ieder geval is dit een van de redenen waarom Sri Aurobindo en de Moeder zo de nadruk leggen op de ontwikkeling van de basis van ons fysieke lichaam; zonder deze kunnen we misschien wel in extase raken of regelrecht wegschieten in het Absolute, maar niet de intensiteit en onmetelijkheid van de Geest doen neerdalen in ons ‘lagere’ koninkrijk, het mentale, vitale en materiële, om daar een goddelijk leven te scheppen.

Onafhankelijkheid van het lichaam

Het bewustzijn kan dus onafhankelijk zijn van de zintuigen, onafhankelijk van ziekten en tot op zekere hoogte onafhankelijk van voedsel en slaap, wanneer het het onuitputtelijk reservoir van de grote Levenskracht heeft ontdekt; en het kan onafhankelijk zijn van het lichaam zelf. Wanneer de stroom bewustzijnskracht in ons voldoende geïndividualiseerd is, merken we dat we deze niet alleen los kunnen maken van de zintuigen en de waarnemingsobjecten, maar dat we haar ook van het lichaam los kunnen maken. We merken, om te beginnen tijdens de meditatie, omdat deze het eerste oefenterrein is vóór het natuurlijke meester-zijn, dat die bewustzijnskracht bijzonder homogeen en compact wordt en dat ze zich, eenmaal van het mentale en vitale bevrijd, langzaam terugtrekt van al het kabaal van het lichaam, dat volkomen onbeweeglijk wordt als een transparant blok of als iets dat geen plaats meer inneemt, geen gewicht meer heeft, bijna niet bestaat; de ademhaling wordt hoe langer hoe minder waarneembaar, de hartslag steeds lichter; en opeens heeft er een abrupt losbreken plaats, en men bevindt zich ‘elders’, buiten het lichaam. In technische termen heet dat ‘exteriorisatie’.

Er zijn allerlei soorten ‘elders’, evenveel als er bewustzijnsgebieden zijn, en we kunnen in verschillende richtingen naar buiten treden, afhankelijk van het niveau waarop we ons bewustzijn hebben gefixeerd (we kennen reeds het universeel Mentale en het universeel Vitale), maar het elders dat het dichtst bij ligt, dat grenst aan onze fysieke wereld en er het meest op lijkt, is wat Sri Aurobindo het fijnstoffelijke heeft genoemd. Deze kennis is zo oud als de wereld en niet een speciaal kenmerk van de yoga van Sri Aurobindo; zij maakt eenvoudig deel uit van onze integrale ontwikkeling en bereidt ons voor op de dag waarop we ons lichaam voor een veel langere tijdsduur zullen verlaten in wat de mensen uit onwetendheid ‘de dood’ noemen. Om het geheel wat duidelijker te maken zullen we hier een van de vele voorbeelden geven van de ervaring van het fijnstoffelijke, zoals het ons werd verteld door een jongen uit de Ashram in Pondicherry, toen hij voor het eerst zijn lichaam verliet: ‘Ik lag languit in mijn ligstoel, in concentratie, toen ik mezelf opeens terugvond bij mijn vriend Z, die bezig was met een paar anderen muziek te maken. Ik zag alles heel duidelijk, veel duidelijker zelfs dan in het fysieke, en ik verplaatste me heel snel, zonder hindernissen. Ik ben er een tijdje blijven kijken; ik heb zelfs geprobeerd hun aandacht te trekken, maar ze waren niet bewust. En toen opeens was er iets dat aan me trok, als een instinct: “Ik moet terug.” Ik had een gevoel van keelpijn, Ik herinner me dat om hun kamer te verlaten die, behalve een kleine opening boven, geheel gesloten was, mijn vorm zich als het ware vervluchtigde (want ik had nog wel vorm, maar die was niet als de materiële, doch veel lichtender, meer doorschijnend) en ik ging als een rookpluim door het open raam weg. Toen was ik opeens weer in mijn kamer, bij mijn lichaam, en ik zag dat mijn hoofd scheef en stijf op het kussen lag en dat ik met moeite ademde; ik wilde weer terug in mijn lichaam – onmogelijk. Toen werd ik bang. Ik ging bij de benen naar binnen en toen ik ter hoogte van de knieën gekomen was, leek het of ik er weer uitgleed; dat gebeurde twee of drie keer; het bewustzijn klom naar boven en schoot er dan als een springveer weer uit. Ik zei tegen mezelf: Als ik alleen maar dat krukje zou kunnen omgooien (want er stond een krukje onder mijn voeten), zou dat lawaai maken en zou ik wel wakker worden! Maar ik kon niets doen. En mijn ademhaling ging hoe langer hoe beroerder. Ik was doodsbang. Opeens herinnerde ik me Moeder en riep: ‘Moeder, Moeder!’ en toen was ik opeens weer in mijn lichaam, wakker en wel, met een stijve nek.’[1]

En zo, na vele cycli van begraven en weer ontwaken, en van ontelbare schokken, die de mens ertoe dwongen zich zichzelf te herinneren, zichzelf flink aan te pakken en zichzelf op te sluiten om in de beschutting te groeien, verbrijzelt het bewustzijn dat een gevormde individualiteit is geworden zijn schaal en bevestigt zijn onafhankelijkheid. Die onafhankelijkheid schrijft Sri Aurobindo, wordt zozeer de normale instelling van het hele wezen jegens het fysieke, dat we dit laatste gaan voelen als iets uitwendigs, als iets dat los te koppelen is, als een kledingstuk dat we dragen of een instrument dat we toevallig in handen hebben. We kunnen zelfs het gevoel krijgen dat het lichaam in zekere zin niet bestaat, behalve als een soort partiële expressie van onze vitale kracht en onze mentale gesteldheid. Deze ervaringen zijn een aanwijzing, dat het mentale het juiste standpunt begint in te nemen ten aanzien van het lichaam en dat het het onjuiste gezichtspunt van de mentale gesteldheid, die voortdurend geobsedeerd en gevangen gehouden wordt door de fysieke gewaarwordingen, gaat vervangen door het gezichtspunt van de echte waarheid van de dingen. (4) Want het ware gezichtspunt is altijd dat van de Meester, van het psychische, van de Geest in ons – telkens wanneer we iets als een onmogelijkheid ervaren, of als een begrenzing, een barrière, kunnen we er zeker van zijn dat dat onze overwinning van morgen is, want als we het obstakel niet zouden voelen, zouden we niet op weg zijn het te overwinnen, en dat we ervoor bestemd zijn alles te overwinnen en al onze dromen te leven, daar het de Geest in ons is die droomt. En misschien is de eerste van die dromen wel om in een wereld waar de verboden ons hoe langer hoe meer als een ijzeren kooi insluiten, het ruime sop te kiezen, onafhankelijk van het lichaam en alle begrenzingen. Dan hebben we ook geen paspoorten meer nodig, dan zijn we statenlozen die alle vaderlanden ter wereld hebben, zonder stempel; dan kennen we een wijdheid van leven en een vrijheid die verrukkelijk zijn: ‘O Uitgestrektheid’, zegt de Rig Veda.

IX. De slaap en de dood

De bewustzijnsregionen

Niet iedereen is in staat bewust zijn lichaam te verlaten of bewust zijn mentaal en vitaal te verruimen, maar veel mensen doen het onbewust in hun slaap, d.w.z. juist op die momenten wanneer de ‘ikjes’ van de uiterlijke persoonlijkheid minder hinderlijk zijn en niet zo bekrompen bezig met hun oppervlakkige preoccupaties. Die verschillende ‘ikken’ drukken een fractie van de werkelijkheid uit, namelijk die welke men met het blote oog ziet, maar onmetelijke domeinen strekken zich daarachter uit; we hebben reeds gesproken over een universeel Mentaal, een universeel Vitaal en een Fijnstoffelijk, die zich achter dit fysieke vliesje bevinden; het gaat er dus om het integrale van onze universele werkelijkheid te herontdekken. Er zijn drie methoden of stadia om dit te doen; de eerste, die iedereen ter beschikking staat, is de slaap; de tweede, die zeldzamer is, berust op bewuste exteriorisatie of diepe meditatie; de derde heeft een reeds vergevorderde ontwikkeling nodig, waar alles heel eenvoudig is: men kan ook buiten slaap en meditatie, en men kan op alle manieren zien, met wijd open ogen, temidden van alle andere bezigheden, alsof alle gradaties van het universele bestaan voor onze ogen aanwezig en toegankelijk waren door het bewustzijn gewoon een beetje te verplaatsen, zoals wanneer men zijn blik focust van een voorwerp dichtbij naar een verder verwijderd object. De slaap is dus een eerste arbeidsinstrument; deze kan bewust worden, steeds bewuster, tot het moment komt dat we voldoende ontwikkeld zullen zijn om doorlopend bewust te zijn, hier of ginds, en dat de slaap, evenals de dood, geen terugkeer meer zal zijn naar de vegetatieve toestand of naar een ontbinding in onze natuurlijke componenten, maar gewoon een overgang van de ene bewustzijnsmodus naar een andere bewustzijnsmodus. Want de scheidingslijn die we hebben getrokken Tussen slapen en waken, tussen leven en dood, beantwoordt misschien aan een observatie van de uiterlijke verschijningsvorm, maar bezit geen essentiële werkelijkheid, net zo min als onze nationale grenzen werkelijkheid hebben voor de fysische geografie, of de gekleurde en onbeweeglijke uiterlijkheid van een object enige realiteit heeft voor de kernfysica. In feite is er geen scheiding, behalve voor ons nietbewust-zijn, en de beide werelden (of liever deze en ontelbare andere) coëxisteren doorlopend, zijn doorlopend vermengd, en het is slechts een bepaalde manier van hetzelfde waarnemen, die ons in het ene geval doet zeggen: ‘ik leef’ en in het andere: ‘ik slaap’ of ‘ik ben dood’ (als we tenminste bewust genoeg zijn om dat te merken), zoals het ook mogelijk is hetzelfde op verschillende manieren te ervaren, al naar gelang van het niveau van waaruit men ernaar kijkt: dat van het kerndeeltje, het atoom, het molecuul of het uiterlijk – het ‘elders’ is hier overal. We hebben een unieke en exclusieve waarde toegekend aan de verschillende symbolen die ons uiterlijke fysieke leven vormen, omdat deze zich onmiddellijk onder onze neus bevinden, maar ze hebben niet meer of minder geldigheid dan andere symbolen die ons buitenfysieke leven uitmaken – de atomaire werkelijkheid van een object doet de uiterlijke werkelijkheid daarvan niet teniet, deze is er ook niet van gescheiden, en vice versa. En niet alleen zijn de andere symbolen evenzeer geldig als onze fysieke symbolen, maar we kunnen van onze eigen symbolen niets echt begrijpen als we niet alle andere symbolen begrijpen. Zonder de andere werkelijkheidsgradaties te kennen, is onze kennis van de gewone menselijke wereld even onvolledig en even onjuist als de studie van de fysieke wereld zonder de kennis van moleculen, atomen en kerndeeltjes. Men begrijpt niets zolang men niet alles heeft begrepen.

Er bestaat zo een oneindige gradatie van coëxisterende, gelijktijdige werkelijkheden, waarop de slaap een natuurlijk licht voor ons werpt. Want als we de oppervlakkige classificatie leven-dood-slaap loslaten, om over te gaan op een essentiële classificatie van het heelal, zien we tenslotte dat dit heelal van hoog tot laag (als er tenminste zoiets is als hoog en laag) niets anders is dan een continuüm van bewustzijnskracht, of, zoals Sri Aurobindo zei, een gradatie van bewustzijnsgebieden die ononderbroken trapsgewijs opklimmen van de zuivere Materie tot de zuivere Geest – het Fijnstoffelijke, het Vitale, het Mentale, het Supramentale (we kunnen als we willen andere termen gebruiken of een ander vocabulaire, maar het feit blijft hetzelfde) – en dat alles zich afspeelt te midden van deze gebieden, ons leven, onze slaap en onze dood; daarbuiten is er niets waar we heen kunnen; en niet alleen speelt alles zich daar af, maar alles coëxisteert daar ook, zonder scheidingen. Leven, dood en slaap zijn eenvoudig verschillende posities van het bewustzijn temidden van dezelfde gradaties. In ons waakbewustzijn vangen we mentale of vitale vibraties op die zich vertalen in bepaalde symbolen, bepaalde wijzen van zien, begrijpen of leven; wanneer we slapen of ‘dood’ zijn, vangen we dezelfde vibraties op, mentale, vitale en andere, die zich in andere symbolen vertalen, met een andere zienswijze, begrijpen of leven van dezelfde realiteit. In elk geval, of het nu hier is of elders, is ons vermogen tot bewustzijn altijd de sleutel van ons bestaan; als we in ons leven onbewust zijn, zullen we op alle manieren onbewust zijn; de dood zal dan echt een dood zijn, en de slaap echt een verdoving. Onze meest fundamentele taak is dus ons van die verschillende werkelijkheidsgradaties bewust te worden; en wanneer we deze arbeid integraal zullen hebben uitgevoerd, zullen die kunstmatige scheidslijnen, die onze verschillende wijzen van leven van elkaar scheiden, verbrokkelen en zullen we zonder onderbreking en zonder lacune in ons bewustzijn overgaan van het leven in de slaap of de dood; of om nauwkeuriger te zijn: er zal dood noch slaap meer zijn zoals wij die begrijpen, maar verschillende manieren om doorlopend de totale Werkelijkheid waar te nemen, en misschien uiteindelijk een integraal bewustzijn dat alles gelijktijdig zal waarnemen. Onze evolutie is niet voltooid. De dood is niet een ontkenning van het leven, maar een Levensproces. (1)

Dit fysieke leven in een fysiek lichaam speelt derhalve een bijzonder belangrijke rol onder onze andere leefwijzen, omdat we in dit leven bewust kunnen worden – het is het arbeidsterrein, zegt de Moeder, het punt waar alle gebieden elkaar in een lichaam ontmoeten. Het arbeidsterrein, omdat dit het uitgangspunt of althans vrijwel het uitgangspunt van de evolutie is, en omdat uitgaande van het lichaam geleidelijk aan door ontelbare levens heen een ‘wij’, dat aanvankelijk nog ongedifferentieerd was, zich individualiseert door contact te leggen met steeds hoger gelegen bewustzijnsniveaus, en op ieder gebied met steeds ruimere bewustzijnsregionen. Er zullen dus evenveel verschillende soorten dood en slaap zijn als er verschillende vormen van leven zijn, omdat dat hetzelfde is; alles zal afhangen van de graad van onze evolutieve ontwikkeling; er zijn alle mogelijke gradaties, zoals in het leven, van totale onbeduidendheid tot een volkomen ontwaakt en geïndividualiseerd bewustzijn. Men kan dus geen algemene wetten voor de slaap en de dood opstellen, omdat alles mogelijk is, net zoals hier op aarde. Men kan hoogstens een paar ontwikkelingslijnen aangeven.

We hebben gezegd dat we zijn samengesteld uit een bepaald aantal bewustzijnscentra, die zich van de top van het hoofd naar beneden uitstrekken, en dat elk van deze centra als een soort ontvangstation, dat is afgestemd op diverse golflengten, verbonden is met bepaalde bewustzijnsgebieden, waaruit we doorlopend, meestal zonder het te weten, vibraties van allerlei aard opvangen, fijnstoffelijke, vitale, mentale, of hogere of lagere, die onze wijze van denken, voelen en leven bepalen, en waarbij het individuele bewustzijn fungeert als een filter dat bepaalde vibraties eerder doorlaat dan andere, al naar gelang milieu, tradities, opvoeding, enz. Het algemene principe is dat we op het moment van slaap of dood door affiniteit die plaatsen of gebieden zullen betreden, waarmee we reeds een verbinding hadden gelegd. Maar in dit elementaire stadium is het bewustzijn nog niet echt geïndividualiseerd, ook al kan het in mentaal opzicht zeer verfijnd en zeer gecultiveerd zijn; het denkt nog min of meer zoals iedereen denkt, voelt wat iedereen voelt en ziet wat iedereen ziet; het is gewoon een tijdelijk aggregaat dat geen andere continuïteit heeft dan die van het lichaam waaromheen alles is gecentreerd. Wanneer dit lichamelijk centrum sterft, valt alles uit elkaar in vitale, mentale en andere fragmentjes, die hun desbetreffende omgeving weer gaan opzoeken, omdat ze geen centrum meer hebben. En wanneer dat centrum is ingeslapen, is alles min of meer ingeslapen, omdat de niet-lichamelijke vitale en mentale elementen in wezen slechts bestaan in verband met en voor het lichamelijke leven. In deze embryonale toestand valt het bewustzijn dus terug in het onderbewuste zodra het in slaap valt (we hanteren het begrip onderbewust zoals Sri Aurobindo dit gebruikt, namelijk in zijn etymologische betekenis, d.w.z. dat wat historisch onder-bewust is, niet onder het niveau van ons waakbewustzijn, maar onder het bewustzijnsstadium van de evolutie, zoals bij plant en dier) (2); met andere woorden: het bewustzijn keert terug tot zijn evolutief verleden, dus er allerlei chaotische beelden heen zal kunnen zenden, die het product zijn van een grillige combinatie van ontelbare herinneringsfragmenten en impressies, tenzij het op enigszins warrige wijze de activiteiten voortzet, die het gewend is te verrichten in waaktoestand; van daaruit zal het bewustzijn wegzakken in een nog verder verleden, het vegetatieve of larvenleven, dat zijn wezenlijke slaap zal zijn, zoals die van planten of dieren. Heel wat etappes zullen er nodig zijn vóór het werkelijke (d.w.z. het psychische) centrum en de bewustzijnskracht daarvan gevormd zullen zijn en enige coherentie en continuïteit zullen kunnen geven aan deze vluchtige mengelmoes. Maar zodra het lichaam niet meer het belangrijkste centrum is, en men een innerlijk leven begint te krijgen dat niet afhankelijk is van de fysieke omstandigheden en het fysieke leven, en vooral wanneer men een yoga doet die een versneld evolutieproces is, verandert het leven echt, en de dood en de slaap ook – men begint te existeren. Dat is zelfs het eerste dat men bemerkt, alsof de uitwendige, zichtbare veranderingen vooraf waren gegaan door innerlijke mutaties van een meer subtiele orde, die zich met name zullen vertalen in dromen van bijzondere aard. Van de dierlijke slaap gaan we over naar een bewuste slaap of ervaringsslaap, en van een ontbindende dood naar een levende dood. De tussenschotten die ons integraal leven plachten te verbrokkelen, vallen weg. In plaats van bij gebrek aan een centrum volledig versnipperd te worden, hebben we de Meester gevonden en de draad van de bewustzijnskracht te pakken gekregen, die alle lagen van de universele werkelijkheid met elkaar verbindt.

De ervaringsslaap

Er zijn heel wat gradaties in deze nieuwe slaap, al naar gelang van de ontwikkeling van ons bewustzijn, van de zeldzame krampachtige flikkeringen op het een of andere niveau tot het doorlopend zien dat meester is over zichzelf, en dat zich naar wens van hoog tot laag kan begeven, en van laag tot hoog, zoals het maar wil.[1] Ook hier zal alles afhangen van ons waakbewustzijn. Normaliter zullen we ons door affiniteit naar die gebieden begeven waarmee we al een verbinding tot stand hebben gebracht; de vitale, mentale en andere vibraties, die we hebben aanvaard en die in ons zijn vertaald tot idealen, aspiraties, begeerten, laagheden en grootmoedigheden, vormen deze verbinding, en wanneer we ons lichaam verlaten, gaan we naar de bron – een bron die buitengewoon levend en opmerkelijk is; vergeleken met deze oorsprong lijken onze mentale en vitale vertalingen ervan in de fysieke wereld armzalig en bijna abstract. Dan zullen we beginnen ons bewust te worden van ontelbaar vele, onmetelijke werelden, die in onze kleine aardse planeet doordringen, haar omhullen en overschaduwen, en die haar bestemming en de onze bepalen. Het is duidelijk dat men deze werelden niet in een paar bladzijden kan beschrijven, en zelfs niet in verscheidene boekdelen; het zou even zinloos zijn als een beschrijving van de wereld aan de hand van een schets van de provincie Noord-Holland. Bovendien is het niet onze bedoeling deze werelden te beschrijven, maar alleen om een paar aanwijzingen te geven, die de zoekende in staat zullen stellen enige vergelijkingen te maken met zijn eigen ervaring. Zoals Sri Aurobindo heel wat keren nadrukkelijk heeft gezegd, is een essentiële eigenschap voor dit onderzoek een lucide soberheid en de afwezigheid van begeerte, de mentale stilte, anders worden we de speelbal van allerlei illusies. Met veel geduld zullen we al doende in de eerste plaats leren inzien op welk plan onze ervaring zich afspeelt; en daarna op welk niveau van dat bepaalde plan. Dit lokaliseren is voor ons onderzoek even belangrijk als het op aarde onderscheiden in wat voor soort omgeving men zich bevindt en in welk land men reist. Daarna zullen we de betekenis van onze ervaringen leren begrijpen; het is een vreemde taal, het zijn zelfs verscheidene vreemde talen, die we ons eigen moeten maken, zonder er onze eigen mentale taal doorheen te mengen; immers, een van de grootste moeilijkheden wordt veroorzaakt door het feit, dat het mentale de enige aardse taal is die we kennen, en zijn transcripties bij ons ontwaken zullen onbewust geneigd zijn de zuiverheid van de ervaring aan te tasten en te vervormen. Bij gebrek aan een verlichte gids die deze gecompliceerde kluwen zal kunnen ontwarren, zullen we ons eraan moeten wennen bij het ontwaken mentaal zo stil mogelijk te blijven en intuïtief de betekenis van die andere talen aan te voelen; deze vaardigheid wordt vrij snel verworven naarmate het bewustzijn zich ontwikkelt en de ervaringen zich vermenigvuldigen. In het begin is het als een oerwoud of een rommelmarkt, alles lijkt hetzelfde; en dan na maanden en jaren gaat men tenslotte paden herkennen, en gezichten, plaatsen en aanwijzingen, en een verscheidenheid die nog groter is dan op aarde.

Maar hoe kan men zich zijn slaap herinneren? Voor de meeste mensen is deze een absoluut blanco – er ontbreekt een schakel. In feite zijn er vele schakels of bruggen, zoals de Moeder zegt; alsof we gemaakt waren uit een aantal eilanden, die ieder door een brug met elkaar verbonden waren. Het is dus mogelijk dat we met gemak de herinnering bewaren aan bepaalde delen van ons wezen en aan de reizen die het maakte, terwijl andere delen daarentegen in vergetelheid zullen blijven bij gebrek aan een brug met de rest van ons bewustzijn; wanneer men door die leegte, door dat slecht getrainde deel van het bewustzijn gaat, vergeet men (dit overkomt gewoonlijk die in ‘extase’ raken, zoals we nog zullen zien). In principe zal ieder wezen dat voldoende ontwikkeld is de hele schaal van bewustzijnslagen tijdens de slaap doorlopen, en zal hij tenslotte tot het hoogste Licht van de Geest gaan – Sat-Chit-Ananda,–meestal zonder er zich bewust van te zijn, en die paar minuten daar zullen zijn ware slaap zijn, de ware rust in de absolute ontspannenheid van de Vreugde en het Licht. Sri Aurobindo zei, dat dit spontaan zich weer bij de Bron voegen en daar nieuwe krachten opdoen, de werkelijke bestaansreden van de slaap is. Vandaar zullen we weer langzaam afdalen door alle gebieden heen, het Mentale, het Vitale, het Fijnstoffelijke en het Onderbewuste (dat als laatste komt en dat we ons het makkelijkst herinneren), en ieder deel van ons wezen zal daar overeenkomstige ervaringen hebben. In ieder gebied bevinden zich bovendien een groot aantal zones, onderling verbonden met een brug. Het voornaamste probleem is het slaan van de allereerste brug met het uiterlijk waakbewustzijn, en er is maar één manier om dat te doen: totale onbeweeglijkheid en volledige stilte bij het ontwaken. Als men zich omdraait of beweegt, verdwijnt alles, of liever: alles wordt overdekt met rimpeltjes op het grote meer van de slaap, en dan ziet men niets meer; en als men begint te denken veranderen de rimpels in modderige draaikolken die alles versluieren; het denken heeft met dit alles niets te maken, het is niet met het mentale dat men moet proberen zich te herinneren. Men moet zich blijven buigen over het grote rimpelloze meer als in een contemplatie zonder object, maar met veel volharding, alsof dit inktzwarte oppervlak doorboord zou moeten worden door de intensiteit van onze blik. En als we maar volhardend genoeg zijn, zullen we plotseling voor onze ogen een beeld zien drijven, of misschien alleen maar een spoor, een vleug als van een ver land vol zoete geuren, heel bekend maar ongrijpbaar. Het is dan zaak zich niet op dat spoor te storten, want dat zou dan ogenblikkelijk verdwijnen, maar het zich stapje voor stapje te laten preciseren, te laten vormen, en uiteindelijk zullen we dan een decor terugvinden. Als we de draad maar eenmaal goed te pakken hebben, is het in principe voldoende er zachtjes aan te trekken, zonder te proberen te denken, zonder te proberen te begrijpen (het begrijpen zal pas voor later zijn; als we onderweg al beginnen te interpreteren, kappen we alle communicatie af), en dan zal de draad ons leiden van land tot land, van herinnering tot herinnering. Soms zullen we jarenlang op eenzelfde punt van het traject blijven steken, alsof er op enkele kabellengtes een herinneringslacune was. Om die ontbrekende brug te slaan is het enige dat men kan doen: geduld hebben en proberen en nog eens proberen; als men koppig volhoudt, zal de weg tenslotte wel gebaand worden, zoals in het oerwoud. Maar het weer oproepen bij het ontwaken is niet de enige methode; men kan zich ook’s avonds voor het inslapen concentreren met het vaste voornemen zich te herinneren, en om met bepaalde tussenpozen, een of tweemaal per nacht, wakker te worden om de draad op de verschillende niveaus te grijpen. Deze methode is bijzonder doeltreffend. We weten allen dat het voldoende is op een bepaald tijdstip te willen ontwaken om het mechanisme perfect te doen functioneren, op de minuut nauwkeurig; dat is wat men het ‘maken van een formatie’ noemt. Deze formaties zijn net kleine vibratieknooppunten, die zijn uitgegaan van de wil, zich een eigen onafhankelijk bestaan verwierven en hun werk heel exact uitvoeren.[2] Men kan machtige of minder machtige formaties maken, duurzame of minder duurzame (die men van tijd tot tijd weer kan opladen), voor alle mogelijke doeleinden, en met name om zich met regelmatige tussenpozen te herinneren en te ontwaken. En als we dit maandenlang, en als het moet jarenlang, volhouden, zullen we er op den duur automatisch op worden geatendeerd, wanneer een belangrijke gebeurtenis zich op een of ander plan van onze slaap afspeelt. Dan zullen we in de slaap zelf even stilhouden, ons twee of drie keer de herinnering inprenten om die goed vast te leggen, en dan weer verder gaan.

In dit enorme ervaringsgebied kunnen we slechts de aandacht vestigen op een paar praktische punten van algemeen belang, die de zoekende in het begin van zijn onderzoek zullen opvallen. Om te beginnen moeten we duidelijk onderscheid maken tussen gewone dromen van het onderbewuste en ervaringen. Ervaringen zijn géén dromen, ook al hebben we de gewoonte om alles door elkaar te halen; het zijn reële gebeurtenissen waaraan we op dit of dat plan hebben deelgenomen; ze onderscheiden zich van de gewone dromen door hun bijzondere intensiteit: alle gebeurtenissen in de uiterlijke fysieke wereld, hoe uitzonderlijk ook, verbleken naast dit soort gebeurtenissen, ze laten een diepe indruk achter en een herinnering die veel levendiger is dan enige aardse herinnering, alsof we plotseling een veel rijkere levenswijze hadden geraakt – niet noodzakelijk rijker qua uiterlijk of qua kleur, hoewel die van een ongelofelijke pracht kunnen zijn (vooral in het Vitale), dan wel qua inhoud. Wanneer de zoekende bij het ontwaken die overrompelende indruk heeft, alsof hij gebaad heeft in een wereld die beladen is met aanwijzingen die méér dan één ding tegelijk willen zeggen (de gebeurtenissen in de fysieke wereld zeggen maar één ding tegelijk en zelden méér) en waarbij men lang zou kunnen verwijlen zonder hun betekenis uit te putten, zozeer lijken ze geladen met onzichtbare vertakkingen en gelaagde diepten; of wanneer hij aanwezig geweest is bij of deel heeft genomen aan bepaalde gebeurtenissen, die oneindig veel rijker lijken dan onze fysieke gebeurtenissen, die altijd vlak zijn alsof ze onmiddellijk tegen een harde en wat fotografische achtergrond vastliepen, dan zal hij weten dat hij een echte ervaring heeft gehad en géén droom.

Onwerkelijk lijkend, en toch werkelijker dan het leven,

... meer waar dan de dingen die waar zijn,

Als dit dromen waren of opgevangen beelden,

Maakte de waarheid van de droom de ijdele realiteiten van de aarde tot leugen. (3)

Er is nog een ander opmerkelijk feit: hoe hoger men klimt op de ladder van het bewustzijn, hoe meer de kwaliteit van het licht verandert – de verschillen in lichtgevendheid zijn een zeer zekere aanwijzing van de plaats waar men zich bevindt en zelfs van de betekenis der dingen – en er is een hele schaal, van de gore kleurschakeringen van het onderbewuste, grijs, bruin en zwart, via de vibrerende tinten van het Fijnstoffelijke en de schitterende kleuren van het Vitale, die – het zij gezegd – altijd een wat harde kunstmatige nuance hebben als van klatergoud (dit is het meest bedrieglijke gebied dat er bestaat), tot aan het licht van het Mentale, dat steeds machtiger en zuiverder wordt naarmate men dichter tot de Oorsprong opklimt. Vanaf het Bovenmentale, waarover we later zullen spreken, treedt er een radicale verandering op in de manier van zien: de objecten, wezens of dingen die men ziet lijken niet meer domweg van buitenaf verlicht, zoals wij verlicht worden door de zon, maar ze zijn lichtend van zichzelf; en tenslotte is het niet zozeer een ‘exteriorisatie’ dan wel een extase in een Licht dat onbeweeglijk is, verblindend, ontdaan van alle rumoer en alle sensationele voorvallen van de lagere regionen. Als men met dit Licht in contact kan komen, rust men in een paar seconden evenzeer uit als in acht uur slaap; op deze wijze kunnen yogi’s zonder slaap; zo kunnen ook een paar minuten concentratie per dag even verkwikkend zijn als een wandeling in de open lucht. Het lichaam heeft een ongelooflijk uithoudingsvermogen; het is de psychologische opwinding die vermoeit.

Behalve de gebeurtenissen van universele aarde waarin we verwikkeld kunnen raken, zullen we merken dat de slaap een goudmijn van inlichtingen bevat over onze eigen individuele toestand; alle lagen van ons wezen worden verlicht door een stralend licht, alsof we buiten, tijdens ons waakleven, hadden geleefd als doofstommen of wassen beelden, en alsof plotseling alles ontwaakt tot een leven dat meer waar is dan het leven zelf. Deze verschillende innerlijke niveaus kunnen zich voordoen als kamers of huizen, waarvan het minste of geringste detail veelzeggend is: Wanneer men erop uit gaat om zijn innerlijk wezen te ontdekken, vertelt de Moeder, en de verschillende delen waaruit het bestaat, heeft men heel vaak de indruk een zaal of kamer binnen te gaan, en al naar gelang van de kleur, de atmosfeer en de dingen die zich daar bevinden, krijgt men een heel duidelijk beeld van dat deel van het wezen dat men bezig is te bezoeken. Dan kan men steeds dieperliggende vertrekken binnengaan, die ieder hun eigen karakter hebben. Soms ook zullen we in plaats van kamers allerlei soorten wezens aantreffen – een hele familie, om niet te zeggen een beestenboel – die de uitdrukking zijn van de verschillende krachten of vibraties, die we ons aangewend hebben in ons op te nemen die ‘onze’ aard uitmaken. En het zijn geen ‘droom’-wezens, maar échte wezens die we herbergen: krachten zijn bewust en vibraties zijn bewust-wezens en krachten, bewustzijn en kracht, zijn twee gelijktijdige gezichten van één en dezelfde realiteit. Zo zullen we op uiterst levendige wijze zien wat we wel of niet meer in onszelf willen toleren.

De zoekende zal nog iets anders merken, omdat het bijna dagelijks weerkeert. Hij zal – te laat – ontdekken dat hij’s nachts een duidelijke waarschuwing had gekregen voor alle psychologisch belangrijke gebeurtenissen, die overdag plaats hebben gevonden. In eerste instantie zal hij denken aan een gewone samenloop van omstandigheden, of hij zal het verband niet zo goed zien, maar later, wanneer het feit zich honderden malen zal hebben herhaald, zal hij op zijn hoede beginnen te zijn, en tenslotte, wanneer hij eenmaal geheel en al ontwaakt is, zal hij de dingen kunnen zien aankomen en van te voren beschermende maatregelen kunnen nemen. We hebben overdag bijvoorbeeld een depressieve bui gehad of zijn in wilde woede ontstoken, of we zijn in opstand gekomen of seksueel gepreoccupeerd geweest enz., of om een voorbeeld te noemen van een schijnbaar heel andere orde: we zijn twee of drie keer bijna gestruikeld en hebben ons been nog net niet gebroken, of we hebben een flinke koorts opgelopen; en dan merken we dat al die kleine gebeurtenissen, hoe banaal ook, nauwkeurig overeenstemmen met andere gebeurtenissen, die meestal symbolisch zijn (symbolisch, omdat het niet precies het feit zelf is, maar een mentale transcriptie daarvan bij het ontwaken), en waarvan we de nacht tevoren de ervaring hebben gehad, hetzij doordat we in onze ‘droom’ werden aangevallen door de een of andere vijand, hetzij dat we betrokken waren bij onheilspellende wederwaardigheden, of dat we, soms heel precies, alle details hebben gezien van wat er de volgende dag in psychologisch opzicht stond te gebeuren. Het lijkt er bepaald op dat ‘iemand’ in ons volkomen ontwaakt is en vol zorg is ons de vinger te doen leggen op alle waarom’s en alle verborgen radertjes van ons psychologisch leven, alle redenen voor ons vallen en onze vooruitgang. Want omgekeerd zullen we ook gewaarschuwd worden voor alle gelukkige psychologische ontwikkelingen, die zich de volgende dag zullen vertalen in een bepaalde vooruitgang, een bewustzijnsopening, een lichtvoetigheid, een innerlijke verruiming, en dan zullen we zien dat er de nacht daarvoor het een of andere licht is geweest, een zeker omhoogstijgen, het afbrokkelen van de een of andere muur of van een huis (symbolisch voor onze weerstanden of de mentale constructies die ons insloten). En we zullen er des te meer door gefrappeerd zijn, waar die waarschuwingen gewoonlijk geen verband houden met gebeurtenissen die op het fysieke plan als belangrijk gezien worden, zoals de dood van een van onze ouders of een werelds succes (hoewel dergelijke waarschuwingen ook kunnen voorkomen), maar wel met uiterlijk onbelangrijke, volkomen triviale details, die echter altijd erg nuttig zijn voor onze innerlijke vooruitgang. Dit zal dan het teken zijn dat ons bewustzijn zich ontwikkelt; in plaats van onbewust de mentale, vitale of andere vibraties op te vangen, die ons leven bepalen zonder dat we er iets van weten, en die we in onze naïveteit voor de onze verslijten (we plegen te spreken over onze woede, onze depressie, onze seksuele obsessie of onze koorts), zullen we ze kunnen zien aankomen; dit zal dan het zichtbare bewijs zijn, nog ondersteund door honderden ervaringen nacht in, nacht uit, dat het hele spel van onze uiterlijke natuur van buiten komt, uit een universeel Mentaal, een universeel Vitaal, of uit hogere regionen, als we in staat zijn ons hoger af te stemmen. En dat zal dan het begin zijn van het meesterschap, want als men eenmal heeft gezien en zelfs vóórzien, kan men de loop der gebeurtenissen veranderen. Het aardse leven is tegelijkertijd de plaats van het meest rigoureuze, blinde determinisme, én van de veroverde vrijheid – alles hangt af van ons bewustzijn. Een discipel had Sri Aurobindo eens geschreven om hem over zijn ‘dromen’ te vertellen en over die vreemde coïncidenties tussen gebeurtenissen’s nachts en overdag; en daarop werd hem het volgende geantwoord: Je moet begrijpen dat deze ervaringen niet louter verbeeldingen of dromen zijn, maar feitelijke gebeurtenissen ... Het is onjuist te menen dat we alleen fysiek leven, met ons externe mentaal en ons externe leven. We leven en handelen de gehele tijd in andere bewustzijnsregionen, waar we anderen ontmoeten en beïnvloeden, en wat we daar doen, voelen en denken, de krachten die we verzamelen en de resultaten die we voorbereiden, hebben een onschatbare waarde voor en invloed op ons externe leven, zonder dat we er iets van weten. Niet alles ervan dringt door, en wát er doordringt neemt in het fysieke een andere vorm aan – hoewel er soms een nauwe overeenstemming is; maar dit kleine beetje is de basis van ons uiterlijk bestaan. Alles wat we in het fysieke leven doen en ondergaan wordt achter de sluier in ons voorbereid. Het is daarom van geweldig belang voor een yoga, die zich de transformatie van het leven tot doel stelt, om bewust te worden van wat zich in deze contreien afspeelt, om daar heer en meester te zijn, en om de geheime krachten, die onze bestemming en onze innerlijke en uiterlijke groei of neergang bepalen, te kunnen voelen, kennen en hanteren. (4)

De actieve slaap

Van de dierlijke slaap zijn we overgegaan op de bewuste slaap of ervaringsslaap, en vandaar gaan we over op het derde stadium: de actieve slaap. Onze slaap blijft, hoe bewust deze ook is, geruime tijd een passieve toestand; we zijn slechts getuige van de gebeurtenissen, machteloze toeschouwers van wat ons in het een of ander deel van ons wezen overkomt – want het gaat altijd om een deel van ons wezen, laten we daar vooral de nadruk op leggen, ook al hebben we op het moment van de ervaring soms de indruk dat het ons gehele wezen is dat lijdt, vecht, reist, enz.; net zoals we tijdens een discussie met een vriend over politiek of filosofie de indruk kunnen hebben dat het ons hele wezen is dat discussieert, terwijl het alleen maar een mentaal of vitaal fragment van ons is. Naarmate de slaap bewuster wordt, gaan we van indrukken over op frappante werkelijkheden (men vraagt zich af waar het ‘concrete’ is en aan welke kant het ‘objectieve’ zich bevindt), en dan zien we dat we zijn samengesteld uit een ontzaglijke hoeveelheid mentale, vitale en andere fragmenten, die elk een onafhankelijk bestaan leiden, met hun eigen ervaringen, ieder op zijn eigen plan. ’s Nachts, wanneer de verbinding met het lichaam er niet meer is, noch de tirannie van de mentale mentor, barst deze onafhankelijkheid open op een uiterst merkwaardige manier; de kleine vibraties die door ons zijn samengevoegd en die samen ‘onze’ natuur vormen, zwermen uit als kleine wezentjes van ons wezen, die her en der rondrennen, en dan ontdekken we allerlei onbekende lieden in onszelf, waarvan we het bestaan niet vermoedden. Met andere woorden: deze fragmenten zijn niet rond het ware centrum, het psychische, geïntegreerd, en omdat ze niet geïntegreerd zijn, zijn we niet bij machte tussenbeide te komen om de loop van de gebeurtenissen te wijzigen. We zijn passief, omdat het ware ‘ik’ in ons het psychische is, en omdat het merendeel van die fragmenten geen enkel contact heeft met het psychische.

De noodzaak tot integratie wordt al gauw duidelijk als we niet alleen hier heer en meester willen zijn, maar ook ginds en op alle manieren. Als we bijvoorbeeld ons lichaam verlaten en naar bepaalde regionen van het lagere Vitale gaan (die overeenstemmen met de lagere zones van de buik en de geslachtsorganen), doet dat deel van ons wezen dat zich in dit gebied geëxterioriseerd heeft, daar meestal heel onaangename ervaringen op; het wordt door allerlei vraatzuchtige krachten aangevallen, en dan krijgen we wat gewoonlijk een ‘nachtmerrie’ genoemd wordt en waaruit we ons redden door ons zo snel mogelijk weer in ons lichaam te glippen, waar we veilig zijn. Als ditzelfde deel van ons wezen erin heeft toegestemd geïntegreerd te worden rond het psychische centrum, kan het zonder gevaar al die zelfde nogal helse regionen betreden, want dan zal het gewapend zijn met het psychisch licht – het psychische is een licht, een fragment van het grote oorspronkelijke Licht; het is al voldoende dat het zich dit licht herinnert (of de Meester, wat op hetzelfde neerkomt) wanneer het wordt aangevallen, om alle vijandige krachten te verjagen. Door zich te herinneren heeft het de juiste vibratie opgeroepen, die het vermogen heeft alle vibraties van mindere intensiteit op te lossen of te verjagen. Er is zelfs een erg leerzaam overgangsstadium waarin we machteloos staan bij verschrikkelijke achtervolgingen, tot het moment waarop dat deel van onszelf in zijn wanhoop zich plotseling het licht te binnen roept (of de Meester), en dan verandert de situatie radicaal. Op eenzelfde wijze kunnen we allerlei soorten mensen in deze regionen tegenkomen, bekenden en onbekenden, mensen van dichtbij en van veraf, levenden en doden – de eeuwig levenden die wij doden noemen (5), zegt Sri Aurobindo – die zich op dezelfde golflengte bevinden, en kunnen we getuige of machteloze lotgenoot zijn van hun tegenspoed (die zich, zoals we weten, kunnen vertalen in voor de levenden heel kwalijke gebeurtenissen op aarde – alle klappen dáár zijn klappen hier; alles wat dáár gebeurt is een voorbereiding voor wat hier gebeurt), maar als op het moment van die ervaring dat fragment van onszelf, dat zich in gezelschap bevindt van het overeenkomstige fragment van die vriend, die onbekenden of de ‘doden’, zich het Licht herinnert, d.w.z. als het geïntegreerd is rond het psychische, kan het de loop der gebeurtenissen keren: een vriend of onbekende in nood helpen, een wezen zonder lichaam helpen een moeilijke overgang te maken of een verkeerde plaats te verlaten, of zichzelf uit bepaalde ongezonde verbintenissen bevrijden (er zijn zoveel plaatsen waar we werkelijk gevangenen zijn). We zullen hier een enkel voorbeeld aanhalen, dat we opzettelijk zo banaal en negatief mogelijk hebben gekozen: X ‘droomt’ dat ze met een vriendin langs de oever van een vijver loopt met ogenschijnlijk schitterend helder water, totdat plotseling een slang uit de diepte van de vijver tevoorschijn schiet en haar vriendin in de keel bijt. Ze doet een paar pogingen haar vriendin te beschermen, maar wordt bang en vlucht, wanneer ze op haar beurt door de slang wordt achtervolgd, ‘naar huis’, d.w.z. terug naar haar lichaam. De volgende dag hoort ze dat haar vriendin ziek is en helemaal geen stem meer heeft, en zelf wordt ze de hele dag achtervolgd door een serie verkapte ongelukjes, zowel innerlijke als uiterlijke. Als ze actief bewust en ‘gecentreerd’ was geweest, zou er niets zijn gebeurd en zou de vijandige kracht op de vlucht zijn geslagen; er zijn inderdaad voorbeelden van het tegendeel, waarbij ongelukken op ‘wonderbaarlijke’ wijze werden voorkomen, omdat de overwinning de nacht tevoren was bevochten door een plichtsgetrouwe vriend, zo niet door de discipel zelf. We kunnen dus op nuttige wijze deelnemen aan allerlei activiteiten die onze persoonlijke ‘morgens’ voorbereiden, of nog veel wijdere ‘morgens’, al naar gelang van onze capaciteiten: ‘Een bewust wezen, dat niet groter is dan de duim van een mens, bevindt zich in het centrum van onszelf; het is de Meester over verleden en heden ... het is vandaag en het is morgen’, zegt de Katha Upanishad (IV.12.13). Men moet talrijke ervaringen hebben gehad, met verificaties waar die maar mogelijk waren, om te kunnen begrijpen hoezeer deze dromen geen dromen zijn. Er bestaan hier gevangenschappen die pas doorbroken kunnen worden wanneer we de gevangenschap daarginds hebben doorbroken. Het probleem van het handelen hangt dus samen met het probleem van de integratie.

Deze integratie is des te meer onmisbaar, omdat die fragmenten wanneer we geen lichaam meer hebben, d.w.z. wanneer we zogenaamd dood zijn, er niet meer hun toevlucht toe kunnen nemen zich in het lichaam terug te trekken om zich te beschermen. Als ze niet geïntegreerd zijn ondergaan ze heel wat narigheid. Hier ligt zonder twijfel de oorsprong van al onze verhalen over de hel, die slechts –we kunnen het niet genoeg herhalen – enkele lagere fragmenten van onze natuur betreffen. Want die lagere regionen (en met name het lagere Vitale, dat overeenkomt met de navelstreek en de geslachtsorganen, en dat vanzelfsprekend het moeilijkst te integreren is) worden bevolkt door uitgehongerde krachten; zoals een jong discipel in Pondicherry, die, voortijdig overleden, zijn vriend in de slaap was komen vertellen hoe de reis verlopen was, het uitdrukte: ‘Just behind your world there is no law and order (Vlak achter jullie wereld heersen wanorde en wetteloosheid)’, een typisch Brits laconieke manier om over de hel te praten. En hij voegde eraan toe: ‘Ik had Moeder’s licht (dat van de Meester) en zo ben ik er door heen gekomen.’ Omdat deze ervaring typerend is voor heel wat gestorvenen, moet er misschien bij gezegd worden, dat de ontmoeting tussen de twee vrienden plaats had gevonden in de hogere regionen van het Vitale (die overeenkomen met het hartcentrum), temidden van die prachtige bloemen tuinen die men daar veelal aantreft, en die een van de ontelbare zogenaamde ‘paradijzen’ van de andere wereld vormen – het zijn paradijzen die niet zo verheven zijn. In het algemeen blijft de lichaamsloze daar zo lang hij wenst, daarna krijgt hij er genoeg van en gaat met zijn ziel naar de plaats van de ware rust, het oorspronkelijke Licht, in afwachting van het uur van terugkeer. Het is een wrede absurditeit te beweren dat iemand naar de ‘eeuwige hel’ gaat; hoe zou de ziel, dit Licht, ooit de gevangene kunnen zijn van deze lage vibraties? Dan kan men evengoed beweren, dat het infrarood de meester is van het ultraviolet. Het gelijke trekt het gelijke aan, altijd en overal, hier zo goed als elders. En wat zou er behalve de ziel en de vreugde echt ‘eeuwig’ kunnen zijn? Als er een eindeloze Hel bestond, zou die slechts de zetel kunnen zijn van eindeloze extase, zegt Sri Aurobindo, want God is Vreugde, Ananda, en er is geen andere eeuwigheid dan de eeuwigheid van Zijn gelukzaligheid. (6)

Naarmate ons wezen zich meer zal integreren rond het psychische, zal het zo van een passieve slaap overgaan in een actieve slaap, als men dan tenminste nog van ‘slaap’ kan spreken, en van een moeizame dood in een boeiende reis of een andere zijnsvorm. Maar ook daar zullen allerlei gradaties zijn, al naar gelang van de reikwijdte van ons bewustzijn, van de kleine handeling die zich beperkt tot een kleine groep mensen, levenden of doden die we kennen, of werelden die ons bekend zijn, tot en met de universele actie van enkele grote wezens, wier psychische op een bepaalde manier grote uitgestrektheden van bewustzijn heeft gekoloniseerd, en die door hun verhullende licht de wereld beschermen.

Tot slot van deze algemeenheden, die voor de zoekende hoogstens tekens langs de weg zijn, kunnen we een laatste observatie maken. Deze betreft voorgevoelens. Misschien is het nog niet duidelijk genoeg gezegd, dat het feit alleen al dat men een voorgevoel heeft, wel degelijk een teken is, dat de gebeurtenissen reeds ergens bestaan nog vóór ze hier op aarde plaats grijpen – ze bestaan niet in het vage. Wij die zo pietluttig zijn als het gaat om materiële werkelijkheden, kennen de verschijnselen van minder materiële werelden het volkomen ongegronde voorrecht toe onsamenhangend en vaag te zijn, wat in wezen alleen maar komt door onze eigen mentale activiteit. Men ontdekt nu al doende, dat alles volkomen rationeel is, zo niet redelijk: niet alleen wordt de lichtintensiteit groter naarmate men de treden van het bewustzijn bestijgt, maar ook gaat de tijd steeds vlugger, hij omvat bij wijze van spreken steeds meer ruimte en steeds verder verwijderde gebeurtenissen (naar de toekomst of naar het verleden), en tenslotte mondt men uit in dat onbeweeglijke Licht, waar alles reeds is. Tegelijkertijd, of als nevenresultaat, merkt men dat, al naar gelang van het bewustzijnsgebied waar zich ons voorgevoel bevindt, de aardse vervulling daarvan min of meer dichtbij of veraf is. Wanneer men iets ziet in bijvoorbeeld het Fijnstoffelijke, dat grenst aan onze wereld, is de transcriptie naar het aardse vrijwel onmiddellijk – een paar uur of een dag later; men ziet het ongeluk en de volgende dag krijgt men het; en dat zien is heel nauwkeurig, tot in de kleinste details. Hoe meer men zich op de bewustzijnsladder verheft, des te verder verwijderd ligt de vervaldag van het geziene, en des te universeler is de draagwijdte ervan, maar ook des te minder zichtbaar zijn de details van de gebeurtenis, alsof het feit dat men zag weliswaar onontkoombaar is (op voorwaarde dat ons zien genoeg van alle egoïsme gezuiverd is), maar met een onzekerheidsmarge wat betreft de wijze van realiseren – deze onzekerheidsmarge vertegenwoordigt in zekere zin de wederwaardigheden of vervormingen van de waarheid van boven, wanneer deze van gebied tot gebied afdaalt om zich op aarde te verwerkelijken. Uit deze observaties kunnen allerlei interessante conclusies getrokken worden, maar met name het feit dat, hoe meer men op aarde bewust is, d.w.z. in staat omhoog te klimmen op de ladder van het bewustzijn en dichter bij de Oorsprong te komen, des te dichter men ook de aarde bij de Oorsprong brengt door de vervormende voorbestemmingen van de tussenliggende regionen ongedaan te maken. Dit kan niet alleen aanzienlijke individuele consequenties hebben voor het meester zijn over en de transformatie van ons eigen leven, maar ook algemene consequenties voor de transformatie van de wereld. Men heeft veel gediscussieerd over het probleem van vrijheid en voorbestemming, maar men heeft dit probleem niet goed gezien. Er is geen sprake van vrijheid óf voorbestemming, er is vrijheid én een aantal voorbestemmingen. We zijn onderworpen, zegt Sri Aurobindo, aan een serie boven elkaar geplaatste voorbestemmingen, fysiek, vitaal, mentaal en hoger, en de voorbestemming van ieder gebied kan de voorbestemming van de gradatie die er onmiddellijk onder ligt, wijzigen of teniet doen. In de microkosmos bijvoorbeeld, kan een goede gezondheid en een lang leven veranderd worden door de vitale voorbestemming van ‘onze’ hartstochten en ‘onze’ losbandigheid, wat op zijn beurt weer kan worden veranderd door de mentale voorbestemming van de wil en het ideaal, wat dan weer kan worden veranderd door de grotere wet van het psychische, enz. De vrijheid bestaat uit het overgaan naar een hoger plan. Ditzelfde geldt voor het lot van de aarde: het zijn dezelfde krachten die microkosmos en macrokosmos bewegen. En als wij, die het aanknopingspunt bij uitstek zijn van al deze voorbestemmingen in de Materie, in staat zijn ons naar een hoger bewustzijnsplan te verheffen, dragen we automatisch bij tot de verandering van al die lagere voorbestemmingen en tot het verkrijgen van een grotere vrijheid voor de aarde; tot de dag waarop we ons, zoals we nog zullen zien, met behulp van de pioniers der evolutie zullen kunnen verheffen tot een supramentaal plan, dat het huidige lot van de wereld zal veranderen, zoals het Mentale dit lot heeft veranderd omstreeks het tertiaire tijdperk. En misschien zal tenslotte – als er tenminste een slot is – de aarde de hoogste Voorbestemming raken, dat de hoogste Vrijheid is en de volmaakte voltooiing. Ieder van ons oefent door te werken aan zijn bewustzijn een zekere weerstand uit op het noodlot dat op de wereld drukt, en is het gist van vrijheid en vergoddelijking van de aarde. Want de evolutie van het bewustzijn heeft betekenis voor de aarde.

X. De revolutionaire yogi

Zo moeten de mentale, vitale, fysieke en psychische ontdekkingen geweest zijn, die Sri Aurobindo geheel alleen stap voor stap deed tussen zijn twintigste en dertigste jaar, door gewoon de draad van het bewustzijn te volgen. Het merkwaardige is, dat zijn yoga juist daar gedaan werd waar men gewoonlijk geen yoga doet: midden onder zijn cursussen Frans en Engels aan het State College van Baroda, zijn bezigheden aan het hof van de Maharadja, en hoe langer hoe meer in de kern van zijn geheime revolutionaire activiteiten zelf. De nachtelijke uren die niet gewijd waren aan de studie van zijn moedertaal en het Sanskriet of aan politieke arbeid, werden doorgebracht met het schrijven van verzen: ‘Aurobindo had de gewoonte tot diep in de nacht gedichten te schrijven’, vertelt zijn leraar Bengaals, ‘en daarom stond hij ’s morgens ook niet zo vroeg op ... Hij placht zich een ogenblik te concentreren vóór hij begon, en dan vloeiden de verzen als een stroom uit zijn pen’, Van de poëzie ging Sri Aurobindo over op de experimentele slaap. Hij was in 1901 op negenentwintigjarige leeftijd getrouwd met Mrinalini Devi, en had haar deelgenoot willen maken van zijn geestelijk leven: Ik ben bezig alle tekenen en symptomen ervan te ervaren, schreef hij in een brief die werd teruggevonden in de archieven van de Britse politie. Ik zou je graag op deze weg met me meenemen. Mrinalini begreep het niet en Sri Aurobindo bleef alleen. Men zou in het leven van Sri Aurobindo vergeefs zoeken naar die treffende, wonderbaarlijke verhalen, die de levensloop van grote wijzen en mystici sieren; tevergeefs ook zouden we zoeken naar sensationele yogische methoden; alles is er ogenschijnlijk zo doodgewoon, dat er zoals in het leven zelf niets aan te zien is. Misschien had hij meer wonderen aangetroffen in het gewone dan in het uitzonderlijke: Voor mij is alles ongewoon, schreef hij aan Mrinalini; alles is diepzinnig en vreemd voor het oog dat ziet. (1) En misschien is dát wel wat hij ons door zijn leven, zijn werk en zijn yoga wil doen ontdekken, al die ongekende rijkdommen onder de gewone korst: Ons leven is een dieper mysterie dan we ooit hadden gedroomd. (2) Als we eens wisten hoe leeg onze wonderen zijn en hoe onbeduidend, een soort goochelarij voor volwassenen – zodra men een greintje kennis bezit, ziet men gemakkelijk hoe ze tot stand komen! – en hoeveel eenvoudiger de Waarheid is dan dit bovennatuurlijke technicolor. Naarmate Sri Aurobindo in zijn yoga vorderingen maakte, liet hij al deze beelden achter zich om over te gaan op wat hij spiritueel realisme (3) noemde, niet uit wantrouwen jegens fraaie beelden – hij was immers dichter! –maar omdat hij inzag dat die beelden nog veel mooier zouden zijn wanneer ze zich op de aarde zouden incarneren en als het bovenfysieke ons gewone fysieke zou worden, met onze ogen wijd open. Dit naturaliseren van wat zich ginds bevindt en het stille meesterschap over het leven, dat Sri Aurobindo zich eigen maakte, waren slechts mogelijk omdat hij die twee werelden nooit had gescheiden: Sinds ik naar India kwam, zijn mijn leven en mijn yoga altijd zowel van deze wereld als van de andere wereld geweest, zonder dat het ene het andere uitsloot, zegt hij in een brief aan een discipel. Naar ik veronderstel zijn alle menselijke interessen van deze wereld, de meeste daarvan zijn binnen mijn mentale bereik gekomen, en sommige, zoals de politiek, binnen mijn leven, maar tegelijkertijd begon ik, sinds ik voet aan wal zette op de Apollo kade in Bombay, spirituele ervaringen te hebben, alleen waren die niet van deze wereld gescheiden, maar hadden er een oneindig grote invloed op, zoals bijvoorbeeld een gevoel van het Oneindige dat de materiële ruimte doordringt, en van het Immanente dat woont in de materiële objecten en lichamen. Tegelijkertijd merkte ik dat ik bovenfysieke werelden en gebieden binnenging, wier invloeden en effecten zich deden voelen op het materiële vlak, zodat ik geen scherp onderscheid kon maken of een onverzoenlijke tegenstelling kon ontdekken tussen wat ik de twee uitersten van het bestaan heb genoemd en alles wat daar tussenin ligt. Voor mij is alles Brahman en ik vind het Goddelijke overal. (4)

Het probleem van actie

Het is in zijn revolutionaire activiteiten dat we voor het eerst het spirituele realisme van Sri Aurobindo ontdekken. Een programma van vier punten werd snel opgesteld: het begrip onafhankelijkheid in India doen ontwaken, waarvoor journalistiek en politieke redevoeringen voldoende waren; de gemoederen in een permanente toestand van verzet houden, en hij was zelf ongetwijfeld, tezamen met Tilak, een ander groot Indiaas held uit het begin van deze eeuw, een van de eersten die sprak over een algehele bevrijding, over passieve weerstand en noncoöperatie (Gandhi zou pas vijftien jaar later op het politieke toneel verschijnen); het Indiase Congres en zijn timide eisen omvormen tot een extremistische beweging, die openlijk en ondubbelzinnig stelling zou nemen voor het ideaal van een volledige onafhankelijkheid; en tenslotte in het geheim een gewapende opstand voorbereiden. Met zijn jongere broer Barin begon hij in Bengalen guerillagroepjes te organiseren onder het mom van culturele verenigingen en sportclubs; hij stuurde zelfs iemand op zijn kosten naar Europa om het maken van bommen te bestuderen. Toen Sri Aurobindo zei: Ik ben geen onmachtig moralist, noch een slappe pacifist (5), waren dat woorden vol betekenis. Hij had de Franse geschiedenis en die van de Italiaanse en Amerikaanse revoluties lang genoeg bestudeerd om te weten dat een gewapende opstand gerechtvaardigd kan zijn; Jeanne d’Arc noch Mazzini noch Washington waren apostelen van ‘geweldloosheid’. Toen de zoon van Gandhi in 1920 naar Pondicherry kwam om hem te bezoeken en met hem over de geweldloosheid te spreken, antwoordde Sri Aurobindo hem met deze simpele, maar heel actuele vraag: ‘Wat zou U doen als morgen de noordelijke grenzen van India werden aangevallen?’ Twintig jaar later, in 1940, kozen Sri Aurobindo en de Moeder openlijk de zijde van de Geallieerden, toen Gandhi in een ongetwijfeld prijzenswaardige gemoedsopwelling een open brief schreef aan het Engelse volk om dit te bezweren tegen Hitler niet de wapenen op te nemen, maar alleen ‘spirituele kracht’ aan te wenden. Het zou daarom wel goed zijn de spirituele stellingname van Sri Aurobindo ten aanzien van harde actie te verduidelijken.

Oorlog en vernietiging, zegt hij, zijn niet alleen een universeel principe van ons leven hier in zijn zuiver materiële aspecten, maar ook van ons mentale en morele bestaan. Het spreekt vanzelf dat de mens praktisch gesproken in zijn intellectuele, sociale, politieke en morele leven zonder strijd niet werkelijk een stap vooruit kan doen, zonder een veldslag tussen wat bestaat en leeft en wat er naar streeft te bestaan en te leven, en tussen alles wat zich achter elk van beide bevindt. Het is, althans in de huidige conditie van mensen en dingen, onmogelijk vooruit te gaan, te groeien en tot vervulling te komen, en toch werkelijk ten strengste dat principe van onschadelijkheid in acht te nemen, dat ons wordt voorgehouden als de hoogste en beste gedragswet. Willen we alleen maar de kracht van de ziel gebruiken, en nooit vernietigen door middel van een oorlog of zelfs maar door defensief gebruik van lichamelijk geweld? Best, maar tot het zover is dat de kracht van de ziel effectief is, vertrapt de Asurische (demonische) kracht in mensen en naties de dingen, vernietigt, slacht af, verbrandt en vergiftigt (zoals we vandaag de dag zien gebeuren), en wel op haar gemak en ongehinderd; en dan heb je door er buiten te blijven wellicht evenveel vernietiging van het leven veroorzaakt als anderen die hun toevlucht tot geweld hebben gezocht ... Het is niet voldoende dat onze handen schoon blijven en onze ziel zonder smet, wil de wet van strijd en vernietiging uit de wereld verdwijnen: dat wat aan de wortel van dit alles ligt, moet eerst uit de wereld verdwijnen. En nog veel minder zullen louter onbeweeglijkheid en inertie, die niet bereid en niet in staat zijn het kwaad enige weerstand te bieden, deze wet buiten werking stellen; inertie (tamas) veroorzaakt inderdaad veel meer schade dan het dynamische (rajasische) principe van de strijd, dat tenminste meer schept dan vernietigt. Daarom kan, wat het probleem van het individuele handelen betreft, het zich onthouden van de strijd en de daaraan onvermijdelijk gepaard gaande vernietiging in hun grovere, fysieke vorm, het eigen morele wezen wel helpen maar het laat de Vernietiger van de schepping onaangetast. (6)

De hele evolutie van het denken van Sri Aurobindo en van zijn praktische instelling ten aanzien van de oorlog, van zijn geheime activiteiten tot zijn retraite in Pondicherry in 1910, draait rond het probleem van het middel: wat is de zekerste methode om de ‘Vernietiger van de schepping’ te treffen? – ‘de Vreter’, zeiden de vedische rishi’s. En van de onafhankelijkheid van India is Sri Aurobindo overgegaan op de onafhankelijkheid van de wereld. Terwijl hij in zijn yoga voortging, merkte hij door zijn ervaring inderdaad steeds meer, dat verborgen krachten niet alleen de basis zijn van onze psychologische stoornissen, maar ook van de mondiale stoornissen – alles komt elders vandaan zoals we hebben gezien – en dat als onze onthouding de Vernietiger van de schepping onaangetast laat, onze oorlogen hem evenmin de kop indrukken, ook al is het in de praktijk nodig daar onze handen aan vuil te maken. Midden in de oorlog van 1914-1918 merkte Sri Aurobindo met profetisch inzicht op: De nederlaag van Duitsland ... kon op zichzelf de geest, die toen in Duitsland geïncarneerd was, niet doden; zij kan best leiden tot een nieuwe belichaming daarvan, misschien in een ander ras of een ander imperium, en dan zou de hele veldslag weer van voren af aan moeten worden gevochten. Zolang de oude goden nog in leven zijn, is het breken of vernietigen van het lichaam dat ze bezielen een trivialiteit, want ze weten heel goed hoe ze zich een ander medium moeten zoeken. Duitsland lichtte in 1813 de Napoleontische geest in Frankrijk uit het zadel en brak in 1870 de overblijfselen van het Franse leiderschap over Europa; hetzelfde Duitsland werd de belichaming van wat het uit zijn macht had ontzet. Het verschijnsel kan zich gemakkelijk op nog veel gewelddadiger schaal herhalen. (7) We weten vandaag de dag hoe de oude goden zich een nieuw medium weten te kiezen. Gandhi zelf, die al die jaren van geweldloosheid zag uitlopen op de ontzettende gewelddadigheden, die de verdeling van India in 1947 met zich mee bracht, merkte kort voor zijn dood bedroefd op: ‘De instelling van geweld, die we heimelijk hebben gekoesterd, keert zich nu tegen ons, en we vliegen elkaar naar de keel als de kwestie van de machtsverdeling aan de orde komt ... Nu de last van de onderdrukking is weggenomen, zijn alle boze krachten naar de oppervlakte gekomen.’ Want geweld noch geweldloosheid pakken het kwaad in de kern aan. En midden in de oorlog van 1940, toen Sri Aurobindo zelfs publiekelijk partij voor de Geallieerden had gekozen[1], omdat het praktisch gesproken noodzakelijk was dat hij daar iets aan deed, schreef hij aan een discipel: Je schrijft of wat er in Europa gebeurt een oorlog is tussen de machten van het Licht en de machten van de Duisternis –maar dit is niet méér het geval dan tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het is een strijd tussen twee vormen van Onwetendheid ... Het oog van de yogi ziet niet alleen de uiterlijke gebeurtenissen, personen en oorzaken, maar de enorme krachten die deze in beweging brengen. Als de mensen die vochten instrumenten waren in de handen van heersers en geldschieters enz., dan waren deze op hún beurt weer louter marionetten in de greep van deze krachten. Wanneer men gewoon is áchter de dingen te kijken, wordt men door uiterlijke aspecten niet langer om de tuin geleid – noch is men dan nog geneigd een oplossing te verwachten van politieke, institutionele en sociale veranderingen. (8) Sri Aurobindo was zich bewust geworden van deze ‘enorme krachten’ overal achter, en van de doorlopende infiltratie van het bovenfysieke in het fysieke; zijn energieën draaiden niet langer rond een morele vraagstelling, die tenslotte zo oppervlakkig is – geweld of geen geweld – maar rond de vraagstelling van de doeltreffendheid; en naarmate zijn ervaring toenam, zag hij duidelijker dat men om de wereld van het kwade te genezen eerst moet genezen ‘wat zich aan de wortels van de mens bevindt’, en dat men aan de buitenkant niets kan genezen, als men het niet eerst van binnen geneest, omdat dat hetzelfde is; men kan de buitenkant niet meester worden, als men de binnenkant niet meester is, omdat dat hetzelfde is; men kan de uiterlijke materie niet transformeren zonder de innerlijke materie te transformeren, omdat dat voor eens en altijd hetzelfde is –er is slechts één Natuur, slechts één wereld, slechts één materie, en zolang we op de verkeerde manier te werk willen gaan, zullen we niets bereiken. En als we de remedie moeilijk vinden, is er geen hoop meer voor de mens noch voor de wereld, want al onze lapmiddelen en onze rozengeur-en-maneschijn-mentaliteit zijn uiteindelijk gedoemd op niets uit de lopen, en op vernietiging door deze verborgen machten. De enige uitweg, zegt Sri Aurobindo, is door het neerdalen van een bewustzijn, dat niet de marionet van deze krachten is, maar dat groter is dan zij en dat hen kan dwingen zich te veranderen of te verdwijnen. (8) Het was naar dit nieuwe supramentale bewustzijn dat Sri Aurobindo koerste temidden van zijn revolutionaire activiteiten.

Misschien vinden we, als al de rest gefaald heeft,

Verborgen in onszelf de sleutel van volmaakte verandering. (9)

Nirvana

Sri Aurobindo verliet in 1906 de stad Baroda om zich in Calcutta in het hart van de politieke beweging te begeven. De fouten van Lord Curzon, de gouverneur van Bengalen, hadden de woede van de studenten doen ontvlammen; het moment om in te grijpen was gekomen. Samen met een ander groot nationalist, Bepin Pal, lanceerde Sri Aurobindo een dagblad in de Engelse taal, de Bande Mataram (‘ik buig mij eerbiedig voor Moeder India’), dat de eerste krant zou zijn om in alle openheid te verklaren, dat het doel een totale onafhankelijkheid was, en om krachtig bij te dragen tot het ontwaken van India; hij richtte een extremistische partij op en stelde een programma samen voor een nationale actie: boycot van Britse goederen, boycot van de Britse gerechtshoven, boycot van de Britse scholen en universiteiten; hij werd de directeur van het eerste ‘nationale college’ in Calcutta, en agiteerde dusdanig, dat hij minder dan een jaar later gevangen gezet werd. Jammer genoeg voor de Engelsen waren de artikelen en redevoeringen van Sri Aurobindo wettelijk onaanvechtbaar; hij preekte geen rassenhaat, viel zelfs de regering van Zijne Majesteit niet aan, hij verklaarde slechts dat iedere natie het recht heeft op onafhankelijkheid. De beschuldiging werd bij gebrek aan bewijs ingetrokken; alleen de drukker, ‘die geen woord Engels kende, werd tot zes maanden gevangenisstraf veroordeeld. Die mislukte arrestatie maakte Sri Aurobindo beroemd; van toen af aan was hij de erkende leider van de nationalistische partij en kwam hij uit de coulissen, waar hij echter liever in was gebleven: Ik geef er geen cent voor om mijn naam ergens op een of andere vermaledijde plaats gegraveerd te krijgen, zei hij later, ik ben zelfs in mijn politieke dagen nooit op roem uit geweest; ik bleef liever achter de schermen om de mensen, zonder dat ze het wisten, een zetje te geven en de dingen gedaan te krijgen. (10) Het zou echter onjuist zijn zich Sri Aurobindo als een fanaticus voor te stellen; al zijn tijdgenoten waren onder de indruk van ‘die rustige jonge man, die met een enkel woord een rumoerige vergadering tot zwijgen wist te brengen’. Het was temidden van deze enorme uiterlijke activiteit, tussen de politieke bijeenkomsten door en de krant die iedere dag moest verschijnen, en onder constante bedreiging van de geheime politie, dat Sri Aurobindo op 30 december 1907 een yogi ontmoette, die Vishnu Bhaskar Lele heette, en die hem zou voeren tot een paradoxale ervaring in zijn toch al zo paradoxale leven.

Dit was de eerste keer dat Sri Aurobindo een yogi ontmoette, tenminste uit vrije wil, na veertien jaar in India te zijn geweest! Laten we volstaan met te zeggen, dat hij alles wantrouwde wat ascetisme en spiritualisme was. De eerste vraag die hij Lele stelde was trouwens typerend voor hem: Ik wil alleen maar yoga doen voor mijn werk, om te handelen, niet voor sanyasa (het afstand doen van de wereld) en het Nirvana. (11) Het antwoord van Lele is merkwaardig en de moeite waard om te herinneren: ‘Dat zou voor U niet moeilijk moeten zijn, omdat U dichter bent.’ (l1) De beide mannen trokken zich samen drie dagen lang in een geïsoleerd vertrek terug. Vanaf dat moment zal de yoga van Sri Aurobindo een heel onvoorziene wending nemen, die hem van het handelen lijkt te verwijderen, maar slechts om hem te voeren tot het geheim van het handelen en van de verandering van de wereld. Het eerste resultaat, schrijft Sri Aurobindo, was een serie geweldig machtige ervaringen en radicale bewustzijnsveranderingen, die hij nooit voorzien had ... en die volkomen tegengesteld waren aan mijn eigen ideeën, want ze deden me met ontzaglijke intensiteit de wereld zien als een cinematografisch spel van lege vormen in de onpersoonlijke universaliteit van het absolute Brahman. (12)

In de onmetelijke ruimten van het Zelf

Leek het lichaam slechts een drijvende schelp ... (13)

In een oogwenk was de hele integrale yoga van Sri Aurobindo aan scherven gevallen; al zijn pogingen tot mentale, vitale en fysieke transformatie en zijn geloof in een volmaakt aards bestaan werden in een enorme illusie te niet gedaan –er bleef niets anders over dan lege vormen. Het wierp me plotseling in een toestand zonder gedachten en boven het denken uit, onberoerd door welke mentale of vitale beweging dan ook; er was geen ik, geen reële wereld – alleen wanneer men keek met onbeweeglijke zintuigen, nam er iets waar, of droeg op zijn absolute stilte een wereld van lege vormen, gematerialiseerde schaduwen zonder echte substantie. Er was geen Ene en zelfs geen velen, alleen maar Dat, absoluut, zonder eigenschappen, zonder verbanden, zuiver, onbeschrijfelijk, ondenkbaar, absoluut, en toch hoogst werkelijk en alleen maar werkelijk. Dit was geen mentale realisatie, noch iets dat ergens boven vluchtig werd waargenomen, geen abstractie – het was positief, de enige positieve werkelijkheid hoewel geen ruimtelijke fysieke wereld, alles doordringend, alles omvattend, of liever: deze schijn van een fysieke wereld overstromend en verdrinkend, geen plaats of ruimte latend aan enige werkelijkheid behalve zichzelf, niets anders de kans gevend om hoe dan ook feitelijk, positief of substantieel te lijken ... Wat het (deze ervaring) me bracht, was een onuitsprekelijke Vrede, een formidabele Stilte, een oneindigheid van ontspanning en vrijheid. (14) Met de eerste klap was Sri Aurobindo binnengegaan in wat de Buddhisten het Nirvana noemen, het stille Brahman van de Hindu’s: Dat; het Tao van de Chinezen; het Transcendente, het Absolute, het Onpersoonlijke van het Westen. Hij had de beroemde ‘bevrijding’ (mukti) bereikt, die men beschouwt als het ‘hoogtepunt’ van het spirituele leven – wat zou er nog voorbij het Transcendente zijn? En Sri Aurobindo bevestigde, dat het waar is wat India’s grote mysticus Sri Ramakrishna had gezegd: ‘Als we in God leven, verdwijnt de wereld. Als we in de wereld leven, bestaat God niet meer’; de kloof tussen Materie en Geest, die hij had getracht te overbruggen, had zich voor zijn ogen weer geopend; de spiritualisten hadden gelijk, in het Westen zo goed als in Azië, zij die een leven ‘ginds’ als enige bestemming zagen van de pogingen van de mens – het paradijs, het Nirvana, de bevrijding – ergens anders, maar niet in dit tranendal van illusie. De ervaring van Sri Aurobindo was een feit, onweerlegbaar voor zijn ogen.

Deze ervaring nu, waarvan men zegt dat ze de uiteindelijke is, zou voor Sri Aurobindo het uitgangspunt zijn voor nieuwe, nog hogere ervaringen, die de waarheid van de wereld en de waarheid van het gindse opnieuw zouden integreren in een Werkelijkheid die totaal, continu en goddelijk is. We worden hier geconfronteerd met een centrale beleving, die begrepen moet worden, willen we de zin van ons bestaan zelf begrijpen, want van tweeën één: óf de hoogste Waarheid is niet van deze wereld, zoals alle wereldgodsdiensten hebben beweerd, en dan verdoen we onze tijd aan futiliteiten, ófwel er is iets heel anders dan wat men ons altijd voorspiegelt. En de vraag is des te belangrijker, omdat het geen kwestie van theorie is, maar van ervaring. Hier volgt wat Sri Aurobindo erover zegt: Ik leefde dag en nacht in dit Nirvana, vóór het andere dingen in zichzelf begon toe te laten of zichzelf ook maar enigszins te veranderen ... tenslotte begon het te verdwijnen in een groter Bewustzijn van hoger orde ... Het aspect van een wereld van illusies maakte plaats voor een wereld waarin de illusie slechts een onbetekenend oppervlakteverschijnsel is met een onmetelijke Goddelijke Waarheid erachter en een hoogste Goddelijke Werkelijkheid erboven en een intense Goddelijke Werkelijkheid in het hart van alles wat aanvankelijk slechts een cinematoscopische vorm of schaduw had geleken. En dit was niet een opnieuw gevangen zijn in de zintuigen, geen vermindering van de hoogste ervaring of een daaruit wegvallen, het deed zich eerder voor als een doorlopend verhogen en verruimen van de Waarheid ... Het Nirvana in mijn bevrijde bewustzijn bleek tenslotte het begin van mijn verwerkelijking te zijn, een eerste stap naar het volledige, en niet de enige ware realisatie die mogelijk is, noch zelfs een culminerende finale. (15)

Was is toch dit Transcendente, dat zich niet op de top lijkt te bevinden, maar op zeer middelmatige hoogte? Om een heel simpele, maar ware analogie te gebruiken, zouden we kunnen zeggen dat de slaap een transcendente toestand vertegenwoordigt vergeleken met het waken, maar dat deze niet hoger en niet méér waar is dan het waken, en evenmin minder waar. Het is gewoon een ándere bewustzijnstoestand. Als we ons uit onze mentale en vitale activiteiten terugtrekken, verdwijnt alles vanzelfsprekend; onder narcose voelt men niets meer, zoals een simpele ziel zou zeggen. We hebben natuurlijk de neiging deze onbeweeglijke en onpersoonlijke Vrede superieur te vinden aan ons lawaai, maar tenslotte hebben we dat lawaai zelf gemaakt. Het hogere en het lagere zijn niet afhankelijk van een toestandsverandering, maar van de kwaliteit en de hoogte van ons bewustzijn in de desbetreffende toestand. De doorgang naar het Nirvana nu bevindt zich niet op de top van de schaal, evenmin als de slaap en de dood zich aan de top van de schaal bevinden; het kan zich op iedere willekeurig niveau van ons bewustzijn voordoen; het kan zich voordoen door concentratie in het mentale, door concentratie in het vitale en zelfs door concentratie in het fysieke bewustzijn; de hathayogi, die aan het navelstaren is, of de Basoeto die rond zijn totem danst, kunnen plotseling naar elders overgaan, als dat hun bestemming is, naar een andere transcendente dimensie, waar heel deze wereld tot niets wordt gereduceerd; hetzelfde geldt voor de mysticus die in zijn hart is verzonken, en voor de yogi die zich in zijn mentale heeft geconcentreerd. Omdat men zich in werkelijkheid niet verheft wanneer men in het Nirvana overgaat – men slaat slechts een bres en gaat naar buiten. Sri Aurobindo was het mentale plan nog niet te boven, toen hij de ervaring van het Nirvana kreeg. Ik had zelf de ervaring van het Nirvana en de stilte in het Brahman, láng voor ik enige kennis had van de geestelijke regionen boven het hoofd. (16) En juist toen hij zich had verheven tot hooggelegen bovenbewuste lagen, kreeg hij ervaringen die hoger waren dan het Nirvana, waar dat aspect van illusie, van onbeweeglijkheid en onpersoonlijkheid werd opgenomen in een nieuwe Werkelijkheid, die tegelijk zowel de wereld als het ‘gindse’ omvatte. Dat was de eerste ontdekking van Sri Aurobindo. Het Nirvana kan niet meteen het einde van het Pad zijn, waarna er niets meer te ontdekken valt ... het is het einde van het lagere Pad door de lagere Natuur en het begin van de hogere Evolutie. (17)

Vanuit een ander gezichtspunt kunnen we ons ook afvragen of het doel van de evolutie echt is om eruit te stappen, zoals de aanhangers van het Nirvana denken, en van alle godsdiensten die zich het gindse tot doel van onze inspanning hebben gesteld; want als we de gevoelsmatige redenen, die ons geloof of ongeloof tot grondslag dienen, loslaten om slechts te kijken naar het evolutieproces, zijn we gedwongen vast te stellen, dat de Natuur deze ‘uitgang’ gemakkelijk teweeg zou hebben kunnen brengen toen we ons nog in een elementair mentaal stadium bevonden, en toen we nog leefden als wezens, die instinctief intuïtief, open en plooibaar waren. De mens uit het Vedische tijdperk of uit de tijd van de Mysteriën van het oude Griekenland, en zelfs de mens uit onze Middeleeuwen, was veel dichter bij de ‘uitgang’ dan wij, en als dat echt het doel van de evolutie van de Natuur was (aangenomen dat de evolutie niet toevallig verloopt, maar volgens een Plan), dan is dát het type mens dat ze had moeten aanmoedigen; men had gemakkelijk over het intellect kunnen heenspringen, zoals Sri Aurobindo opmerkt in The Human Cycle (18), en van dit intuïtieve instinctstadium kunnen overgaan op een bovenaards spiritualisme. Het intellect is een volkomen nutteloze uitwas, als men aanneemt dat het doel van de evolutie is om eruit te stappen. Het heeft er integendeel de schijn van, dat de Natuur die primitieve intuïtie heeft ontmoedigd en haar, als het ware opzettelijk, heeft overdekt met een steeds dikkere mentale laag, die steeds complexer en steeds universeler werd, en hoe langer hoe nuttelozer gezien vanuit het standpunt van die uitgang; we weten allen hoe de wonderbaarlijke intuïtieve opbloei van het India van de Upanishads aan het begin van de geschiedenis, of die van het Neo-Platonische Griekenland aan het begin van onze tijd, werd genivelleerd ten bate van een weliswaar minder hoge, heel dikke, maar veel algemenere menselijke mentalisering. We kunnen slechts de vraag stellen, zonder deze te willen beantwoorden. We vragen ons af of het de zin van de evolutie is zich de luxe van het mentale te veroorloven, om het daarna te vernietigen en terug te keren tot een religieus stadium dat sub-mentaal of nietmentaal is, of juist integendeel het mentale tot het uiterste te ontwikkelen,[2] zoals de evolutie ons dwingt te doen, tot het zich in zijn bekrompenheid en oppervlakkig tumult uitput, om uit te monden in hogere bovenbewuste regionen, in een spiritueel en supramentaal stadium, waar de tegenstelling Materie-Geest als een zinsbegoocheling zal verdwijnen, en waar we de behoefte om ‘naar buiten’ te gaan niet meer zullen hebben, omdat we er overal Binnenin zullen zijn?

Het zou echter onjuist zijn te menen, dat de ervaring van het Nirvana een verkeerde ervaring is, een soort illusie van een illusie; ten eerste omdat er geen verkeerde ervaringen zijn, er bestaan slechts onvolledige ervaringen, en ten tweede omdat het Nirvana ons echt een illusie ontneemt. Onze gewone wijze van de wereld zien is vertroebeld, het is een soort uiterst doeltreffende optische illusie, even doeltreffend als de stok die in het water gebroken lijkt, maar even onjuist. We moeten ‘de deuren van de waarneming schoonmaken’, zei William Blake, en het Nirvana helpt ons bij deze schoonmaak, zij het wat radicaal. We zien een vlakke driedimensionale wereld, met een menigte objecten en wezens die allemaal van elkaar gescheiden zijn, zoals de stukken van de stok in het water, maar wanneer men opklimt naar een hogere trap, naar het Bovenbewuste, is de werkelijkheid heel anders, net zo goed als ze heel anders is wanneer we een stapje naar beneden doen naar het atomaire stadium. Het enige verschil tussen de gebroken stok en onze gewone manier van de wereld zien ligt daarin, dat het in het ene geval om een optische illusie gaat en in het andere om een gevaarlijke illusie. We houden vol dat we een stok gebroken zien, terwijl deze heel is. Dat deze gevaarlijke illusie aangepast is aan ons huidige praktische leven en aan het oppervlakkige niveau waarop zich ons bestaan afspeelt, is wellicht een rechtvaardiging van de illusie, maar ook de reden waarom we niet in staat zijn meester te zijn over het leven, omdat verkeerd zien verkeerd leven is. De geleerde die niet verontrust is door het zien van de schijn, ziet beter en is meer meester, maar ook zijn visie is onvolledig en zijn meesterschap onzeker; hij is het leven niet meester geworden, hij is zelfs de fysische krachten niet meester geworden, hij heeft zich slechts bediend van bepaalde effecten van die krachten, die het meest direct zichtbaar zijn. Dit probleem van visie is dus niet alleen een probleem van overeenstemming; het is geen kwestie van beter zien, zodat men mooie visioenen kan krijgen in roze en lichtblauw, die trouwens niet zo erg hoog gelokaliseerd zijn, maar een kwestie van het ware meesterschap over de wereld, de omstandigheden en onszelf, wat op hetzelfde neerkomt, want niets is van elkaar gescheiden. Tot op dit moment hebben zij, die enige toegang hebben gehad tot deze hogere zienswijze (er zijn heel wat gradaties), zich er nauwelijks van bediend behalve voor zichzelf, en hebben ze dat wat ze zagen niet weten te belichamen, omdat hun hele inspanning er nu juist op gericht was uit deze belichaming te treden; maar deze wazige instelling is niet onvermijdelijk. Sri Aurobindo zal het ons laten zien; hij had niet voor niets die hele materiële, vitale, mentale en psychische basis voorbereid.

Het Nirvana vertegenwoordigt dus een nuttig (maar niet onmisbaar) tussenstadium in deze overgang van het gewone zien naar een andere zienswijze; het ontneemt ons de volledige illusie waarin we leven: ‘Als door betovering zien zij het onware voor het ware aan’, zegt de Maïtri Upanishad (VII.10). Sri Aurobindo gebruikt het woord illusie niet, hij zegt alleen dat we leven in Onwetendheid. Het Nirvana ontdoet ons van onze Onwetendheid, om ons echter in een andere vorm van onwetendheid te storten, omdat het eeuwige probleem met de mensen is, dat ze van het ene uiterste naar het andere hollen; ze voelen zich altijd verplicht het ene te ontkennen om het andere te bevestigen; zo heeft men een tussenstadium voor een einde aangezien, zoals men zoveel andere grote spirituele ervaringen ook voor een einde heeft versleten. Er is in feite helemaal geen einde, maar een doorlopend verhogen en verruimen van de Waarheid. (19) We zouden kunnen zeggen dat het stadium van het Nirvana of het religieuze stadium in het algemeen, voor zover het gefixeerd is op het gindse, het eerste stadium van de evolutie vertegenwoordigt, om ons ervan te weerhouden de wereld op een bepaalde verkeerde manier te zien, en dat het nut ervan in wezen opvoedkundig is. De ontwaakte mens, de mens die werkelijk geboren is, moet zich voorbereiden op het volgende stadium in de evolutie, en van een godsdienstig op die andere wereld gericht zijn overgaan naar een spiritueel gericht zijn op de Totaliteit. Dan wordt er niets buitengesloten en verruimt alles zich. De zoekende van de integrale weg zal dus waakzaam moeten zijn, want de innerlijke ervaringen die de intieme substantie van ons wezen raken zijn altijd onweerlegbaar en uiteindelijk wanneer ze zich voordoen; op ieder willekeurig niveau zijn ze verblindend – men herinnere zich wat Vivekananda over het Nirvana zei: ‘Een oceaan van oneindige vrede, zonder één rimpeltje, zonder één zuchtje’ – en de verleiding is groot daar voor anker te gaan als in een definitieve haven. We zullen hier slechts de raad herhalen die de Moeder de zoekende geeft: Wat ook de aard, de macht en het wonderbaarlijke van een ervaring moge zijn, je moet je er niet zo door laten overheersen dat ze je hele leven regeert ... Wanneer je op de een of andere manier met een kracht of een bewustzijn in contact komt dat het jouwe te boven gaat, dan moet je, in plaats van je door die kracht of dat bewustzijn geheel te laten onderwerpen, je altijd herinneren, dat het maar één ervaring is onder duizenden en duizenden andere, en dat deze daarom geen absoluut karakter heeft. Hoe mooi ze ook is, je kunt en moet nog veel betere ervaringen krijgen; hoe uitzonderlijk ze ook is, er zijn andere ervaringen die nog veel wonderbaarlijker zijn; en hoe hoog ze ook is, je kunt daarna altijd nóg hoger klimmen.

Sri Aurobindo leefde maandenlang in dit Nirvana, vóór hij elders weer boven kwam. Het vreemde is dat hij in die toestand door kon gaan met het uitgeven van een dagblad, dat hij geheime bijeenkomsten kon bijwonen en zelfs politieke redevoeringen houden. Toen hij de eerste keer in Bombay in publiek spreken moest, legde hij Lele zijn probleem voor: Hij vroeg me te bidden, maar ik was zo geabsorbeerd in het bewustzijn van het Zwijgend Brahman, dat ik niet bidden kon. Hij antwoordde toen dat dat niet hinderde; hij zou samen met een paar anderen bidden en ik hoefde alleen maar naar die bijeenkomst te gaan en Namaskar (de Indiase buigende groet) te brengen aan het publiek alsof het Narayana[3]was, en dan te wachten, en dan zou de spraak tot me komen vanuit een andere bron dan het mentale. (20) Sri Aurobindo deed wat hem gezegd werd en de toespraak kwam alsof hij gedicteerd werd. En sindsdien zijn alle toespraken, is alle schrijven, denken en uiterlijke activiteit zo tot me gekomen vanuit diezelfde bron boven het cerebraal-mentale. (21) Sri Aurobindo had contact gemaakt met het Bovenbewuste. Die toespraak in Bombay is overigens de moeite waard om te herinneren: Probeer de kracht in U te verwerkelijken, zei hij tegen de militante nationalisten, probeer haar op de voorgrond te brengen, zodat alles wat ge doet niet Uw eigen doen is, maar het doen van die Waarheid in U ... Omdat gij het niet zijt, het is iets in U. Wat kunnen alle tribunalen, alle machten van de wereld uitrichten tegen Dat wat in U is, die Onsterfelijke, die Ongeboren onsterfelijke Ene, die door het zwaard niet kan worden doorboord, noch door het vuur verteerd? Hem kan de gevangenis niet insluiten noch de galg beëindigen. Wat valt er te vrezen wanneer gij U bewust zijt van Hem die in U is? (22)

Op 4 mei 1908 lichtte de Britse politie hem in de vroege morgen van zijn bed, met de revolver in de aanslag. Sri Aurobindo was zesendertig jaar oud. Er was juist een aanslag op een Brits magistraat te Calcutta mislukt; de bom was gefabriceerd in de tuin waar zijn broer Barin ‘discipelen’ opleidde.

XI. De Eenheid

Sri Aurobindo zat een jaar in de gevangenis in Alipore in voorarrest. Hij had met de mislukte aanslag niets te maken; de verzetsorganisatie had niets te maken met individuele terreurdaden. Toen ik gearresteerd werd en in allerijl naar het politiebureau van Lal Bazar gebracht, was mijn geloof even geschokt, want ik doorzag de kern van Zijn bedoeling niet. Daarom ging ik een moment door de knieën en riep Hem in mijn hart toe: ‘Wat is er met me gebeurd? Ik geloofde dat ik een missie te volbrengen had jegens het volk van mijn land, en dat ik Uw bescherming zou hebben tot dit werk gedaan zou zijn. Waarom zit ik dan hier, en nog wel op grond van een dergelijke beschuldiging?’ Er ging een dag voorbij en nog een en een derde, toen er van binnenuit een stem tot me kwam, die zei: ‘Wacht de loop van de dingen af.’ Toen werd ik kalm en wachtte af; van Lal Bazar werd ik overgebracht naar Alipore en een maand lang eenzaam in een cel opgesloten, zonder contact met anderen. Daar wachtte ik dag en nacht op de stem van God in me, om te weten wat Hij me te zeggen had en te weten te komen wat me te doen stond... Ik herinnerde me toen, dat er ongeveer een maand vóór mijn arrestatie innerlijk een beroep op me was gedaan alle activiteit te staken, in afzondering te gaan en mezelf te onderzoeken, zodat ik in nauwer contact met Hem zou kunnen treden. Ik was zwak en kon dat appel niet aanvaarden. Mijn werk [1]lag me erg na aan het hart, en in mijn trots meende ik dat het te lijden zou hebben of zelfs falen en ophouden, tenzij ik er was; daarom wilde ik het niet loslaten. Het kwam me voor alsof Hij toen weer tot me sprak en zei: ‘Omdat je zelf de kracht niet kon opbrengen om die banden te verbreken, heb ik ze voor je verbroken, omdat het mijn wil niet is, en ook nooit geweest is, dat dit zou doorgaan. Ik heb iets anders voor je op het oog gehad en dáárvoor heb ik je hier gebracht, om je te leren wat je zelf niet leren kon en je voor mijn werk op te leiden.’ (1) Dit ‘werk’ zou de verwerkelijking van het kosmisch bewustzijn of de Eenheid zijn, en het onderzoek van de bewustzijnsregionen boven het gewone mentale, het Bovenbewuste, wat Sri Aurobindo op het spoor van het Grote Geheim zou brengen. Ik voel me niet gedrongen te vertellen wat me in die periode is overkomen, behalve alleen dit: dat Hij me dag in, dag uit, Zijn wonderen liet zien... Die kennis gaf Hij me dag in, dag uit, al de twaalf maanden van mijn gevangenschap. (2)

Het kosmisch bewustzijn

Sri Aurobindo had maandenlang geleefd in een soort zinsbegoochelende, lege droom, die zich aftekende tegen de enige statische Werkelijkheid van het Transcendente; en toch kreeg de wereld, merkwaardig genoeg, temidden van deze Leegte en als het ware daaruit ontspringend, in een nieuwe doorbraak een nieuw gezicht, alsof het nodig was iedere keer alles te verliezen om alles terug te vinden in een hogere vorm van eenheid: Overweldigd en onderworpen, tot stilte gebracht en van zichzelf bevrijd, aanvaardt het Mentale de Stilte zelf als de Allerhoogste. Maar de zoekende ontdekt naderhand dat in die Stilte voor hem alles aanwezig is, daarin besloten of vernieuwd... dan begint de leegte zich te vullen, de hele veelvuldige Waarheid van het Goddelijke ontspringt er of stort zich erin uit, alle aspecten en manifestaties en de vele niveaus van een dynamisch Oneindige. (3) Waneer we slechts een statisch Oneindige gezien hebben, hebben we maar één aangezicht Gods gezien, en hebben we Hem van de buitenwereld uitgesloten (en misschien is het wel beter een wereld te hebben die van God ontdaan heet te zijn, dan een wereld met een plechtstatig, rechtsprekend God), maar wanneer de Stilte onze plechtstatigheden, de kleine en de grote, heeft uitgewist en ons een tijdje in zuiver wit gehuld achterlaat, hervinden de wereld en God elkaar in alle gradaties en op alle punten, alsof ze nooit gescheiden geweest waren, behalve door een overmaat aan materialisme of spiritualisme. Het was tijdens het ‘luchten’, op het binnenplein van Alipore, dat deze nieuwe bewustzijnsverandering plaats vond: Ik keek naar de gevangenis die me van de mensen afzonderde, en het waren niet langer meer de hoge muren die me gevangen hielden; nee, het was Vasudeva [2]die me omringde. Ik liep onder de takken van de boom voor mijn cel door, maar het was niet de boom, ik wist dat het Vasudeva was, het was Sri Krishna^2die ik daar zag staan en die zijn schaduw over me heen wierp. Ik keek naar de tralies van mijn cel, het hek dat als deur diende, en weer zag ik Vasudeva. Het was Narayana^2 die op wacht stond en me bewaakte. Of ik lag op de ruwe dekens, die me als slaapplaats waren gegeven, en voelde de armen van Sri Krishna om me heen, de armen van mijn Vriend en Geliefde... Ik keek naar de gevangenen, de dieven, de moordenaars, de oplichters, en als ik naar hen keek zag ik Vasudeva, het was Narayana die ik vond in deze verduisterde zielen en hun mishandelde lichamen. (4) Deze ervaring zou Sri Aurobindo nooit meer kwijtraken. Gedurende de zes maanden van het proces met de ongeveer tweehonderd getuigen en vierduizend dossierstukken, werd Sri Aurobindo iedere dag middenin het gerechtshof in een ijzeren kooi opgesloten, maar het was niet meer een vijandige menigte die hij zag, noch de rechters: Toen de zaak werd geopend, werd ik door hetzelfde inzicht begeleid. Hij zei tot me: ‘Toen je in de gevangenis werd geworpen, is het hart je toen niet in de schoenen gezonken, en heb je toen niet tegen me uitgeschreeuwd: ‘Waar is Uw bescherming?’ ? Kijk nu eens naar de rechter, en kijk naar de aanklager van de Koning.’ Ik keek, en het was niet de rechter die ik zag, het was Vasudeva, het was Narayana die daar in de bank zat. Ik keek naar de aanklager, en het was niet de aanklager die ik zag, het was Sri Krishna die daar zat en tegen me glimlachte. ‘Nu, ben je bang?’, zei hij, ‘ik ben in alle mensen en ben meester over hun daden en woorden.’ (5) Want God is inderdaad niet buiten Zijn wereld, Hij heeft de wereld niet ‘geschapen’, Hij is de wereld geworden, staat in de Upanishad: ‘Hij is het weten en de onwetendheid geworden, Hij is de waarheid en de leugen geworden... Hij is dit alles geworden, wát het ook zijn moge’ (Taittiriya Upanishad, II.6), ‘Deze hele wereld is gevuld met wezens die Zijn leden zijn’, zegt de Swetaswatara Upanishad (IV.10). Alles is Eén voor het oog dat ziet; voor de goddelijke ervaring is alles één Goddelijk geheel. (6)

We zijn geneigd te geloven dat dit een volkomen mystieke visie op het heelal is, die met onze realiteit niets gemeen heeft; bij iedere stap struikelen we over het lelijke en het kwaad; onze wereld is vol lijden, ze loopt over van duistere kreten; waar is in deze wereld dan het Goddelijke? – het Goddelijke in dit barbarendom, dat altijd klaar staat om zijn concentratiekampen te openen? het Goddelijke in dit kleinzielige egoïsme, deze laagheid die zich verbergt of etaleert? God wordt door al deze misdaden niet bezoedeld, Hij is volmaakt, Hij kan dat alles niet zijn – neti neti – God is zo zuiver, dat Hij niet van deze wereld is, er is voor Hem geen plaats in dit vuil waar we al in stikken! We moeten het bestaan recht in de ogen zien als het ons doel is tot de juiste oplossing te komen, welke dat dan ook is. En het bestaan recht in de ogen zien wil zeggen God recht in de ogen zien, want die twee zijn niet te scheiden... Deze wereld van vechten en zwoegen is een meedogenloze, gevaarlijke, vernietigende en verslindende wereld, waarin het leven een hachelijke aangelegenheid is, en ’s mensen ziel en lichaam bloot staan aan enorme gevaren, een wereld waarin bij iedere stap voorwaarts iets verpletterd of gebroken wordt, of we het willen of niet, waarin iedere levensadem tevens de adem van de dood is. Om de verantwoording van alles wat ons slecht of afschuwelijk lijkt af te schuiven op de schouders van een semi-almachtige Duivel, of het terzijde te schuiven alsof het deel uitmaakte van de Natuur, waarbij er een onoverbrugbare tegenstelling wordt geschapen tussen de wereldnatuur en de Godnatuur, alsof de Natuur van God afhankelijk was, of om de verantwoording af te schuiven op de mens met zijn zonden, alsof die iets had in te brengen in het ontstaan van deze wereld of iets zou kunnen scheppen tegen de wil van God in, – dat zijn allemaal onhandige en te gemakkelijke uitwegen. We stellen een God van Liefde en Mededogen, een God van het Goede, een rechtvaardig God die rechtschapen en deugdzaam is volgens onze eigen morele opvattingen over rechtvaardigheid, deugd en rechtschapenheid, en al het andere, zeggen we dan, is Hij niet of is niet van Hem, maar is gemaakt door de een of andere duivelse Macht, die Hij om de een of andere reden zijn gang maar liet gaan bij het uitwerken van zijn kwade bedoelingen, of door de een of andere donkere Ahriman, die het tegenwicht is van de genadevolle Ormuzd, of die zelfs de schuld was van de zelfzuchtige, zondige mens, die alles heeft bedorven wat oorspronkelijk volmaakt door God geschapen was... We moeten de werkelijkheid moedig onder ogen zien, en inzien dat het God is en niemand anders, die deze wereld heeft gemaakt in Zijn wezen, en dat Hij haar gemaakt heeft zoals ze is. We moeten inzien dat de Natuur die haar kinderen verslindt, de Tijd die de levens van schepselen aantast, de universele, onontwijkbare Dood en het geweld van de krachten van Rudra [3]in de mens en de Natuur, óók de hoogste Godheid zijn in een van Zijn kosmische aspecten. We moeten inzien dat God, de overvloedige en verkwistende schepper, God de hulp en toeverlaat, de sterke en genadevolle instandhouder, óók God de verslinder en de vernietiger is. De folterbank van pijn en slechtheid waarop we gemarteld worden, is evenzeer Zijn aanraking als geluk, lieflijkheid en vreugde. Pas wanneer we alles in volledige eenheid zien en deze waarheid voelen in ons diepste wezen, kunnen we ook achter dat masker het kalme, prachtige gelaat van de gelukzalige Godheid volledig ontdekken, en in deze aanraking, die onze onvolkomenheid toetst, de aanraking van de vriend en de bouwmeester van de Geest in de mens. De tweedracht van de wereld is Gods tweedracht, en alleen door dit te aanvaarden en erdoorheen voorwaarts te gaan kunnen we de grotere eendracht van Zijn hoogste harmonie bereiken, de hoogste toppen en de vibrerende onmetelijkheid van zijn transcendent, kosmisch Ananda[4]... Want de Waarheid is het fundament van ware spiritualiteit en de moed haar ziel. (7)

Genezen is dan de wond, die de wereld voor goed in tweeën leek te delen tussen Satan en de hemel, alsof er niets anders was dan Goed en Kwaad en nog eens Goed en Kwaad, en wij daartussenin als een zuigeling, vertroeteld en gegeseld om de wegen van de deugd te leren kennen. (8) Alle dualiteit is een visie die stoelt op Onwetendheid; overal is slechts de ontelbare Ene (9) en de ‘tweedracht Gods’ om de god in ons te doen groeien. Toch blijft er nog een kloof tussen deze onvolkomenheid, ook al is zij misschien goddelijk, en de uiteindelijke Volmaaktheid; is dit kosmische Goddelijke niet een uitgedund Goddelijke? Moeten we niet streven naar iets anders, naar een Goddelijk dat smetteloos is, transcendent en volmaakt? Als er een tegenstelling bestaat tussen het geestelijk leven en dat van de wereld, is het om deze kloof te overbruggen, dat hij (de zoekende die de integrale weg gaat) hier op aarde is; hij is hier op aarde om die tegenstelling in harmonie te veranderen. Als de wereld wordt geregeerd door het vlees en de duivel, is er des te meer reden dat de kinderen van Onsterfelijkheid hier zijn om haar voor God en de Geest te veroveren. Als het leven krankzinnig is, zijn er zovele miljoenen zielen aan wie het licht van de goddelijke rede gebracht moet worden; als het een droom is, is het toch voor zoveel dromers op zichzelf reëel, dromers die er dan toe moeten worden gebracht nog nobeler dromen te dromen of te ontwaken; en als het een leugen is, moet de misleide mens de Waarheid gegeven worden. (10)

Doch onze geest heeft geen rust; misschien aanvaarden we het God te zien in al dit kwaad en lijden, en te begrijpen dat de duistere vijand die ons kwelt de bouwmeester is van onze kracht, de geheime smid van ons bewustzijn; misschien aanvaarden we het de ‘krijgers van het Licht’ te zijn in deze verduisterde wereld, zoals eertijds de rishi’s, maar waarom nu juist deze duisternis? Waarom is Hij, die we als eeuwig zuiver en volmaakt zien, deze kennelijk zo weinig goddelijke wereld geworden? Waarom had Hij de Dood, de Leugen en het Lijden nodig? Als dat een masker is, waarom dan dit masker, en als het een illusie is, waarom dan dit wrede spel? ... Misschien is het uiteindelijk wel een zegen, dat de Schepper de wereld niet geschapen heeft volgens onze opvattingen over volmaaktheid, want we hebben zoveel ideeën over wat volmaakt is, over wat God moet zijn, en vooral over wat Hij niét moet zijn, dat er tenslotte weinig meer in onze wereld over zou blijven als alles wat te ver ging weg werd gesnoeid, behalve een geweldige Nul, die zelfs de onzuiverheid van ons bestaan niet zou verdragen. De deugd, merkte de Moeder op, heeft altijd haar tijd besteed aan het onderdrukken van bepaalde elementen in het leven, en als alle deugden van de verschillende landen ter wereld bij elkaar werden gevoegd, zou er bar weinig blijven bestaan. Omdat we nog maar één soort volmaaktheid kennen, de volmaaktheid die elimineert, en niet de volmaaktheid die alles omvat; maar volmaaktheid is een totaliteit. Omdat we slechts een seconde van de Eeuwigheid zien en deze seconde niet alles bevat wat we zouden willen zien en hebben, beklagen we onszelf en zeggen we dat de wereld slecht gemaakt is, maar als we die seconde achter ons laten om de Totaliteit binnen te gaan, verandert alles en ziet men de volmaaktheid ontstaan. Deze wereld is niet áf, ze is in wording, ze is een voortschrijdende overwinning van het Goddelijke door het Goddelijke voor het Goddelijke, om eindeloos méér te worden dat we moeten zijn. (11) Onze wereld is in evolutie, en de evolutie heeft een spirituele betekenis:

De aarde met haar miljoenen wegen

Worstelt naar haar onsterfelijkheid. (12)

Wat weten we eigenlijk van de grote aardse reis? Ze lijkt ons moeizaam, wreed en onzuiver, maar we zijn nog maar pas geboren! We zijn nog maar nauwelijks de Materie uit, we zitten onder de Modder en zijn klein en vol lijden, als een god in een tombe, die het niet meer weet en die zoekt, die zich overal aan stoot –maar welke andere geboorte, welke teruggekeerde herinnering, welk hervonden vermogen wacht ons niet verderop? Deze wereld is op weg, het sprookje in zijn geheel kennen we nog niet.

Zoek Hem op aarde...

Want gij zijt hem, o Koning.

Alleen is er duisternis over Uw ziel door Uw eigen wil.

Verwijder haar en hervindt het serene geheel

dat gij in wezen zijt. (13)

Het centrale wezen. De universele Persoon

‘Gij zijt Hem’, dat is de eeuwige waarheid – Tat tvam asi, gij zijt Dat. Dat is de Waarheid die de oude Mysteriën leerden en die de latere godsdiensten vergaten. Toen ze eenmaal het centrale geheim hadden verloren, vervielen ze tot allerlei afwijkende dualismen en stelden duistere mysteriën in de plaats van het zo eenvoudige grote Mysterie. ‘Ik en de Vader zijn één’, zei Christus (Joh.10, 30). ‘Ik ben Hem’, zeggen de wijzen van India – so’ham –, omdat dit de waarheid is die alle vrije mensen ontdekken, of ze nu uit Azië komen of uit het Westen, in het verleden of tegenwoordig. Omdat dit het eeuwige Feit is, dat we allemáál moeten ontdekken. En dit ‘zelf’, dit ‘ik’, dat stelt dat het met God identiek is, is niet het ik van het een of ander bevoorrecht individu – alsof er nog plaats zou zijn voor een klein persoonlijk, exclusief ikje in deze triomfantelijke ouverture, alsof de wijzen van de Upanishads, de rishi’s of Christus alleen voor zichzelf de afstamming van God hadden geannexeerd – het is de stem van álle mensen, versmolten tot één kosmisch bewustzijn, en we zijn allemáál een kind van God.

Er zijn twee manieren om deze ontdekking te doen, of liever twee stadia. Het eerste is het ontdekken van de ziel, het psychisch wezen, dat tot in eeuwigheid met het Goddelijke één is, het kleine lichtje van dat grote Licht: ‘De Geest die hier is in de mens en de Geest die ginds is in de Zon, voorwaar, zij zijn één enkele Geest en er is geen andere’, zegt de Taittiriya Upanishad (X); ‘Hij die denkt: “Hij is anders en ik ben anders”, hij weet niet’ (Brihadaranyaka Upanishad, I.4.10). Deze ontdekking van de Geest binnenin noemden de Veda’s zes of zevenduizend jaar geleden ‘de geboorte van de Zoon’: ‘Zijn roodgloeiende massa wordt gezien: een groot god is geboren uit de duisternis’ (Rig Veda, V.1.2), en in een taal, verblindend van macht, bevestigden de vedische rishi’s de eeuwige Identiteit van de Zoon en de Vader, en de goddelijke transmutatie van de mens: ‘Bevrijd Uw Vader, bewaar hem veilig in Uw weten, Uw vader die Uw Zoon wordt en U draagt’ (Rig Veda, V.3.9).

En vanaf het moment dat we geboren zijn, zien we dat die ziel in ons dezelfde is in alle menselijke wezens, en niet alleen in de mensen maar ook in de dingen, verborgen en nog niet geopenbaard: ‘Hij is het kind van de wateren, het kind van de wouden, het kind van de statische dingen en het kind van de bewegende dingen. Zelfs in de steen is Hij’ (Rig Veda, I.70.2). Alles is één, omdat alles de Ene is. Zei Christus niet: ‘Dit is mijn lichaam, dit is mijn bloed’, en koos hij daarbij niet die twee meest materiële, meest aardse symbolen van brood en wijn, om te zeggen dat deze Materie ook het lichaam van de Ene is, dat deze Materie het bloed van God is.[5] En als hij niet reeds in de steen aanwezig was, hoe had Hij dan ooit in de mens kunnen komen, door welke wonderbaarlijke afdaling uit de hemel? We zijn de vrucht van een evolutie en niet van een serie willekeurige wonderen: Het hele verleden van de aarde is aanwezig (in onze menselijke natuur) ... de natuur van het menselijk wezen zelf vooronderstelt een materieel en een vitaal stadium, die het bereiken van het mentale voorbereidden, en een dierlijk verleden dat het eerste element van zijn complexe menszijn heeft gemodelleerd. En laten we niet zeggen, dat de materiële Natuur door een evolutie zijn leven en lichaam en zijn dierlijk mentaal heeft ontwikkeld, en dat er pas later een ziel in de zo geschapen vorm is neergedaald... want dat veronderstelt een niet-bestaande kloof tussen ziel en lichaam, tussen ziel en leven, tussen ziel en mentaal; er is geen lichaam zonder ziel, geen lichaam dat niet zelf een vorm van ziel is; de Materie zelf is een substantie en een kracht van de geest en zou niet kunnen bestaan als ze iets anders was, want niets kan bestaan dat geen substantie en geen vermogen van de Eeuwige is ... (14) Het stomme, blinde en grove zijn Dat, en niet alleen het verfijnde, mentaal bewuste menselijke bestaan of het dierlijke. Al dit oneindige worden is een geboorte van de Geest in de vorm. (15)

Wanneer we de deuren van het psychische geopend hebben, wordt een eerste stadium van het kosmisch bewustzijn ontsluierd. Maar het psychische dat groeit, de bewustzijnskracht die zich individualiseert en van binnen steeds compacter en dichter wordt, stelt zich niet lang tevreden met deze beperkte individuele vorm; omdat het zich één weet met Dat, wil het ook wijd zijn als Dat en universeel als Dat en haar aangeboren Totaliteit terugvinden. Het doel van de Natuur in ons is om te zijn en om volledig te zijn... en volledig zijn is alles zijn dat is. (16) We hebben totaliteit nodig, omdat we de Totaliteit zijn; het ideaal dat ons roept, het doel dat onze stappen leidt, ligt niet echt vóór ons, maar het stuwt ons, het is achter ons – en vóór ons en in ons. De evolutie is het voor eeuwig ontluiken van een bloem, die reeds in alle eeuwigheid bloem was. Zonder dit zaadje in de diepte zou er niets in beweging komen, omdat niets aan niets behoefte zou hebben – het is de Behoefte van de wereld. Het is ons centrale wezen. Dit is de broeder van licht die vaak tevoorschijn komt als alles verloren lijkt, de van zon vervulde herinnering die ons keert en wendt en ons geen rust zal laten tot we onze hele Zon hebben teruggevonden. Het is ons kosmisch centrum, net als het psychische ons individuele centrum is. Maar dit centrale wezen is niet ergens op één punt gelokaliseerd; het is in alle punten; het is op onnaspeurlijke wijze in het hart van alle dingen en omvat alles tegelijkertijd; het is op de hoogste wijze erbinnenin, en op de hoogste wijze erbovenuit, en eronder en overal–het is een reuzenpunt. (17) En als we dát hebben gevonden, is álles gevonden, dan is alles er; de volwassen ziel vindt haar oorsprong terug, de Zoon wordt weer de Vader, of liever: de Vader, die de Zoon was geworden, wordt weer Zichzelf: De muren die ons bewuste wezen gevangen hielden, worden teruggedrongen, splijten uiteen of storten in; alle gevoel van individualiteit en persoonlijkheid raakt verloren, en alle gevoel van plaatsing in Ruimte, Tijd, handeling en Natuurwet; er is niet langer een ego, een bepaalde definieerbare persoon, maar alleen bewustzijn, alleen bestaan, alleen vrede en gelukzaligheid; men wordt de onsterfelijkheid, men wordt de eeuwigheid, men wordt de oneindigheid. Alles wat er van de persoonlijke ziel overblijft is een hymne van vrede, vrijheid en gelukzaligheid, die ergens in het Eeuwige vibreert. (18)

We meenden altijd dat we klein waren en van elkaar gescheiden, allemaal aparte individuen temidden van gescheiden dingen, en die gescheidenheid hadden we nodig om onder ons pantser te groeien, anders zouden we een ongedifferentieerde massa in het universele plasma zijn gebleven, een lid van de kudde zonder een eigen leven. Door die gescheidenheid zijn we bewust geworden; door die gescheidenheid zijn we onvolledig bewust geworden; en we lijden, want het lijden ligt in het gescheiden zijn – gescheiden van anderen, gescheiden in onszelf, gescheiden van de dingen en van alles, omdat we buiten dat ene punt staan waar alles weer één wordt.

De enige methode om alles recht te zetten

is weer bewust te worden,

en dat is heel eenvoudig.

Er is maar één oorsprong.

Die oorsprong is de volmaaktheid van de Waarheid,

omdat dat het enige is dat echt bestaat.

En door exteriorisatie, projectie en versnippering

heeft dit teweeggebracht wat we nu zien,

plus een heleboel breintjes, die heel aardig en heel briljant zijn,

op zoek naar wat ze nog niet hebben gevonden,

maar wat ze kunnen vinden,

omdat wat ze zoeken in henzelf is.

Het geneesmiddel ligt in het hart van het kwaad. [6]

Wanneer we genoeg geleden hebben, leven na leven in deze lange evolutie, en genoeg zijn gegroeid om te merken dat alles ons van buitenaf overkomt, uit een Leven dat veel groter is dan het onze, uit een Mentaal en een Materie die veel ruimer zijn dan de onze, die universeel zijn, dan nadert het tijdstip om bewust terug te vinden wat we altijd al onbewust waren – een universele Persoon: Waarom zoudt gij Uzelf begrenzen? Voel Uzelf ook in het zwaard dat U verwondt en de armen die U koesteren, in de vuurzee van de zon en de dans van de aarde... in al wat voorbij is en alles wat nu is, en al wat zich voortspoedt tot worden. Want oneindig zijt gij en al deze vreugde ligt voor U open. (19)

Kennis door identiteit

Misschien zullen we denken dat dit kosmisch bewustzijn een soort dichterlijke en mystieke superverbeelding is, je reinste subjectiviteit zonder reële betekenis. Maar om te beginnen zouden we ons kunnen afvragen wat ‘objectief’ en ‘subjectief’ eigenlijk betekenen, want als we het zogenaamd objectieve als enige maatstaf voor de waarheid houden, lopen we het risico dat deze hele wereld tussen onze vingers doorglipt, wat de kunst, de schilderkunst en zelfs de wetenschap al sinds vijftig jaar doorlopend beweren, ons daarbij slechts een paar kruimels proviand achterlatend waar we zeker van kunnen zijn. Er is geen twijfel aan dat biefstuk op een veel universeler wijze getoetst is, en dus objectiever, dan de vreugde van de laatste strijkkwartetten van Beethoven; maar we hebben de wereld leeggeplunderd, verrijkt hebben we haar niet. In feite is onze tegenwerping onjuist: het subjectieve is een verdergevorderd of voorbereidend stadium van het objectieve; wanneer heel de wereld het kosmisch bewustzijn getoetst zal hebben, of zelfs gewoon maar de vreugde van Beethoven, zullen we misschien het objectief verschijnsel leren kennen van een minder barbaarse wereld.

Sri Aurobindo was er echter de mens niet naar zich met kosmische dromen tevreden te stellen. De oorspronkelijkheid van de ervaring en haar praktische doeltreffendheid kunnen rechtstreeks geverifieerd worden door een heel eenvoudig toets, d.w.z. het verschijnen van een nieuwe vorm van kennen, namelijk door identiteit – men kent een ding, omdat men dat ding is. Het bewustzijn kan zich naar ieder willekeurig punt van zijn universele werkelijkheid verplaatsen, zich voegen bij ieder willekeurig wezen, bij iedere willekeurige gebeurtenis, en deze dadelijk op intieme wijze kennen, zoals men het kloppen van zijn eigen hart kent, omdat alles zich binnenin afspeelt, niets is er meer buiten of afgescheiden; de Upanishad zei het al: ‘Wanneer men Dat kent, kent men alles’ (Shandilya Upanishad, II.2). De eerste symptomen van dit nieuwe bewustzijn zijn heel tastbaar: Men begint ook anderen te ervaren als deel van zichzelf of als diverse herhalingen van zichzelf, hetzelfde zelf dat door de Natuur in andere lichamen gewijzigd is. Of althans als levend in het wijdere universele zelf, dat van nu af aan onze eigen grotere werkelijkheid is. In feite beginnen alle dingen qua aard en verschijning te veranderen; de hele manier waarop men de wereld ervaart is radicaal verschillend van die van hen, die in hun persoonlijk zelf zijn opgesloten. Men begint de dingen door een ander soort ervaring te kennen, veel directer, niet afhankelijk van het uitwendige mentale en de zintuigen. Het is niet zozeer dat de mogelijkheid tot dwaling verdwijnt, want dat kan niet zolang enigerlei vorm van het mentale het instrument is waarmee de kennis vertaald wordt, maar er is een nieuwe, ruime, diepe wijze van ervaren, zien, weten en met de dingen contact leggen; en de grenzen van het weten kunnen in een bijna onbegrensde mate worden teruggedrongen. (20)

Deze nieuwe kennisvorm is niet echt verschillend van de onze; in werkelijkheid is iedere ervaring, iedere kennis, van welke aard ook, van het meest materiële niveau tot de metafysische hoogten, in het verborgene een kennen door identiteit – we kennen omdat we zijn wat we kennen: De ware kennis, zegt Sri Aurobindo, wordt niet door het denken verworven. Ze is wat je bent; ze is wat je wordt. (21) Zonder die geheime identiteit, die onderliggende totale eenheid, zouden we van de wereld en de levende wezens niets kunnen kennen; Ramakrishna, die het uitschreeuwde van pijn en bloedde onder de zweepslag die een os naast hem te verduren kreeg, of de helderziende die weet dat een bepaald object daar of daar verborgen ligt, de yogi die een zieke discipel op honderden kilometers afstand geneest, of Sri Aurobindo die verhindert dat de cycloon zijn kamer binnendringt, zijn alleen maar opvallende voorbeelden van een natuurlijk verschijnsel – scheiding en onderscheid zijn niet natuurlijk, het natuurlijke is een ondeelbare eenheid van alle dingen. Als de wezens en de dingen van onszelf verschillend waren en van ons gescheiden, als we niet in wezen die cycloon en die os waren, die verborgen schat, die zieke discipel, dan zou niet alleen ons handelen hen niet kunnen beïnvloeden, en zouden we hen niet kunnen aanvoelen en niet kennen, maar dan zouden ze eenvoudig onzichtbaar en niet-bestaand voor ons zijn. Alleen het gelijke kan het gelijke kennen, alleen het gelijke kan inwerken op het gelijke. We kunnen slechts datgene kennen wat we zijn: Men kan het mentale niets leren dat niet reeds als potentiële kennis in de ontluikende ziel verborgen is. Zo is ook alle volmaaktheid, waartoe de uiterlijke mens in staat is, slechts een verwerkelijking van de eeuwige volmaaktheid van de Geest die in hem is. We kennen het Goddelijke en worden het Goddelijke, omdat we Dat reeds in onze verborgen natuur zijn. Alle leren is een openbaren, alle woorden een ontluiken. Het ontdekken van zichzelf is het geheim; zelfkennis en een steeds ruimer bewustzijn zijn de methode en de gang van zaken. (22)

Door de duizenden jaren van onze evolutie heen hebben we onszelf van de wereld en de wezens afgescheiden, we hebben enkele atomen van dit grote Lichaam doen verharden en tot ego gemaakt, en we hebben ‘wij-ik-mij’ gezegd tegen alle anderen, die even hard waren geworden onder het schild van hun ego; en toen we zo van alles afgescheiden waren, konden we niets meer zien van wat vroeger wij was in de grote Moeder-Eenheid. Toen hebben we ogen uitgevonden, handen, zintuigen, een mentaal, om ons weer te voegen bij wat we uit ons grote Wezen hadden buitengesloten, en hebben we geloofd, dat we niets konden weten zonder die ogen, die vingers en dat hoofd; maar dat is onze separatistische illusie; de onmiddellijke herkenning, zonder welke onze ogen, vingers, ons hoofd en zelfs onze microscopen niets zouden kunnen waarnemen, niets begrijpen en niets doen, wordt door onze indirecte kennis overdekt en voor ons verborgen. Onze ogen zijn geen organen om te zien, maar om te scheiden; en wanneer het Oog van de Waarheid in ons ontsloten wordt, hebben we die brillen en krukken niet meer nodig. Onze reis door de evolutie is in laatste instantie een langzaam terugwinnen van wat we hadden verbannen, een weer opleven van de Herinnering; onze vooruitgang laat zich niet afmeten aan de som van onze uitvindingen, die evenzovele hulpmiddelen zijn om op kunstmatige wijze datgene naderbij te halen wat we van onszelf hebben vervreemd, maar aan de som van alles wat we van de wereld weer hebben geïntegreerd en wat we als onszelf herkennen.

En dat is vreugde – Ananda – want alles zijn dat is, wil zeggen: de vreugde kennen van alles dat is.

De gelukzaligheid van myriaden myriaden, die één zijn. (23)

‘Hoe zou hij lijden, hoe zou hij bedrogen worden, die overal de Eenheid ziet?’ (Isha Upanishad, 7).

XII. Het Bovenbewuste

Het raadsel

Een drievoudige bewustzijnsverandering kenmerkt dus onze reis op aarde: de ontdekking van het psychische wezen of de innerlijke Geest, de ontdekking van het Nirvana of de transcendente Geest, en de ontdekking van het centrale wezen of de kosmische Geest. Dit is waarschijnlijk de ware betekenis van de drie-eenheid Vader, Zoon en Heilige Geest, waarover de christelijke traditie spreekt. Het is niet aan ons uit te maken hoe groots ieder van deze ervaringen is, maar wel om ze zelf te toetsen. De filosofie en de godsdiensten argumenteren over de mate van belangrijkheid van de verschillende aspecten van God, en bepaalde yogi’s, rishi’s en heiligen hebben aan deze of gene filosofie of religie de voorkeur gegeven. Het is niet onze taak hierover te discussiëren, maar wel om dit alles te realiseren en te worden, niet om één aspect te volgen met uitsluiting van de overige, maar om God in ál Zijn aspecten en voorbij ieder aspect te omarmen (1), – dat is nu precies de zin van de integrale yoga. Maar we kunnen ons afvragen of er voorbij deze drievoudige ontdekking niet iets ligt, want hoe hoog iedere ontdekking op zich ook kan lijken wanneer men haar ondergaat, geen enkele daarvan geeft ons de integrale volheid die we nastreven, tenminste als we in aanmerking nemen, dat ook de aarde en het individu deel moeten uitmaken van deze volheid. Als we het psychisch wezen ontdekken, is dat inderdaad een grote verwerkelijking: we worden ons van onze goddelijkheid bewust, maar het blijft beperkt tot het individu, de persoonlijke muren waarbinnen we zijn opgesloten worden niet doorbroken; als we het centrale wezen ontdekken, is dat een zeer ruime verwerkelijking: de wereld wordt ons wezen, maar op hetzelfde moment verliezen we onze individualiteit, want het zou helemaal fout zijn te menen, dat het meneer Jansen is die zich daar in zijn kosmisch bewustzijn bevindt en van het uitzicht geniet – er is geen meneer Jansen meer; en als we het Transcendente ontdekken, is dat ook een zeer hoge verwerkelijking, maar dan verliezen we tegelijkertijd zowel het individu als de wereld – er is alleen nog maar Dat, dat voor eeuwig buitenspel staat. Theoretisch kunnen we zeggen, dat de Vader, de Zoon en de Heilige Geest één zijn –theoretisch kan men alles zeggen wat men wil – maar praktisch gesproken, in de ervaring, lijkt ieder van deze bewustzijnsveranderingen door een afgrond van de andere gescheiden. En zolang we de ervaringsweg niet gevonden zullen hebben, die ons in staat stelt dit drievoudig hiaat tussen pantheist, individualist en monist te overbruggen, zal er geen volheid zijn, voor het individu noch voor de wereld. Het is niet voldoende als we ons individuele centrum vinden zonder de totaliteit van de wereld, noch de totaliteit van de wereld zonder het individu, en nog veel minder om de hoogste vrede te vinden als die de wereld en het individu oplost – ‘Ik wil geen suiker zijn’, riep de grote Ramakrishna uit, ‘ik wil suiker eten!’ In deze chaotische, ons teisterende wereld, waarin we moeten worden, handelen en dingen onder ogen zien, moeten we noodzakelijkerwijs ook zijn. Zonder dit zijn versnippert ons worden zich in het gedrang. Maar zonder het worden vervluchtigt ons zijn in een gelukzalig niet-zijn. (2) En wat betekenen de meest fantastische verwerkelijkingen voor ons zonder het individu, omdat er dan geen wij meer is? Deze tegenspraak moet opgelost worden, niet in filosofische termen, maar in termen van leven en van vermogen tot handelen. Tot op de dag van vandaag lijkt die verzoening niet bestaand of niet bekend; daarom hebben alle godsdiensten en geestelijke stromingen de transcendente Vader aan de top van de hiërarchie geplaatst, buiten dit ongelukkige gedoe, en nodigen ze ons uit elders de volmaaktheid te zoeken waarnaar we streven. Toch zegt de intuïtie ons dat als wij, die wezens van vlees en bloed zijn, streven naar volmaaktheid, dit dan wil zeggen dat die volmaaktheid er is, dat ze in een lichaam van vlees en bloed mogelijk is, anders zouden we er niet naar streven; wat we ‘verbeelding’ noemen bestaat niet – er is geen verbeelding, er zijn slechts uitgestelde werkelijkheden, of waarheden die wachten tot hun tijd is aangebroken. Jules Verne getuigt daarvan op zijn eigen manier. Valt er dan niet nog een ándere ontdekking te doen, een vierde bewustzijnsverandering die álles zal veranderen?

In zijn ijzeren kooi middenin het gerechtshof had Sri Aurobindo het einde van de weg bereikt; hij had het Immanente, het Transcendente en het Universele elk op zijn beurt gerealiseerd – slechts zijn lichaam was nog steeds opgesloten in de kooi: in zijn bewustzijn was hij overal waar hij wilde. Maar wellicht herinnerde hij zich een individu Aurobindo, dat sinds Cambridge en de jaren in het Westen onophoudelijk bewustzijn in dat lichaam had vergaard en nu was daar het oneindig Bewustzijn aanwezig, maar het lichaam bleef een lichaam te midden van miljoenen andere lichamen, onderworpen aan dezelfde Natuurwetten, een lichaam dat doorging met misschien honger en dorst te hebben, met soms ziek te zijn, net als die andere lichamen, en langzaam maar zeker voort te schrijden naar de desintegratie. Het bewustzijn is wijd, lichtend en onsterfelijk, maar daar beneden blijft alles bij het oude. En omdat hij alles duidelijk zag, daar hij niet meer het slachtoffer was van alle door de moraal of het fatsoen opgelegde maskers, zag hij misschien ook in het onderbewuste de dierlijke grijns onder het oneindige Bewustzijn, en dat de materiële substantie intact was onder het fraaie aureool – daar beneden blijft alles net zo doorgaan, daar is niets veranderd. Misschien zag hij nog al die andere ego’s binnen de kooi, die doorgingen met oordelen, haten en lijden – wie is er gered? Er is niets gered als niet álles gered is! En wat deed dit oneindige Bewustzijn voor die hele wereld, voor zijn wereld? Het ziet, het weet, maar wat vermag het? Had hij zich niet op die dag in Baroda op weg begeven om te hándelen, om dingen te kunnen doén? En hij keek overal in zijn oneindige bewustzijn, hij kende de geweldige vreugde van boven, hij voelde de naakte vreugde lachen op de pieken van het Absolute, (3) maar wat vermag de vreugde als boven niet overal beneden is? – beneden gaat alles door, alles lijdt, alles sterft. Hij luisterde zelfs niet naar de rechters, hij antwoordde niet op de vragen waar toch zijn leven van afhing, hij hoorde slechts die Stem die herhaalde: ‘Ik leid je, wees daarom niet bevreesd. Bepaal je tot je eigen Werk, waarvoor ik je naar de gevangenis gebracht heb’, en Sri Aurobindo hield in zijn kooi de ogen gesloten en zocht. Was er boven geen totaliteit, die ook de totaliteit van beneden kon zijn? Was de weg dan met dat gouden onvermogen (4) afgelopen? Wat voor zin had die hele reis?

De ziel, die om de een of andere onverklaarbare reden in de Materie was neergedaald, of liever Materie was geworden, evolueert langzaam in de loop van de tijd; ze groeit, ze individualiseert zich door haar zintuigen, haar mentaal, haar ervaringen, ze herinnert zich steeds meer haar verloren of verzwolgen goddelijkheid, haar bewustzijn temidden van haar kracht, hervindt zich dan en keert tenslotte terug naar haar transcendente en nirvanische of kosmische Oorsprong, afhankelijk van haar bestemming en haar voorliefde. Was dit hele verhaal dan alleen maar een lange, moeizame overgang van het Goddelijke naar het Goddelijke via het duistere vagevuur van de Materie? Maar waarom dan dat vagevuur, waarom die Materie? Waarom er ooit binnengegaan, als het alleen maar was om het weer te verlaten? Men zal zeggen, dat de kosmische en nirvanische gelukzaligheden van het einde de moeite die men zich getroost heeft best waard zijn; misschien wel, maar intussen lijdt de aarde; daarboven zitten we te stralen in onze sublieme gelukzaligheid, maar martelingen, ziekte en dood tieren welig en worden vetgemest – ons kosmisch bewustzijn maakt geen greintje verschil voor het lot van de aarde, en ons Nirvana net zo min. Men zal zeggen, dat anderen alleen maar hetzelfde hoeven te doen en ook uit hun dwaling moeten ontwaken – best, maar dan nogmaals: waarom de aarde, als het alleen maar is om te ontwaken uit de dwaling van de aarde? We praten over de ‘zondeval’, over Adam en Eva en de een of andere onzinnige zonde, die heeft bedorven wat God aanvankelijk zo goed had gemaakt, – maar alles is God! de slang uit het paradijs (als die er tenminste was) was God, evenals Satan met zijn Pracht en Praal en Werken; er is slechts Hij! Zou Hij dan zo onhandig zijn, dat Hij valt zonder het te merken, of zo machteloos, dat Hij lijdt zonder het te willen, of zo sadistisch dat Hij speelt of Hij een fout begaat om de gelukzaligheid te beleven van zich van Zijn dwaling te herstellen? Is de aarde dan alleen maar een vergissing? Want als de aarde voor de aarde geen zin heeft, als het lijden van de wereld voor de wereld geen zin heeft, als het alleen maar een doorgangsfase is om zich te ontdoen van de een of andere onzinnige dwaling, dan zal niets en niemand, geen enkele hoogste gelukzaligheid, geen enkele laatste extase, ooit een excuus zijn voor dat nutteloze tussenspel – God hoefde niet in de Materie in te gaan alleen maar om die weer te verlaten, God had de Dood niet nodig, noch het Lijden, noch de Onwetendheid, als dit Lijden, deze Dood en deze Onwetendheid niet op zich een zin hadden, als de aarde en ons lichaam niet per slot van rekening de plaats zijn van een Geheim dat alles verandert, en niet het instrument van een loutering of vlucht.

Ik klim niet naar Uw eeuwigdurende Dag,

Zo min als ik Uw eeuwige Nacht heb vermeden...

Uw slavernij op aarde is groter, o Koning,

Dan alle glorieuze vrijheden van de hemel...

Te ver zijn me Uw hemelen van de lijdende mensen.

Onvolmaakt is de vreugde, die niet door allen wordt gedeeld. (5)

Maar als we nog eens naar dit raadsel kijken, dit zielecentrum waar het hele mysterie om draait, zijn we gedwongen te zien, dat de ziel niet zogenaamd ‘gered’ hoeft te worden, zij is voorgoed vrij, ze is zuiver, volkomen gered in haar licht – vanaf het moment dat men er met wijd open ogen binnengaat, ziet men heel goed dat ze wonderlijk goddelijk en lichtvoetig is, onbevlekt door alle modder die we erop werpen! Het is de áárde die gered moet worden, omdat ze zwaar is; het is het léven dat gered moet worden, omdat het sterft. Waar is dan het zaad van deze Bevrijding? Waar is het Vermogen dat zal bevrijden? Waar is de ware redding van de wereld? De spiritualisten, die ons de hoogste lichtheid der ziel willen doen ervaren, hebben gelijk; maar ook de materialisten, die in de Materie delven en de wonderen uit die dichtheid zouden willen trekken. Maar het Geheim hebben ze niet, niemand heeft het Geheim. De wonderen van de laatsten hebben geen ziel en die van de eersten geen lichaam.

Het lichaam, dat helemaal in het begin slechts een duister instrument voor de bevrijding van de Geest had geleken, is misschien juist, paradoxaal genoeg, de plaats van een onbekende volmaaktheid van de Geest: Wat slechts Instrumenteel lijkt te zijn, is de sleutel tot een geheim zonder welke dat wat Fundamenteel is niet zijn gehele mysterie zou ontsluieren. (6) ‘Bepaal je tot je eigen werk’, zei de Stem, en dat werk was niet zwemmen in de kosmische gelukzaligheden, maar het vinden van een nieuwe weg, hier beneden in dit lichaam en voor de aarde, een weg, die in één en hetzelfde bewustzijn de vrijheid van het Transcendente, de levende onmetelijkheid van het Kosmische en de vreugde van de individuele ziel met elkaar zou verenigen op een volmaakte aarde en in een waarachtiger leven. Want de ware bewustzijnsverandering, zegt de Moeder, is die welke alle fysieke omstandigheden op aarde zal wijzigen en er een nieuwe schepping van zal maken.

De voorwaarden tot de ontdekking

Als we de ‘fysieke omstandigheden van de wereld’ willen ‘transformeren’, d.w.z. de zogenaamde natuurlijke ‘wetten’, die ons bestaan en dat van de wereld bepalen, en als we die transformatie teweeg willen brengen door het vermogen van het bewustzijn, moet aan twee voorwaarden worden voldaan: aan de ene kant moet er in het eigen lichaam gewerkt worden zonder in het gindse weg te vluchten, omdat het lichaam het aanknopingspunt is van het bewustzijn in de Materie, en aan de andere kant moet het bewustzijnsprincipe ontdekt worden dat het vermogen zal hebben de Materie te transformeren. Geen enkel bewustzijn of bewustzijnsniveau, dat de mensheid tot nu toe heeft gekend, heeft het vermogen gehad deze verandering te bewerkstelligen: noch het mentale bewustzijn, noch het vitale bewustzijn, noch het fysieke bewustzijn, zoals we wel weten. Weliswaar hebben bepaalde individuen door discipline de natuurlijke wetten kunnen trotseren en kunnen triomferen over de zwaartekracht, over kou, honger en ziekten enz., maar ten eerste ging het daar om individuele veranderingen, die op geen enkel moment overdraagbaar zijn geweest; en voorts is dat niet echt een transformatie van de Materie: de wetten die het lichaam regeren blijven in wezen wat ze zijn; alleen bepaalde bijzondere effecten, die schijnbaar bovennatuurlijk zijn, hebben zich voor kortere of langere duur aan het natuurlijke opgelegd. We kunnen hier het voorbeeld aanhalen van die andere revolutionaire yogi, een metgezel van Sri Aurobindo, die op zekere dag door een dolle hond werd gebeten; door gebruik te maken van zijn bewustzijnskracht remde hij onmiddellijk de werking van het virus af en leefde verder zonder er zich om te bekommeren (laten we er tussen haakjes bij opmerken, dat deze yogi niet gebeten had kunnen worden als hij in een volmaakte bewustzijnstoestand had verkeerd). Toen verloor hij op zekere dag tijdens een bijzonder stormachtige politieke vergadering zijn geduld en ontstak in heftige woede jegens een van de sprekers. Een paar uur later stierf hij in vreselijke pijnen aan rabies. Zijn vermogen beperkte zich slechts tot de controle van zijn bewustzijn, en vanaf het moment waarop dit bewustzijn tekort schoot, kwam alles net als voorheen weer terug, omdat de wetten van het lichaam niet waren veranderd, ze waren slechts aan banden gelegd. In de transformatie die Sri Aurobindo en de Moeder beogen, gaat het er derhalve niet om ‘bovennatuurlijke’ vermogens te verkrijgen van kortere of langere duur, die het natuurlijke als het ware vergulden, maar om het veranderen van de menselijke natuur zelf en van haar fysieke conditionering; het is geen kwestie van meester zijn over of van controle, maar echt van een transformatie. Als we bovendien een verwerkelijking voor de hele wereld wensen, moet dit nieuwe existentiële principe, dat Sri Aurobindo het supramentale noemt, zich definitief onder ons installeren, eerst in een paar mensen en daarna door uitstraling in al diegenen die er aan toe zijn, op dezelfde manier als het mentale principe en het principe van het leven zich definitief en op natuurlijke wijze op de aarde hebben geïnstalleerd. Met andere woorden: het gaat erom op aarde een goddelijke bovenmenselijkheid te scheppen, die niet meer onderworpen zal zijn aan de wetten van onwetendheid, lijden en ontbinding.

Deze onderneming mag ons grandioos of fantastisch voorkomen, maar dat komt alleen omdat we het zien in het perspectief van enige tientallen jaren; ze zou volledig in overeenstemming zijn met de lijn van de evolutie. Als we immers in aanmerking nemen, dat heel dit aardse ontstaan een ontstaan is van de Geest in de vorm, dat alle menselijke geboorte een groei is van de ziel of de Geest in de mens, dan valt het te betwijfelen of de Geest zich altijd met de menselijke beperktheid tevreden zal blijven stellen, evenals het valt te betwijfelen of Hij na het beëindigen van de reis gewoon terug zal willen keren tot zijn Glorie en bovenaardse Vreugde, die Hij tenslotte niet had hoeven verlaten – het Licht is er, het is eeuwig, het is er al, het is er altijd, het is onveranderlijk, dat is geen overwinning voor Hem! Maar de Materie, dát is een hemel die gebouwd moet worden. Misschien wil Hij juist diezelfde Glorie en Vreugde kennen onder omstandigheden, die schijnbaar tegengesteld zijn aan de zijne, in een leven dat wordt belaagd door de dood, de onwetendheid en de duisternis, en in de onnoemelijke verscheidenheid van de wereld in plaats van in een smetteloze eenheid? Vanaf dat moment zouden het leven en de Materie zin hebben; er zou niet langer meer sprake zijn van een loutering of een zinloze overgangsfase naar het gindse, maar van een laboratorium waar stap voor stap de Geest een “bovenmens” of God uitwerkt, via de Materie, de plant, het dier, en tenslotte de steeds meer bewuste mens: De ziel heeft niet voltooid wat ze te doen had door zich slechts te ontwikkelen tot het niveau van de mensheid; ze moet dat mens-zijn nog verder ontplooien tot zijn hogere mogelijkheden. Het spreekt vanzelf, dat de ziel die huist in een Caraïbiër of de ongeletterde primitieve mens of een Parijse zwerver of Amerikaanse gangster, de noodzaak van haar geboorte als mens nog niet heeft uitgeput, de mogelijkheden daarvan nog niet heeft ontplooid, noch de totale betekenis van het mens-zijn, en dat zij de gehele betekenis van Sachchidananda in de universele mens nog niet heeft uitgewerkt; evenmin de ziel die huist in een vitalistische Europeaan, die het zo druk heeft met zijn dynamische productie en vitale genoegens, of de ziel van en Aziatische boer, die volledig in beslag genomen wordt door de dagelijkse routine van het huiselijke en economische bestaan. We mogen er terecht aan twijfelen of zelfs mensen als Plato en Shankara de kroon op het werk zijn, en daarom het einde van het ontluiken van de Geest in de mens. We zijn geneigd te veronderstellen, dat deze mensen inderdaad de uiterste grens zijn, omdat zij, en anderen zoals zij, ons voorkomen als het hoogste punt dat het menselijke mentale kan bereiken, maar dat kan best de illusie zijn van onze huidige mogelijkheden... De ziel had een vóórmenselijk verleden en heeft een bóvenmenselijke toekomst. (7)

Sri Aurobindo theoretiseert niet over de evolutie, hij brengt de evolutie in praktijk. Alles wat hij over de evolutie heeft kunnen zeggen of schrijven, heeft plaats gehad ná zijn ervaringen; we zijn er even op vooruitgelopen om zijn tastende onderzoekingen in de gevangenis van Alipore wat te verduidelijken. Welnu, hij zag duidelijk dat die kosmische, gelukzalige onmetelijkheid niet het werkelijke arbeidsterrein was, en dat hij in alle deemoed moest afdalen naar het lichaam en binnenin moest gaan zoeken. Toch zullen we ons afvragen: als door het vermogen van het bewustzijn de ‘transformatie’ bewerkstelligd moet worden en niet door het een of andere externe mechanisme, welk bewustzijn kan er dan zijn dat nóg hoger is dan het kosmische bewustzijn? Is de hoogste trede van de ladder, en dus de grens van de mogelijkheden, niet bereikt? Deze vraag is van belang als we de praktische gang van zaken van de ontdekking willen begrijpen, en uiteindelijk zelf de ervaring willen ondergaan. We kunnen er antwoord op geven door twee dingen op te merken. Om te beginnen is het niet voldoende hoge bewustzijnsvermogens te bereiken, er is ook nog iemand nodig die ze belichaamt, anders zijn we als een jager die prooi heeft verschalkt door zijn verrekijker – waar is die ‘iemand’ in het kosmisch bewustzijn? er is daar niemand meer... Een analogie van vandaag de dag zal het ons beter duidelijk maken: men kan misschien wel een raket naar de zon lanceren, en de hoogste top van de wereld is beklommen, maar niet de hoogste top van de mens, die nog geen millimeter van zijn plaats is gekomen. Die raket zal van de aarde zijn weggeschoten. Op dezelfde wijze concentreert de yogi zich op een punt van zijn wezen, hij bundelt al zijn energie als de kegel van de raket, hij slaat een bres in zijn omhulsel en komt elders weer boven, in een andere dimensie, die kosmisch of nirvanisch is:

Brandend steeg hij op gelijk een kegel vuur. [1]

Maar wie heeft het kosmisch bewustzijn gerealiseerd? Niet de yogi, de yogi gaat door met eten, drinken en slapen, met bij gelegenheid ziek te zijn zoals alle menselijke dieren, en te sterven – niet hij, maar een minuscuul punt van zijn wezen heeft het kosmisch bewustzijn gerealiseerd, datgene waarop hij zich met zoveel volharding heeft geconcentreerd om eruit te komen. En al het overige, die hele menselijke en aardse natuur, die hij nu juist heeft uitgesloten, die hij de kop heeft ingedrukt of gekastijd om zich op dat ene ontsnappingspunt te concentreren, neemt in het geheel geen deel aan zijn kosmisch bewustzijn, tenzij door indirecte uitstraling. Sri Aurobindo stelde dus een eerste, uiterst belangrijk feit vast, namelijk dat een lineaire verwerkelijking in één punt niet genoeg is, en dat er een algehele verwerkelijking nodig is, op álle punten, die de totaliteit van het individu omvat: Als je je natuur en je wezen wilt transformeren, zegt de Moeder, en als je aan de schepping van een nieuwe wereld wilt deelnemen, is deze aspiratie, dit scherpe, lineaire punt niet meer voldoende; het is noodzakelijk dat je álles opneemt en álles in je bewustzijn omvat. Vandaar de integrale yoga of ‘volledige yoga’, purna yoga. We hebben ons van het individu willen ontdoen als een stuk ballast, dat ons verhinderde op ons gemak rond te vlinderen in de spirituele of kosmische uitgestrektheden, maar zonder dat individu kunnen we voor de aarde niets doen, kunnen we onze schatten van boven niet naar beneden brengen: Er bestaat nog iets méér dan het zuiver en eenvoudig doorbreken van een denkbeeldige schelp van individualiteit in het Oneindige. (8) En Sri Aurobindo leidt ons tot de eerste conclusie: Het verstikken van het individu zou wel eens het verstikken van de god in de mens kunnen zijn. (9)

Een tweede, nog veel belangrijker observatie dringt zich aan ons op. Om de analogie van de raket weer op te nemen: deze kan een bres slaan in ieder willekeurig punt van de aardse atmosfeer; ze kan in New York worden afgeschoten of vanaf de evenaar en toch evengoed de maan bereiken ; het is niet nodig naar de top van de Mount Everest te klimmen om daar een lanceerbasis aan te leggen! Op dezelfde wijze kan de yogi het kosmisch bewustzijn verwerkelijken op ieder willekeurig punt van zijn wezen, op ieder willekeurig niveau, in het mentale, in het hart, en zelfs in het lichaam, omdat de kosmische Geest overal is, in alle uithoeken van het heelal, en omdat de ervaring overal kan beginnen, op ieder willekeurig niveau, door zich te concentreren op een steen of een zwaluw, een idee, een gebed, een gevoel, of op wat we met verachting een idool noemen. Het kosmisch bewustzijn is niet het hoogste punt van het menselijk bewustzijn; om het te bereiken doen we niet een stap bóven het individu, maar een stap erbuiten; het is niet nodig zich in het bewustzijn te verheffen, het is niet nodig Plotinus te zijn om de universele Geest te zien, integendeel, hoe minder mentaal men is ingesteld, des te gemakkelijker de ervaring tot stand komt – de herder onder de sterrenhemel en de visser van Galilea hebben betere kansen dan alle denkers van de wereld bij elkaar. Waarvoor dient dan die hele ontwikkeling van het menselijk bewustzijn, als een landelijk mysticus er beter toe in staat is? We zijn gedwongen te zeggen óf dat we alles helemaal verkeerd doen, óf dat mystieke ontsnappingspogingen niet de hele betekenis van de evolutie zijn. Als we echter toegeven, dat de te volgen evolutieve lijn degene is van de hoogste toppen van het aardse bewustzijn – zoals van mensen als Leonardo da Vinci, Beethoven, Alexander de Grote en Dante – dan zijn we gedwongen vast te stellen, dat geen enkele van deze hoogten in staat is geweest het leven te transformeren. De toppen van het mentale of het hart noch de kosmische toppen leveren ons de sleutel tot het raadsel en het vermogen de wereld te veranderen; daarvoor is een ánder bewustzijnsprincipe nodig. Maar een ander principe dat niet de continuïteit doorbreekt met de voorgaande principes, want als er een breuk in de lijn optreedt of een verlies van het individu, vallen we weer terug in kosmische en mystieke uitbarstingen, zonder verband met de aarde. Zeker, het bewustzijn van de Eenheid en het transcendentale bewustzijn zijn de onmisbare basis van iedere verwerkelijking (zonder deze bouwt men een huis zonder fundering), maar ze moeten worden verworven langs andere wegen, die de continuïteit van de evolutie eerbiedigen – er is een evolutie nodig, geen revolutie. Kortom, het is een kwestie van eruit te gaan zonder eruit te gaan. In plaats van een raket die zijn vernietiging in de zon tegemoet snelt, is een raket nodig die de zon van het hoogste bewustzijn als met een harpoen aan de haak slaat en het vermogen bezit dit in alle uithoeken van ons aardse bewustzijn weer te doen neerdalen. De uiteindelijke kennis is de kennis, die God waarneemt en aanvaardt in het heelal, maar ook voorbij het heelal, en de integrale yoga is die yoga die, wanneer ze het Transcendente heeft gevonden, naar het heelal kan terugkeren en dit bezitten, en daarbij het vermogen kan bewaren zich vrijelijk omhoog en omlaag te bewegen op de grote trap van het bestaan. (10) Deze dubbele beweging van stijgen en dalen van het individuele bewustzijn is het basisprincipe van de supramentale ontdekking. Maar onderweg zou Sri Aurobindo een onbekende bron raken, die alles ondersteboven zou werpen.

Het opstijgen van het bewustzijn

Het is niet voldoende te zeggen waaruit de ontdekking van Sri Aurobindo bestaat, we moeten ook nog weten hoe die voor ons toegankelijk is. Het is erg moeilijk een schema te geven en te zeggen: ‘Hier is de weg’, omdat de spirituele ontdekking steeds aan ieders natuur is aangepast – en terecht, want het is geen kwestie van iets vreemds leren, maar van zélf leren, en er zijn geen twee naturen gelijk: Het ideaal dat ik in onze yoga aan de orde stel, kan niet al het spirituele leven en streven verbinden. Het spirituele leven is niet iets dat in een starre definitie geformuleerd kan worden of gebonden door een vastgelegde mentale regel; het is een breed evolutieterrein, een onmetelijk koninkrijk, dat potentieel groter is dan de andere koninkrijken die eronder liggen, met honderden provincies, duizenden types, stadia, vormen, wegen en variaties van het spirituele ideaal en gradaties van spiritueel gevorderd zijn. (11) We kunnen dus alleen maar een paar richtlijnen geven en zullen al blij zijn als ieder daarin een aanwijzing vindt die zijn eigen weg zal verhelderen. We moeten ons altijd herinneren dat het ware yogasysteem bestaat uit het te pakken krijgen van de draad van het eigen bewustzijn, die ‘stralende draad’ waarover de rishi’s spreken (Rig Veda, X.53), het zich daaraan vastgrijpen en haar tot het einde toe volgen.

Daar het kosmisch bewustzijn en het Nirvana ons de evolutieve sleutel die we zoeken niet leveren, hervatten we tezamen met Sri Aurobindo ons onderzoek op het punt waar hij het in Baroda vóór zijn twee grote ervaringen had laten liggen. Het opstijgen in het Bovenbewuste is de eerste etappe. Naarmate de zoekende de mentale stilte tot stand brengt, het vitale tot vrede brengt en zich bevrijdt van zijn opgeslokt zijn in het fysieke, maakt het bewustzijn zich los uit de duizenden activiteiten, waarin het zonder onderscheid was versmolten en versnipperd, en verwerft zich, zoals reeds gezegd, een onafhankelijk bestaan. Het is binnenin als een wezen aanwezig, als een Kracht die steeds intenser vibreert. En hoe meer het groeit, des te minder het ermee tevreden is in een lichaam te zijn opgesloten; we merken dat het straalt, eerst in de slaap, daarna tijdens de meditatie, later met de ogen wijd open. Maar deze, om zo te zeggen, zijdelingse beweging in het universele Mentale, het universele Vitale en het universele Fysieke, is niet zijn enige beweging. Het wil naar boven. Deze drang omhoog is zelfs niet noodzakelijkerwijs de vrucht van een bewuste discipline, het kan een natuurlijke en spontane noodzaak zijn (we moeten nooit uit het oog verliezen, dat onze inspanning in dit leven slechts de voorzetting is van heel wat andere pogingen in heel wat vorige levens, vandaar de ongelijkheid in ontwikkeling bij de verschillende mensen, en de onmogelijkheid om regels op te stellen). Men kan instinctief boven het hoofd iets voelen dat ons trekt, als een ruimte of een licht, of een pool die de bron is van al ons denken en handelen, of een gebied van concentratie op de top van de schedel. En de zoekende heeft zijn mentale niet tot zwijgen gebracht omdat het prettig is een blok hout te zijn, zijn stilte is niet dood, zij leeft; hij heeft op boven afgestemd omdat hij voelt dat het boven lééft. De stilte is niet het einde, ze is een middel, net als de zangoefening een middel is om de toon te pakken te krijgen, en er zijn heel wat toonsoorten. Naarmate zijn bewustzijn zich concretiseert, heeft hij dag in, dag uit, honderden minuscule, bijna onwaarneembare ervaringen, die aan die Stilte boven ontspringen: hij denkt nergens aan, en dan schiet hem opeens een gedachte te binnen – zelfs geen gedachte, maar een klikje – en hij weet precies wat hij moet doen, hoe hij het moet doen, tot in het kleinste detail, net als stukjes van een legpuzzel die zich in een oogwenk samenvoegen, en met een massieve zekerheid (beneden is er totale onzekerheid; het kan altijd iets anders zijn); of hij voelt een klein schokje: ‘Ga naar die en die toe’, hij gaat en ‘toevallig’ heeft die persoon hem nodig; of ‘Doe dat niet’, hij doet het toch en komt lelijk te vallen; of hij wordt zonder reden een bepaalde kant opgeduwd en ontmoet juist de omstandigheden die hem moesten helpen; of er rijst een bepaald probleem, hij blijft onbeweeglijk en stil, doet een beroep op boven, en het antwoord komt duidelijk en onweerlegbaar. Of hij kan bijvoorbeeld als hij praat of schrijft heel concreet een uitgestrektheid boven zich voelen, waaraan hij de gedachten onttrekt als een draad uit een lichtende cocon – hij beweegt zich niet, hij blijft gewoon in de stroom en vertaalt; er gaat in zijn hoofd niets om. Maar als hij er ook maar op de geringste wijze zijn mentaal in mengt, verdwijnt alles, of liever: het wordt vervalst, omdat het mentale probeert de opdrachten te kopiëren (een onverbeterlijke aap is het) en het zijn dwaallichtjes voor inspiraties houdt. En hoe meer de zoekende zal leren daar boven te luisteren, deze opdrachten te volgen (die niet dwingend zijn, niet luidruchtig, maar nauwelijks waarneembaar, als een ademtocht, nauwelijks gedacht, alleen aangevoeld, maar verschrikkelijk snel), des te talrijker zullen deze worden, des te exacter en onweerstaanbaarder; en langzamerhand ziet hij dat al zijn handelingen, de geringste handelingen, op soevereine wijze door die stille bron boven geleid kunnen worden; dat al zijn gedachten daaraan ontspringen, stralend, onweerlegbaar; dat een soort spontane kennis in hem wordt geboren. Hij begint doorlopend kleine wonderen te beleven. Als het mensdom slechts een glimp zou opvangen van de oneindige vreugden, de volmaakte krachten, de stralende gebieden van spontane kennis en de wijde kalmte van ons wezen, die op ons liggen te wachten in de uitgestrekte gebieden, die onze dierlijke evolutie nog niet veroverd, dan zouden ze alles in de steek laten en nooit rusten tot ze zich deze schatten hadden verworven. Maar de weg is smal en de deuren zijn moeilijk te forceren, en angst, wantrouwen en scepticisme staan daar als de wachtposten van de Natuur om ons te verbieden ons af te keren van de minder gebruikelijke paden. (12)

Als die uitgestrektheid daarboven eenmaal concreet en levend geworden is, als een oase van licht boven ons, zal de zoekende de noodzaak voelen daarmee rechtstreeks in contact te treden en in die ruimte te springen, want hij zal ook steeds scherper voelen dat het leven beneden, het mentale van beneden, beperkt is, leugenachtig, een soort karikatuur; hij zal de indruk hebben zich overal aan te stoten, nergens thuis te zijn, en dat alles verkeerd is, dat alles knarst: woorden, ideeën, gevoelens; dat het nooit je dat is, nooit dát – het is er altijd naast, altijd zo ongeveer, altijd eronder. Soms zullen we als een aankondiging in de slaap worden gegrepen door een groot verblindend licht, zó verblindend dat men instinctief de ogen sluit – de zon valt daarbij vergeleken in het niet, stelt de Moeder vast. We moeten die Kracht in ons dus steeds doen groeien, deze Bewustzijnskracht die omhoog tast, haar stuwen door onze behoefte aan iets anders, aan een waarachtiger leven, een waarachtiger kennis, een waarachtiger relatie met de mensen en de wereld – onze grootste vooruitgang is een verdiepte behoefte (13); alle mentale constructies weigeren die zich ieder moment van de stralende draad proberen meester te maken; in een toestand van openheid blijven, te groot zijn voor ideeën. Omdat we geen ideeën nodig hebben, maar ruimte. We moeten niet alleen de valstrikken van het mentale en de zintuigen doorbreken, maar ook de valstrikken van de denker voorbij vluchten, de valstrikken van de theologen en de stichters van de kerken, de valstrik van het Woord en de slavernij van het Idee. Die staan allemaal in ons klaar om de Geest met vormen te ommuren; maar altijd moeten we vérder gaan dan dat, altijd het geringere opgeven voor het grotere, het eindige voor het Oneindige; we moeten steeds bereid zijn van verlichting naar verlichting te gaan, van ervaring naar ervaring, van zieletoestand naar zieletoestand... Noch moeten we zelfs maar gehecht zijn aan de waarheden waar we het stevigst aan vasthouden, want die zijn slechts vormen en uitdrukkingen van het Onuitsprekelijke, dat weigert zich door enige vorm of uitdrukking te laten beperken; we moeten onszelf altijd openstellen voor het hogere Woord van boven dat zich niet tot zijn eigen betekenis beperkt, en het licht van de Gedachte die zijn eigen tegendeel in zich draagt. (14) Tenslotte zullen de poorten zich dan op zekere dag openen, noodgedwongen, omdat we als een gecomprimeerde massa zijn: Het bewustzijn verheft zich, zegt de Moeder, het doorbreekt het harde pantser, daar, op de top van de schedel, en men komt boven in het licht.

Boven was een brandend witte rust. (15)

Deze ervaring is het uitgangspunt van de yoga van Sri Aurobindo, het is het bovenkomen in het Bovenbewuste, de doorgang van een verleden dat ons knevelt naar een toekomst die ziet. In plaats van beneden te zijn, waar steeds een last op je drukt, is men boven en haalt vrij adem: Het bewustzijn is niet langer in het lichaam opgesloten of daardoor begrensd; het voelt zichzelf niet alleen daarboven, maar ook in de ruimte uitgestrekt; het lichaam bevindt zich beneden deze hoge positie en is omhuld door het verruimde bewustzijn daarvan... het wordt slechts één omstandigheid in de wijdsheid van het wezen, een instrumentaal deel daarvan... In de definitieve verwerkelijking van een hogere positie boven is er geen echt naar beneden gaan meer, behalve met een deel van het bewustzijn, dat kan afdalen om in het lichaam of de diepergelegen lagen te werken, terwijl het blijvend hoger gestationeerde wezen de leiding heeft over alles dat wordt ervaren. (16)

Extase?

Wanneer deze start eenmaal een feit is, is het zaak langzaam en systematisch verder te gaan. De eerste beweging van het bewustzijn is immers om, zoals het heeft nagestreefd, rechtstandig omhoog te schieten, met een gevoel van eindeloos stijgen, precies als een raket, om zich daarna te stabiliseren in een soort lichtend nirvana. De gelukzaligheid, die dit doorbreken op de ‘top’ (wat ons althans als de top voorkomt) of dit zich oplossen met zich meebrengt, is zo onweerstaanbaar, dat het volkomen misplaatst zou lijken weer naar tussenliggende niveaus af te dalen om daar wat dan ook te gaan onderzoeken, dat zou een stap terug zijn; men heeft nog maar één verlangen en dat is zo onbeweeglijk mogelijk blijven om die ongebroken Vrede niet te verstoren. In feite heeft men niet eens gemerkt dat er nog tussenliggende niveaus kunnen bestaan tussen de uitgang op de top van de schedel en de versmelting ‘helemaal boven’; verblind, net als een pasgeborene die voor het eerst zijn ogen open doet, herkent de zoekende zichzelf daar niet, hij raakt in verwarring in een soort witheid of witte blauwigheid, en hij raakt zijn houvast kwijt, d.w.z. hij raakt in trance of ‘extase’, zoals men het in het Westen noemt, of in samadhi, zoals het in India heet. En wanneer hij daaruit terugkeert, is hij niet verder gekomen dan voordien. In zijn haast om aan te komen, neemt... (de zoekende) aan dat er zich niets tussen het denken-mentale en de Allerhoogste bevindt, en terwijl hij zijn ogen in samadhi sluit, probeert hij zo snel mogelijk alles te doorlopen wat er feitelijk tussenin ligt, zonder zelfs maar die grote lichtende gebieden van de Geest te zien. Misschien bereikt hij zijn doel, maar alleen om in het Oneindige in te slapen. (l7)

Het spreekt vanzelf dat de zoekende zal zeggen dat het een wonderbaarlijke, onuitsprekelijke toestand is, van het hoogste niveau, en dat is ook zo, maar zoals de Moeder opmerkt: Men kan er alles over zeggen wat men wil, juist omdat men zich er niets van herinnert... Zeker, je gaat in samadhi wanneer je je bewuste wezen verlaat en je een deel van je wezen binnengaat dat volkomen onbewust is, of liever een gebied waarmee je geen enkel corresponderend bewustzijn hebt... Je verkeert in een onpersoonlijke toestand, d.w.z. een toestand waarin je niet bewust bent, en natuurlijk komt het daardoor dat je je niets herinnert, want je bent je nergens bewust van geweest. Sri Aurobindo zei gewoon, dat de extase een hogere vorm van niet-bewust-zijn is. Het zou best kunnen dat wat wij het Transcendente, Absolute, Allerhoogste noemen, niet die extatische vernietiging is zoals men ons zo vaak heeft voorgehouden, maar slechts de grens van ons huidige bewustzijn; misschien is het absurd om te zeggen: ‘Hier houdt de wereld op en daar begint het Transcendente’; alsof er tussen beide een hiaat was, want voor de pygmee kan het Transcendente beginnen bij het ABC van de rede en kan de wereld verdwijnen op een niveau dat niet hoger is dan het intellect. Er is geen hiaat, behalve in ons bewustzijn. Misschien bestaat de voortgang van de evolutie juist uit het exploreren van bewustzijnsregionen, die steeds verderop liggen in een onuitputtelijk Transcendentaal, dat zich niet echt ‘boven’ of elders buiten deze wereld bevindt, maar overal hier beneden, terwijl het zich geleidelijk voor onze ogen ontsluiert – want als op zekere dag in onze prehistorie het Transcendente zich een klein stukje boven het protoplasma heeft geplaatst, wil dat niet zeggen dat het de wereld van het protoplasma achter zich heeft gelaten om zich hogerop een toevlucht te zoeken, boven de kikvorsachtigen, boven de chimpansee en daarna boven de mens, in een soort race waaruit het stap voor stap wordt uitgesloten, maar dat wij het primitieve onbewuste hebben verlaten om een eindje verderop te leven in een Transcendent dat overal aanwezig is.[2]

Zo zal de zoekende in plaats van zijn bewustzijn op de top te verliezen, of op wat hij voor de top verslijt, en te menen dat zijn extase een teken van vooruitgang is, moeten begrijpen dat het juist een teken van niet-bewustzijn is, en eraan werken de levende existentie te ontdekken die zich achter zijn verblinding verbergt: Probeer je innerlijke individualiteit te ontwikkelen, zegt de Moeder, en dan zul je diezelfde gebieden in vol bewustzijn kunnen binnengaan, en de vreugde kennen van de communicatie met de hoogste regionen, zonder daar je bewustzijn bij te verliezen en zonder iets terug te keren, in plaats van een ervaring rijker.[3] En Sri Aurobindo drong aan: Deze verwerkelijking moet tijdens de waaktoestand tot stand komen en beklijven om levenswerkelijkheid te zijn... Ervaring en trance hebben hun nut bij het openen en voorbereiden van het wezen, maar pas wanneer de verwerkelijking in het waakleven constant is, kan men deze waarlijk zijn eigendom noemen. (18) Een toestand van integraal meester-zijn – dat is het doel dat we nastreven, niet de toestand van een spirituele marmot, en dat meester-zijn is slechts mogelijk in de continuïteit van het bewustzijn: wanneer we in extase uittreden, verliezen we de ‘iemand’ die de brug zou kunnen slaan tussen de vermogens van boven en de onmacht van beneden.

Toen Sri Aurobindo het pantser op de schedeltop had doorbroken, zette hij zich in de gevangenis van Alipore aan het werk om de bewustzijnsgebieden boven het gewone mentale methodisch te onderzoeken, net zoals hij in Baroda de bewustzijnsregionen beneden had onderzocht. Hij nam de draad weer op waar hij haar had laten liggen bij het bestijgen van de hoge bewustzijnsladder, die zich zonder onderbreking of extatisch hiaat uitstrekt van de Materie tot het punt X, dat de plaats van zijn ontdekking moest zijn. Want de hoogste waarheid van integrale zelfkennis is niet te verkrijgen door dit soort blinde sprong in het Absolute, maar door een geduldig doorgaan voorbij het mentale. (19)

Wezens en Krachten

In het stadium waarin we verkeren vangt ieder van ons doorlopend en zonder er iets van te merken, uit die hogere bovenbewuste regionen invloeden of inspiraties op, die in ons worden vertaald tot ideeën, idealen, aspiraties en kunstwerken; zij zijn het die in het verborgene ons leven en onze toekomst vorm geven; op dezelfde wijze vangen we doorlopend en zonder het te weten vitale of fijnstoffelijke vibraties op, die ieder moment ons affectieve leven en onze uitwisseling met de wereld bepalen. We zijn slechts door een hardnekkige visuele storing in een persoonlijk individueel lichaam opgesloten; in feite zijn we aan alle kanten poreus en baden we in de universele krachten als een zeeanemoon in het water. De mens kletst op intellectuele (=domme) wijze over resultaten aan de oppervlakte en kent dit allemaal toe aan zijn ‘nobele zelf’, en negeert daarbij het feit, dat dit nobele zelf vér buiten zijn gezichtskring verborgen is achter de sluier van zijn vagelijk schitterende intellect en de verhullende nevel van zijn vitale gevoelens, emoties, impulsen, gewaarwordingen en indrukken. (20)

Onze enige vrijheid bestaat uit het ons verheffen tot steeds hogere regionen door een individuele evolutie, en onze enige rol uit het vertalen en belichamen van de waarheden van het gebied waartoe we behoren. We zouden dus twee belangrijke punten kunnen onderstrepen, die alle bewustzijnsregionen van hoog tot laag gemeen hebben, als we het mechanisme van het heelal beter willen begrijpen. Ten eerste zijn die regionen niet van ons afhankelijk noch van wat we ervan denken, zomin als de zee afhankelijk is van de zee-anemoon; ze bestaan onafhankelijk van de mens. De hedendaagse psychologie, die met het zogenaamde ‘collectieve Onbewuste’ een warwinkel maakt van alle zijnsgradaties, alsof het ging om een geweldige goochelaarshoed, waaruit je op goed geluk archetypes of neuroses tovert, getuigt in dit opzicht van gebrek aan visie: aan de ene kant omdat de krachten van die regionen helemaal niet onbewust zijn, behalve voor ons; ze zijn zeer bewust, oneindig veel bewuster dan wij; en aan de andere kant omdat die krachten niet ‘collectief’ zijn in die zin, dat ze niet het product zijn van een menselijke klierwerking, evenmin als de zee het product is van de zee-anemoon; het is de uiterlijke mens die het product is van die Onmetelijkheid erachter. De bewustzijnsgradaties zijn universele toestanden, die niet afhankelijk zijn van het standpunt van de subjectieve persoonlijkheid; het standpunt van de subjectieve persoonlijkheid wordt eerder bepaald door de bewustzijnsgradatie waarbinnen zij is georganiseerd, in overeenstemming met de voor haar typerende natuur, of volgens het stadium van de evolutie waarin ze verkeert. (21) Maar natuurlijk is het menselijk om de rangorde van waarden om te keren en zichzelf in het middelpunt van de wereld te plaatsen. Voor het overige is het geen kwestie van theorie (die altijd discutabel is), maar van ervaring, waartoe een ieder wordt uitgenodigd: wanneer men zich exterioriseert, d.w.z. wanneer men zijn lichaam verlaat en bewust deze regionen betreedt, ziet men duidelijk dat deze volkomen buiten ons om hun bestaan hebben, zoals de hele wereld zijn bestaan heeft volkomen buiten Amsterdam – Nederland om, met krachten en zelfs wezens en plaatsen die met onze aardse wereld niets gemeen hebben – hele beschavingen getuigen ervan en hebben het gezegd, gegraveerd en geschilderd op hun muren in hun tempels, beschavingen die misschien minder vindingrijk waren dan de onze, maar zeker niet stommer.

Het tweede belangrijke aspect betreft de bewuste krachten en wezens die deze regionen bevolken. We moeten hier goed de rol van het bijgeloof aan het daglicht stellen, en zelfs van het bedrog, dat onze ‘collectieve’ bijdrage vertegenwoordigt, en de rol van de waarheid. Zoals altijd zijn deze twee nauw verweven; daarom moet de zoekende van het integrale pad, méér dan ieder ander, gewapend zijn met die lucide soberheid waar Sri Aurobindo zo op stond, en niet het bovenredelijke met het onredelijke verwarren. Wanneer men praktisch gesproken deze regionen bewust betreedt, in de slaap, tijdens de meditatie of bij opzettelijke exteriorisatie, kan men twee soorten dingen zien: onpersoonlijke krachtstromen die min of meer lichtend zijn, of persoonlijke wezens. Dat zijn echter twee manieren om hetzelfde te zien: De muur tussen bewustzijn en kracht, tussen onpersoonlijk en persoonlijk, wordt veel dunner wanneer men zich achter de sluier van de materie begeeft. Als men een bepaalde werking bekijkt als een onpersoonlijke kracht, ziet men een kracht of energie aan het werk, die handelt voor een bepaald doel of met een bepaald resultaat; als men deze bekijkt als een wezen, ziet men ook een wezen dat een bewuste kracht bezit die het leidt of gebruikt, of dat anders een representant is van een bewuste kracht en daardoor gebruikt wordt als instrument voor een bepaalde handeling of expressie... De moderne wetenschap heeft ontdekt dat, wanneer men naar de beweging van energie kijkt, deze enerzijds lijkt op een golf en zich als een golf gedraagt, en anderzijds lijkt op een massa deeltjes en zich gedraagt als een massa deeltjes, die ieder op hun eigen wijze ageren. Het gaat hier om ongeveer hetzelfde principe. (22)

Sommige zoekenden zullen dus nooit wezens zien, maar lichtende krachten; anderen zullen slechts wezens zien en nooit krachten; alles hangt af van hun innerlijke instelling, hun aspiratie, hun religieuze of spirituele en zelfs hun culturele vorming. Hier begint de subjectiviteit en daarmee alle risico van dwalingen en bijgeloof. Maar subjectiviteit is geen diskwalificatie van de ervaring, het is gewoon een aanwijzing dat hetzelfde op verschillende manieren gezien en vertaald kan worden, al naar gelang van onze structuur – we zouden graag willen weten of twee schilders ooit hetzelfde landschap op dezelfde manier hebben gezien, om alleen maar over onze ‘concrete’ werkelijkheid te spreken. Als men de rechtsgeleerden van het natuurlijke en het bovennatuurlijke wil geloven, zou het criterium van de waarheid een onveranderlijke constante moeten zijn, maar het zou best kunnen dat dit het criterium van onze stompzinnigheid is; de veelzijdigheid van de ervaring bewijst alleen maar dat we een levende werkelijkheid benaderen en geen verhard overblijfsel zoals onze mentale en materiële waarheden. Bovendien kunnen die bewuste – zéér bewuste –krachten alle vormen aannemen die ze willen, niet om bedrog te plegen, maar om zich toegankelijk te maken voor het bewustzijn van hem of haar die zich voor hen openstelt of hen aanroept. Een christelijk heilige bijvoorbeeld, die een visioen heeft van de Heilige Maagd, en een Indiase die een visioen heeft van Durga, zien wellicht hetzelfde, ze zijn wellicht met hetzelfde bewustzijnsniveau en dezelfde krachten in contact getreden; maar het is duidelijk dat Durga de Christen niets zou zeggen, en dat die kracht, als ze zich in haar zuivere toestand zou manifesteren, d.w.z. in de vorm van een onpersoonlijke lichtende vibratie, niet toegankelijk zou zijn voor het bewustzijn van de volgeling van de Heilige Maagd noch voor dat van de volgeling van Durga, of althans niet tot hun hart zou spreken. Ook de devotie heeft haar rechten; niet iedereen heeft zich ver genoeg ontwikkeld om de liefde-intensiteit te kunnen vatten, die zich kan bevinden in een eenvoudig gouden lichtje zonder vorm. Maar nog interessanter is het wanneer dichters als Rimbaud of Shelley bijvoorbeeld, zich voor diezelfde bewustzijnsniveaus openden, zij zouden nog weer iets anders zien, dat toch altijd hetzelfde is; het is duidelijk dat Durga noch de Heilige Maagd Maria deel uitmaken van de dingen waarmee zij bezig zijn, ze zullen dus misschien een grote vibratie zien, of lichtende pulseringen, gekleurde lichtgolven, die zich in hen tot een intense dichterlijke inspiratie zullen vertalen – om Rimbaud aan te halen;[4] ‘Ô bonheur, ô raison, j’écartai du ciel l’azur, qui est du noir, et je vécus, étincelle d’or de la lumière nature’ – en die emotie zal wellicht van hetzelfde bewustzijnsniveau zijn of van dezelfde frequentie, om het maar zo te zeggen, als die van de Indiase of christelijke mystica, ook al kan de dichterlijke vertaling van de waargenomen vibraties het tegendeel lijken van ieder godsdienstig geloof. En de wiskundige die plotseling in een flits een nieuwe voorstelling van de wereld ziet die hem doet opspringen van vreugde, ook hij heeft wellicht dezelfde bewustzijnshoogte geraakt, dezelfde openbarende vibratie. Omdat niets ‘zomaar in het vage’ gebeurt, alles is ergens gelokaliseerd op het een of andere niveau, en ieder niveau heeft zijn eigen golflengte, zijn eigen lichtende intensiteit, zijn aparte trillingsfrequentie, en men kan hetzelfde bewustzijnsniveau, dezelfde verlichting bereiken via duizenden verschillende wegen.

Zij die het stadium van religieuze vormen achter zich hebben gelaten of denken dat ze dat hebben gedaan, zullen snel tot de conclusie gekomen zijn dat alle persoonlijke vormen bedrieglijk zijn of zich mooier voordoen, en dat alleen de onpersoonlijke krachten waar zijn, maar dat is een onjuist gebruik van de menselijke logica, die de hele wereld tot uniformiteit terug zou willen brengen. Het visioen van Durga is niet onjuister of méér verbeelding dan het gedicht van Shelley of bepaalde wiskundige vergelijkingen van Einstein, die pas tien jaar later werden getoetst. Onjuistheid en bijgeloof beginnen daar waar men zegt dat alleen de Heilige Maagd waar is in de hele wereld, of alleen Durga of alleen de dichtkunst. De ultieme waarheid zou zijn: te zien dat al die vormen in wisselende gradaties ontspringen aan hetzelfde goddelijke Licht.

Maar het zou even onjuist zijn te menen dat de zogenaamde onpersoonlijke krachten verbeterde mechanische krachten zijn; ze hebben een intensiteit, een warmte, een lichtende vreugde, die heel de aanwezigheid kenmerkt van iemand zonder gezicht – voor wie ooit overspoeld werd door een stortvloed van gouden licht, een saffierblauwe uitbarsting, een vonkenregen van wit licht, bestaat er geen twijfel over dat er met dat goud een spontane Kennis komt die vol verrukking is; met dat blauw een solide vermogen; met die witheid een Aanwezigheid die men niet kan beschrijven. Er zijn krachten die als een glimlach neerdalen. Dan begrijpt men echt, dat de muur tussen persoonlijk en onpersoonlijk, tussen bewustzijn en kracht, een praktische onderscheiding van de menselijke logica is, die geen verband heeft met de werkelijkheid, en dat het niet nodig is personen te zien om zich in aanwezigheid van de Persoon te bevinden.

Praktisch gesproken is het enig werkelijk belangrijke, dat men zich voor deze hogere regionen openstelt; wanneer men er binnengaat ontvangt een ieder er al naar gelang van zijn vermogen en zijn behoefte of aspiratie. Alle twisten tussen materialisten en religieuzen, filosofen, dichters, schilders en musici zijn slechts het kinderlijke gedoe van een beginnende mensheid, waar iedereen de hele wereld onder zijn eigen signatuur zou willen brengen. Wanneer men de lichtende Waarheid raakt, ziet men dat Zij alles kan bevatten zonder dat iets strijdig is, en dat de hele wereld Haar kind is – de mysticus ontvangt de dichterlijke vreugde, de wiskundige de wiskundige vreugde en de schilder openbaringen in alle kleuren, en dat zijn allemaal spirituele vreugden.

Toch is de ‘lucide soberheid’ een machtige bescherming, want helaas is niet iedereen ertoe in staat zich tot hogere regionen te verheffen, waar de krachten zuiver zijn; het is veel gemakkelijker zich te openen voor het vitale niveau, dat de wereld is van de grote Levenskracht, van begeerte en hartstochten (welke de media en occultisten heel goed kennen), en daar nemen de lagere krachten gauw een goddelijk uiterlijk aan, met schreeuwende kleuren of vreselijke vormen. Als de zoekende zuiver is, zal hij dit dubbele bedrog doorzien, het vreselijke en het wonderbaarlijke, en zal zijn psychisch lichtje alle bedreiging oplossen, alle schreeuwende luchtspiegelingen van het vitale melodrama. Maar wie kan er ooit van zijn zuiverheid zeker zijn? Als we daarom geen persoonlijke vormen nastreven, maar alleen een steeds hogere waarheid, aan wie we het zullen overlaten zich te manifesteren in de vorm die Zij kiest, zullen we gevrijwaard zijn van dwaling en bijgeloof.

We kunnen nu proberen een overzicht te geven van die bovenbewuste gradaties, die men ontdekt wanneer men niet vervalt in de niet-bewuste extase, en zoals Sri Aurobindo ze heeft ervaren; en het is zeker dat het niet de vorm is, die de universele waarheid het meest benadert, omdat deze altijd beperkt wordt door en betrekking heeft op een bepaalde traditie of een bepaald tijdperk – ook al hebben die vormen hun plaats en hun waarheid – , maar de lichtende vibratie. En laten we het nog eens herhalen: wanneer we het over ‘vibraties’ hebben, bedoelen we niet de een of andere golffrequentie zonder inhoud, maar lichtbewegingen, die een onuitsprekelijke vreugde inhouden, liefde, kennis, schoonheid, en alle eigenschappen die de hoge manifestaties van het menselijk bewustzijn, of dit nu religieus is of niet, op verschillende manieren en in verschillende intensiteit omkleden.

Een licht dat niet geboren is uit zon of maan of vuur,

Een licht dat binnen woont en binnen ziet,

En innige zichtbaarheid verspreidt. (23)

De regionen van het Mentale

Vóór de zoekende het supramentale plan bereikt, dat het begin is van het bovenste halfrond van het bestaan, zal hij verschillende mentale lagen of werelden doorkruisen, die Sri Aurobindo respectievelijk in stijgende volgorde de volgende namen heeft gegeven: het hogere mentale, het verlichte mentale, het intuïtieve mentale en het bovenmentale (niet te verwarren met het Supramentale). Het spreekt vanzelf dat we als we willen ook andere termen kunnen gebruiken, maar deze vier gebieden corresponderen met ervaringsfeiten, die duidelijk onderscheiden en toetsbaar zijn voor al degenen die de capaciteiten hebben dit opstijgen bewust te ondernemen.

Theoretisch gesproken maken deze vier gebieden deel uit van het Bovenbewuste; we zeggen theoretisch, omdat het vanzelfsprekend is dat de grens van het bovenbewuste bij ieder individu anders zal liggen; voor sommigen is het hogere mentale of zelfs het verlichte mentale helemaal niet bovenbewust, het maakt deel uit van hun normale waakbewustzijn, terwijl voor anderen het eenvoudige redenerende mentale nog een ver verwijderd stadium van hun innerlijke ontwikkeling is; met andere woorden: de bovenbewuste grens trekt zich geleidelijk terug naarmate onze evolutie vordert. Als het onderbewuste ons evolutieve verleden is, is het Bovenbewuste onze evolutieve toékomst. Stap voor stap wordt een Bovenbewustzijn ons normale waakbewustzijn.

We zullen hier niet vertellen wat deze hogere bewustzijnsregionen op zichzelf zijn, onafhankelijk van de mens; elk van hen is een existentiële wereld, die ruimer en actiever is dan de aardse, en onze mentale taal is er weinig geschikt voor hen af te schilderen; er zou een visionaire, dichterlijke taal voor nodig zijn – ‘een andere taal’, zei Rimbaud. Sri Aurobindo heeft dat gedaan in Savitri, zijn dichterlijk epos, waar wij de lezer naar verwijzen.

Miljoenen lotussen wuivend op één steel,

Wereld na wereld van kleur en extase

Klimmen naar een ver en ongezien Verschijnen. (24)

Maar we kunnen wél vertellen wat die gebieden de mens brengen en hoe ze onze kijk op de wereld veranderen, wanneer we ons tot hen verheffen.

Het gewone mentale dat we allemaal kennen, ziet de dingen stuk voor stuk, successievelijk en lineair; het kan geen sprongen maken, anders maakt dat hiaten in zijn logica en herkent het zichzelf niet meer en zegt het dat het ‘onsamenhangend’ is, irrationeel of wazig. Het kan maar één ding tegelijk zien, anders zegt het dat het tegenstrijdig is; het kan geen waarheid of feit in zijn bewustzijnsveld toelaten, zonder automatisch alles wat niet die waarheid of dat feit is te verwerpen – het is als de sluiter van een camera, die maar één beeld tegelijk doorlaat. En alles wat niet op zijn mentale schermpje verschijnt, hoort thuis in het grensgebied van de dwaling, de leugen en de duisternis. Alles verloopt dus in een systeem van onverenigbare tegenstellingen: zwart-wit, waarheid-dwaling, God-Satan, en het gaat verder als een ezel op de weg, die het ene plukje gras na het andere ziet. Kortom, het gewone mentale knipt onvermoeibaar kleine stukjes tijd en ruimte uit. Hoe lager men komt op de ladder van het bewustzijn, des te nadrukkelijker wordt dit uitknippen; laten we veronderstellen dat voor een mestkever alles wat zijn lieve weggetje kruist uit de toekomst van rechts komt, de lijn van zijn heden doorsnijdt en verdwijnt in het verleden links; de voorbijganger die over hem heen kan stappen en zich tegelijkertijd zowel links als rechts kan bevinden, is gewoon een wonder en irrationeel, tenzij hij met het ene been in de waarheid staat en met het andere in de leugen, wat niet mogelijk is, dus bestaat de mens niet, het is voor een mestkever onmogelijk! Voor ons staat de sluiter wat verder open: de toekomsten en het verleden zitten niet meer rechts en links in de ruimte, ze zijn morgen en gisteren in de tijd – we hebben op de mestkever de tijd gewonnen. Het is echter een ander, een supramentaal bewustzijn, dat de sluiter nóg verder kan openen, nog meer tijd kan winnen, en over gisteren en morgen kan heenspringen; het ziet heden, verleden en toekomst tegelijkertijd, zwart en wit, de waarheid en wat men gewoonlijk de dwaling noemt, het goede en wat men gewoonlijk het kwade noemt, het ja en het nee, want alle tegenstellingen zijn het product van een verknippen van de tijd. We zeggen ‘dwaling’, omdat we het goede dat deze voorbereidt, of waarvan ze het ontworpen deel is, nog niet zien; we spreken over ‘leugen’, omdat we de tijd niet hebben gehad om de lotus uit de modder te zien opgroeien; we praten over duisternis, maar voor degene die het Licht ziet, is onze dag duister! Onze dwaling was de noodzakelijke metgezellin van het goede; het nee onlosmakelijk deel van het ja; zwart en wit en de hele regenboog de verschillende kleuren van één enkel licht, dat zich geleidelijkaan ontvouwt – er zijn geen tegendelen, er zijn slechts aanvullingen. De hele geschiedenis van het opstijgen van het bewustzijn is de geschiedenis van een ontsluiting en van de overgang van een lineair bewustzijn vol tegenstrijdigheden naar een bolvormig, allesomvattend bewustzijn.

Sri Aurobindo zegt heel toepasselijk ‘bolvormig’, hij spreekt heel toepasselijk over het bovenste halfrond van het bewustzijn, wanneer hij over het supramentale spreekt, omdat de zogenaamd hogere waarheid geen aardse invalide is, zij is zonder haar lagere helft niet de volledige waarheid. Het hogere vernietigt het lagere niet, het vult het aan; het tijdloze is niet het tegendeel van het tijdelijke, zomin als de twee armen die omhelzen het tegendeel zijn van degene die omhelsd wordt. En het geheim is nu juist het ontdekken van het tijdloze in het hart van het tijdelijke, het oneindige in het eindige en de ronde volmaaktheid van de dingen in het meest duistere gedeelte, anders wordt niemand omhelsd en omhelst niemand iets.

Dit stijgen van het bewustzijn is niet alleen de geschiedenis van een overwinnen van de tijd, het is ook de overwinning van de vreugde, de liefde en de wijdsheid van zijn. De lagere evolutieve niveaus stellen zich niet tevreden met het afknippen van stukjes tijd en ruimte, ze verknippen alles. Hoe lager het bewustzijn, hoe meer er een wet van verbrokkeling heerst (25), van de Geest tot de atoomverbrokkeling van de vreugde, verbrokkeling van de liefde en het vermogen, en natuurlijk verbrokkeling van de kennis en het zien; alles valt uit elkaar in een wirwar van minuscule tropismen, een stofregen van waak-slaap-bewustzijn (26), dat reeds een zoeken naar het Licht is of wellicht een herinnering aan de Vreugde. Het algemene kenmerk van dit afdalen is een steeds afnemend vermogen tot intensiteit, intensiteit van zijn, intensiteit van bewustzijn, intensiteit van kracht, intensiteit van de vreugde over de dingen en van de vreugde van het bestaan. Zo neemt ook de intensiteit toe wanneer we tot het hoogste niveau opstijgen. (27)

a. Het gewone Mentale

De kwaliteit van het licht of de kwaliteit van de vibraties maakt het in wezen mogelijk het ene bewustzijnsgebied van het andere te onderscheiden. Als we van ons eigen evolutieve niveau uitgaan en het bewustzijn bekijken in zijn aspect van licht, waarvan alle andere aspecten zijn afgeleid, lijkt het gewone mentale voor het ziende oog een soort grauwheid met een hoeveelheid donkere puntjes of kleine, tamelijk donkere vibratieknooppunten, als een vliegenzwerm die om het hoofd van de mensen draait en hun duizend-en-één gedachten vertegenwoordigt – ze komen, gaan, keren en circuleren van de een naar de ander. Van tijd tot tijd komt er dan een lichtflits van boven, een kleine vreugde, een vlam van liefde, dat danst in die grauwheid. Maar zoals Sri Aurobindo zegt, deze neutrale basis is zo dik en zo kleverig, dat hij alles absorbeert, alles van zijn kleur ontdoet, alles naar beneden trekt met zijn duistere zwaartekracht – we zijn niet in staat vreugde of lijden lang te verdragen; het is heel klein, krampachtig en snel uitgedoofd. En alles wordt beïnvloed door duizenden omstandigheden.

b. Het hogere Mentale

Deze nieuwe gradatie komt veelvuldig voor bij filosofen en denkers; het is daar al heel wat minder ondoorzichtig en wat vrijer. De basis is niet meer helemaal grijs, of het grijs neigt naar het blauwe, en de kleine lichtflitsen die van boven komen, worden minder snel verzwolgen; ook zijn ze intenser, rijker en frequenter. De vreugde heeft de neiging langer te duren, de liefde om ruimer te zijn, en beide zijn minder onderworpen aan de talloze omstandigheden van de diepere lagen – men begint te ontdekken wat vreugde op zichzelf en onvoorwaardelijke liefde is. Maar het licht is nog koud en een beetje hard. Het is een nog zware mentale substantie, die het licht van boven vangt en het in zijn eigen substantie oplost, het overdekt met een laagje denken zonder het zelfs te merken, en die het opgevangen licht niet echt begrijpt totdat het voorbij is, verdund, logisch gemaakt en verbrokkeld tot evenzovele pagina’s tekst of ideeën. Bovendien zijn de bladzijden en paragrafen van het hogere mentale gebaseerd op één enkel lichtpunt of op een klein aantal punten die het heeft gegrepen (dat is zijn conclusie nog vóór het is begonnen; een klein drupje intuïtie dat in allerijl wordt doorgeslikt) en het geeft zich veel moeite onderweg alles te elimineren, dat met zijn conclusie in strijd zou zijn. Zeker, het kan zich openen voor hoger gelegen regionen en lichtflitsen opvangen, maar dat is niet zijn normale hoogte; zijn mentale substantie is gemaakt om het licht te ontleden. Het begint pas te begrijpen wanneer het heeft uit-gelegd.

c. Het verlichte Mentale

Het verlichte mentale is anders van aard. Naarmate het hogere mentale de stilte aanvaardt, verkrijgt het toegang tot dit domein, d.w.z. de substantie wordt helderder, en wat druppelsgewijs placht te komen komt nu in stromen: De basis is niet langer een algemene neutraliteit, maar een zuiver spirituele kalmte en geluk, waartegen de speciale tinten van het etherisch bewustzijn zich aftekenen of waaruit zij ontstaan. Dit is de eerste fundamentele verandering. (28) Het bewustzijn vult zich met een stroom van vaak gouden licht, doorweven met verschillende kleuren, al naar gelang van de innerlijke toestand; het is een invasie van licht. En tegelijkertijd ontstaat er een toestand van enthousiasme, in de zin die de Grieken eraan gaven, een plotseling ontwaken alsof het hele wezen op zijn qui vive is, alert, plotseling ondergedompeld in een zeer snel ritme en in een nieuwe wereld met nieuwe waarden, nieuwe reliëfs en onverwachte verbanden; het rookgordijn van de wereld wordt opgetrokken, alles verbindt zich met elkaar tot één grote vreugdevolle vibratie; het leven is veelomvattender, waarachtiger en levendiger; kleine waarheden lichten overal op, zonder woorden, alsof alles een geheim had, een speciale betekenis, een speciaal leven. Men bevindt zich in een onuitsprekelijke toestand van waarheid, zonder er iets van te begrijpen – het is eenvoudig. En het ìs op wonderbaarlijke wijze. Het ìs lichtvoetig, het ìs levend, het heeft lief.

Die lichtstroom zal zich voor iedereen weer op een andere manier vertalen (men is altijd veel te gehaast om hem in een bepaalde vorm te gieten, in plaats van hem rustig ons wezen te laten doortrekken en zijn verhelderend werk in onze substantie te laten doen); voor de een zal het een plotseling dichterlijk ontluiken zijn, anderen zullen nieuwe architecturale vormen zien, nog weer anderen zullen nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen op het spoor komen, en nog weer anderen zullen hun god aanbidden. In het algemeen gaat de toegang tot dit nieuwe gebied gepaard met een spontaan opbloeien van creatieve vermogens, vooral op het gebied van poëzie. Onder de discipelen van Sri Aurobindo is het aantal dichters (in alle talen: Chinees, Engels, de Indiase talen enz.) opvallend, alsof de poëzie en de schone kunsten het eerste praktische resultaat van zijn yoga waren: Ik heb in mezelf, maar ook in anderen, een plotseling opbloeien van vermogens op allerlei gebied gezien, toen de opening van het bewustzijn eenmaal een feit was, – zodat iemand die langdurig en zonder enig succes had geworsteld om zichzelf in rijm uit te drukken, in een dag een meester wordt in het hanteren van dichterlijke taal en cadans. Het gaat om de juiste stilte in het mentale en de juiste openheid voor het Woord dat zich tot uitdrukking probeert te brengen –want het Woord is al kant en klaar gevormd in die innerlijke regionen waar alle kunstzinnige vormen geboren worden, maar het is het mentale als doorgeefpost dat veranderen moet en een volmaakt kanaal worden in plaats van een hinderpaal. (29)

De dichtkunst vertolkt het duidelijkste wat die hogere bewustzijnsregionen zijn; in het ritme van het gedicht zijn de vibraties duidelijk grijpbaar; we zullen ons daar nu, maar ook later, toe wenden, ook al is het Bovenbewuste niet het privilege van de dichter alleen! In zijn enorme correspondentie over de poëzie en in zijn werk The Future Poetry geeft Sri Aurobindo talloze voorbeelden van dichtkunst die aan het verlichte mentale is ontsproten. Onder meer Rimbaud zou ons hiervan de beste voorbeelden geven, in het bijzonder in zijn Bateau Ivre, als we ons tenminste willen losmaken van de buitenkant om te luisteren naar wat daarachter vibreert; want de poëzie en alle schone kunsten zijn in laatste instantie slechts een middel om dat kleine onuitsprekelijke nootje te pakken te krijgen, dat niets is en toch de waarheid van het leven is: [5]

Je sais les cieux crevant en éclairs, et les trombes

Et les ressacs et les courants; je sais le soir

L’Aube exaltée ainsi qu’un peuple de colombes,

Et j’ai vu quelquefois ce que l’homme a cru voir.

Een gedicht wordt niet om zijn betekenis ‘verlicht’ genoemd; het is verlicht omdat het iets bevat van de noot die dat bewustzijnsgebied kenmerkt; en we zouden die noot ook kunnen terugvinden in bijvoorbeeld een schilderij van Rembrandt, een bepaalde compositie van César Franck of zelfs heel eenvoudig in de woorden van een vriend – het is het contact met de waarheid erachter, de kleine vibratie die regelrecht tot het hart doordringt, en waarvan het gedicht, het doek of de sonate slechts de min of meer transparante vertroebeling zijn; en hoe hoger men klimt, des te zuiverder is de vibratie, lichtender, wijder en krachtiger. Wanneer – nogmaals – Rimbaud zegt: [6]

Ô saisons, ô chateaux,

Quelle âme est sans défauts ?

is de vibratie bijna zichtbaar, zo intens is ze aanwezig, Het is echter geen verlichte vibratie, dat voelt men duidelijk; ze komt niet van boven het hoofd, maar uit het hartcentrum, en dat heeft niets met de betekenis te maken: de woorden zijn slechts de omkleding van hetgeen vibreert. De nu volgende versregel van Mallarmé echter komt regelrecht uit het verlichte mentale: [7]

Le transparent glacier des vols qui n’ont pas fui !

Kenmerkend voor alle werken die in dit gebied zijn ontstaan, is wat Sri Aurobindo a luminous sweep noemt, een lumineus idee, een plotseling smelten van licht; de vibratie is met niets anders te vergelijken: er is altijd een schok, daarna iets dat als een stemvork natrilt. Het blijft in een gedicht echter niet lang zuiver, want de beweging van het dichten volgt die van het bewustzijn, dat doorlopend omhoog gaat bij gebrek aan een bepaalde discipline om het te stabiliseren; de Bateau Ivre bevat iets uit het verlichte mentale, maar ook veel uit het vitale en het gewone mentale, en zelfs een uitbarsting van het bovenmentale, zoals we straks zullen zien.

Tegelijk met de schoonheid van het verlichte mentale ontdekken we de beperkingen ervan: de verlichte poëzie vertaalt zich door een vloed van beelden en verklarende woorden (omdat in dit stadium de ogen vaak geopend worden en men ook begint te horen), het is bijna een lawine van beelden, overweldigend, maar soms ook verward, alsof het bewustzijn er moeite mee had die lichtende golf en die overmaat aan intensiteit te bevatten – het is teveel, het loopt over. Het enthousiasme verandert gemakkelijk in geëxalteerd zijn, en als het overige wezen niet voldoende gezuiverd is, kan ieder willekeurig lager gelegen deel zich meester maken van het licht en de kracht die neerdalen, om het voor eigen doeleinden te benutten; dat is een veel voorkomend gevaar. Wanneer de lagere delen van het wezen, met name het vitale, zich van de lichtende stroom meester maken, verharden, dramatiseren en vertekenen zij deze – de macht is nog wel aanwezig, maar verhard – terwijl de essentie van het verlichte mentale nu juist de vreugde is. We zouden hier de namen kunnen noemen van heel wat dichters en scheppende genieën.[8] Bovendien is de substantie van het verlichte mentale niet echt transparant – ze laat alleen maar licht door; het licht is er diffuus – enigszins alsof het overal naar de waarheid zocht zonder haar echt te raken – vandaar het voorkomende gebrek aan samenhang en de vaagheden. Het is slechts het begin van een geboorte. Voordat men hogerop toegang verkrijgt, is er nóg een zuivering nodig, en vooral meer vrede, meer evenwicht en meer stilte. Hoe hoger men in het bewustzijn komt, des te meer heeft men een evenwicht van een brok graniet nodig.

d. Het intuïtieve Mentale

Het intuïtieve mentale verschilt van het verlichte mentale door zijn heldere doorzichtigheid – het is rap, het springt op blote voeten van rots naar rots; het is niet langer gekluisterd zoals het hogere mentale door die denkende massa die ons aan de grond vastnagelt, alsof de kennis afhing van de zwaarwichtige omvang van ons denken. De kennis is een bliksemschicht die uit de stilte ontspringt, en alles is er, niet echt hoger en dieper, maar hiér, onder onze ogen, en het wacht alleen maar totdat we een beetje helder zijn geworden – het is niet zozeer een kwestie van zich verheffen, dan wel van het opheffen van de blokkade. De rijstvelden van India liggen in het voorjaar stil en groen uitgestrekt in een zoete geur, zover het oog reikt, onder een zware hemel, en dan vliegen opeens met één kreet duizenden papegaaien op. En we hadden niets gezien. En het gaat allemaal zo snel, zo flitsend – de ontzaglijke snelheid van het bewustzijn dat zich verheldert. Een punt, een klank, een lichtdruppel, en een hele propvolle, openbarstende wereld ligt daarin vervat – duizenden ongrijpbare vogels in een flitsende seconde. De intuïtie herhaalt op ons niveau het oorspronkelijke mysterie van een wijde Blik – een geweldige oogopslag, die alles gezien heeft en alles gekend, en die speelt dat hij stukje voor stukje, langzaam, successievelijk, tijdelijk, van myriaden gezichtspunten uit, alles ziet wat Hij alleen omarmd had in een fractie van eeuwigheid.

Een eeuwig moment is de oorzaak van jaren. (30)

Met de intuïtie doet ook een bijzondere vreugde haar intree, die ogenschijnlijk anders is dan de verlichte vreugde. Het is niet meer een golf die van buitenaf lijkt binnen te dringen, maar een soort herkennen, alsof we altijd twee waren, een broer van licht die leeft in het licht, en een broer van schaduw, wijzelf, die daar beneden leeft en die op de tast, in de schaduw, zich overal aan stotend, de gebaren herhaalt van de broer van licht, de beweging, de kennis en het grote avontuur van de broer van licht, maar daar beneden is het allemaal armzalig, onvolmaakt en onhandig; en dan opeens valt het samen – men is één. Men is één in een punt van licht. Uiteindelijk is er geen verschil meer, en dat is vreugde.

En wanneer we op alle punten één zullen zijn, zal dat het goddelijke leven zijn.

En dit punt van samenvallen is de kennis, die zich op deze of gene wijze kan vertalen, al naar gelang van de bezigheden van het moment, maar die altijd in diepste wezen een schok van identiteit is, een ontmoeting – men weet, omdat men herkent. Sri Aurobindo placht te zeggen, dat de intuïtie een herinnering van de Waarheid (31) is. En men ziet in de intuïtieve flits haarscherp, dat de kennis geen ontdekking van het onbekende is – men ontdekt slechts zichzelf! Er valt niets anders te ontdekken – maar een langzaam in de tijd herkennen van die seconde Licht, die we allen hebben gezien. Wie heeft het niet, al was het maar éénmaal, gezien? Wie heeft in zijn leven niet die Herinnering? Wat ook ons geloof is of ons ongeloof, ons vermogen of ons onvermogen, onze geringe of minder geringe hoogten, er is altijd een moment dat ons moment is. Er zijn levens die maar een seconde geduurd hebben, en al het overige behoort tot de vergetelheid.

De taal van de intuïtie wordt tot een bondige formule samengebundeld, zonder een woord teveel, in tegenstelling tot de overdadige taal van het verlichte mentale (maar dat toch ook, juist door zijn overvloed, een lichtend ritme brengt, en een waarheid met misschien minder exacte contouren, maar een die veel warmer is). Als Plotinus de hele cyclus van het menselijk streven in drie woorden samenvat: ‘De vlucht van de Enige naar de Enige’, bezigt hij een hoogst intuitieve taal, evenals de Upanishads. Doch deze deugd markeert ook de grenzen van de intuïtie; hoe vervuld van leven onze flitsen en formules ook mogen zijn, ze kunnen niet de gehele waarheid bevatten – daarvoor is een rijker geschakeerde warmte nodig, dezelfde die het verlichte mentale met zich meebracht, maar dan in een grote transparantie. Want de intuïtie ziet de dingen in flitsen, punt voor punt, en niet als geheel. (32) De ruimte die door de flits wordt onthuld is overweldigend en onweerlegbaar, maar het is slechts een ruimte van waarheid. (33) Bovendien legt het mentale beslag op de intuïtie, en zoals Sri Aurobindo zegt: het maakt er tegelijkertijd te weinig én te veel van; (33) te veel, omdat het zijn intuïtie ten onrechte generaliseert en zijn ontdekking door de hele ruimte zou willen uitbreiden; te weinig, omdat het, in plaats van de flits rustig zijn werk van verlichting en verheldering van onze substantie te laten doen, er zich onmiddellijk meester van maakt, het overdekt met een laagje denken (of met een schilderachtig, dichterlijk, wiskundig of religieus laagje) en zijn flits alleen nog maar begrijpt via de intellectuele, artistieke of godsdienstige vorm die het daaraan heeft opgelegd. Het is erg moeilijk het mentale te laten begrijpen, dat een openbaring heel machtig en zelfs overweldigend kan zijn, zonder dat men er iets van begrijpt, en vooral dat deze alleen heel machtig is zolang men haar niet een paar treden naar beneden heeft gehaald, verdund en verbrokkeld, om haar zogenaamd te ‘begrijpen’. Als men rustig zou kunnen blijven met die vibrerende flits, alsof men zweeft in zijn licht, zonder zich erop te werpen om hem in kleine intellectuele mootjes te hakken, zou men na enige tijd merken dat het gehele wezen van hoogte is veranderd, en dat men een nieuwe zienswijze heeft in plaats van een kleine dode formule. Wanneer men gaat verklaren en uitleggen, raakt driekwart van het transformerend vermogen verloren.

Maar als de zoekende, in plaats van zich naar zijn pen of penseel te haasten of zich in een stortvloed van woorden te verliezen om het teveel aan ontvangen licht te lozen, er zorg voor draagt zijn stilte en transparantie te bewaren, als hij geduldig is, zal hij de lichtflitsen zich langzamerhand zien vermenigvuldigen en op de een of andere manier compacter zien worden, en hij zal een ander bewustzijn zich in hemzelf zien vormen, dat zowel de voltooiing is als de bron van het verlichte mentale en het intuïtieve mentale, en van alle menselijke mentale vormen; we spreken nu over het bovenmentale.

e. Het Bovenmentale

Het bovenmentale is de zelden bereikte top van het menselijk bewustzijn. Het is een kosmisch bewustzijn, maar zonder verlies van het individu. In plaats van alles te verwerpen om in de hemel uit elkaar te spatten, heeft de zoekende geduldig alle treden van zijn wezen beklommen, in die zin dat ‘onder’ verbonden blijft met ‘boven’, zonder breuk in de continuïteit. Het is de wereld van de goden en de inspiratiebron van de grote godsdienststichters; daar zijn alle ons bekende godsdiensten ontstaan; ze zijn ontsproten aan een bovenmentale ervaring in een van haar duizenden facetten. Want een religie, openbaring of spirituele ervaring behoort tot een bepaald gebied, zij ontspringt niet uit de bliksemschichten Gods of zomaar nergens uit; zij die de openbaring belichamen hebben deze niet uit het niets gehaald: het bovenbewuste is het gebied van hun oorsprong. Ook is het de bakermat van de grote artistieke scheppingen. Maar laten we goed benadrukken, dat het nog een mentaal gebied is, ook al is het de top.

Wanneer het bewustzijn zich tot dit plan verheft, ziet het niet langer ‘stukje voor stukje’, maar kalm, in grote massa’s (34). Het is niet langer het diffuse licht van het verlichte mentale, noch de geisoleerde flitsen van het intuïtieve mentale, maar, om die prachtige Vedische uitdrukking aan te halen: ‘Een oceaan van stabiele lichtflitsen’. Het bewustzijn is niet langer beperkt tot het korte moment van nu en de beperkte ruimte van zijn gezichtsveld, het wordt ontsloten, het ziet in één enkele blik grote uitgestrektheden van ruimte en tijd (34). Het essentiële verschil met de andere gebieden ligt in de egale kwaliteit en de bijna volledige uniformiteit van het licht: in een verlicht mentaal dat bijzonder ontvankelijk is zou men bijvoorbeeld een uitgestrektheid of blauwige achtergrond kunnen zien, met plotselinge lichtstralen, intuïtieve flitsen, een lichtend ontluiken dat zich verplaatst, soms zelfs grote bovenmentale watervallen, maar dit zou een spel van flikkerend licht zijn, niet iets stabiels – het is de algemene toestand van de grootste dichters die we kennen: ze hebben een bepaald niveau of ritme bereikt, een algemeen dichterlijk lichtgevend vermogen; vervolgens stoten ze van tijd tot tijd door naar hogere regionen, en brengen vandaar die paar verblindende verzen (of muzikale frasen) mee, die men van de ene generatie op de andere herhaalt als een Sesam-open-U. Het verlichte mentale is in het algemeen de basis (een basis die al behoorlijk hoog ligt) en het bovenmentale een goddelijk koninkrijk waar men in uitzonderlijke momenten toegang krijgt.

Maar voor een bewustzijn dat volledig en blijvend bovenmentaal is, zoals bijvoorbeeld de vedische rishi’s dat hebben kunnen realiseren, bestaat er geen intermitterend licht meer, het bewustzijn is dan een massa stabiel licht. Het resultaat daarvan is een ononderbroken, universeel zien; men kent de universele vreugde, de universele schoonheid, de universele liefde, want alle tegenstrijdigheden van de lagere regionen waren het gevolg van onvoldoende licht of een beperking van licht, bij wijze van spreken, die slechts een begrensd gebied verlichtte; terwijl in dit egale licht de tegenstrijdigheden die zijn als schaduwruimten tussen twee lichtflitsen of als duistere grenzen aan de einder van ons licht, wegsmelten in een verenigde visuele massa. En vanaf het moment waarop het licht overal is, zijn ook de vreugde, de harmonie en de schoonheid noodzakelijkerwijs overal, omdat alle tegenstellingen niet meer als ontkenningen worden waargenomen of als schaduwruimtes tussen twee bewustzijnsklikjes, maar als elementen van wisselende intensiteit in een ononderbroken kosmische Harmonie. Niet dat het bovenmentale bewustzijn niet in staat is te zien wat wij het lelijke, het slechte of het lijden noemen, maar alles is met elkaar verbonden tot één groot universeel thema, waar alles zijn vanzelfsprekende plaats en zijn nut heeft. Het is een eenheidsbewustzijn, geen afgescheiden bewustzijn. Het vermogen tot eenheid geeft precies de mate van bovenmentale volmaaktheid aan. Bovendien: wanneer het bovenmentale de visie heeft van deze noodzakelijkerwijs goddelijke eenheid (het Goddelijke is niet langer iets dat verondersteld wordt of een begrip is, maar het wordt gezien, aangeraakt, het is vanzelfsprekend ons geworden, zoals ons bewustzijn het licht wordt), neemt het overal hetzelfde licht waar, in ieder ding, in ieder wezen, zoals het dit in zichzelf waarneemt; er zijn geen scheidende hiaten meer, geen breukvlakken van vreemdheid, alles baadt doorlopend in een unieke substantie; het kent de universele liefde, het universele begrip, het universele mededogen voor al die andere ‘zelven’, die ook op hun beurt naar hun goddelijkheid op weg zijn, of beter: die langzaam het licht worden dat ze zijn.

Men kan dus langs alle mogelijke wegen toegang krijgen tot dit bovenmentale bewustzijn, via een religieuze intensiteit, een poëtische intensiteit, een intellectuele, artistieke of heroïsche, via alles wat de mens helpt boven zichzelf uit te stijgen. Sri Aurobindo kende een bijzondere plaats toe aan de Kunst, die hij beschouwde als een van de machtigste hulpmiddelen tot spirituele vooruitgang; helaas hebben kunstenaars en creatieve mensen in de regel een geweldig ego, dat hun de weg verspert; dat is hun grote moeilijkheid. De religieuze mens, die er hard aan heeft gewerkt zijn ego op te lossen, heeft het gemakkelijker, maar slechts zelden krijgt hij toegang tot het universele via de individuele bewustzijnsweg, hij maakt eerder een sprong buiten het individu – een schop tegen de ladder – zonder er zich om te bekommeren alle tussenliggende lagen van het persoonlijk bewustzijn te ontwikkelen, en wanneer hij de ‘top’ bereikt heeft hij geen ladder meer om naar beneden te gaan, of hij wil niet meer naar beneden, of er is geen individu meer om te vertalen wat hij ziet, of het is zijn oude individu van vroeger dat probeert zo goed en kwaad als het gaat zijn nieuwe bewustzijn te vertalen, áls hij al behoefte voelt om wát dan ook te vertalen. De vedische rishi’s, die ons een waarschijnlijk uniek voorbeeld geven van een systematische, ononderbroken spirituele vooruitgang van gebied naar gebied, behoren wellicht tot de grootste dichters die de aarde heeft voortgebracht – Sri Aurobindo heeft ons dat laten zien in zijn Secret of the Veda. Het woord kavi betekende onafscheidelijk ziener van de Waarheid én dichter. Men was dichter omdat men ziener was. Dit is een onmiskenbaar feit, dat in het vergeetboek is geraakt. We zouden hier dus een paar woorden kunnen wijden aan de Kunst als middel tot het opstijgen van het bewustzijn, en in het bijzonder aan de poëzie op bovenmentaal niveau.

Mantrische poëzie

De bewustzijnsregionen onderscheiden zich niet alleen door lichtende vibraties van verschillende intensiteit, maar ook door auditief verschillende vibraties of ritmen, die men kan horen wanneer men het ‘oor der oren’ heeft waarover de Veda spreekt. Geluiden, beelden, lichten, krachten en wezens zijn verschillende aspecten van éénzelfde Existentie, die zich op verschillende manieren manifesteert en met verschillende intensiteit, afhankelijk van het gebied. Hoe lager men komt op de bewustzijnsschaal, des te meer worden de auditieve vibraties verbrokkeld, net als het licht, de wezens en de krachten. Op het vitale plan bijvoorbeeld kan men de wanordelijke vibraties van het Leven horen, schel en tegen de maat in, net als bepaalde soorten muziek die uit dit gebied afkomstig zijn, of bepaalde soorten schilderkunst, bepaalde vitale gedichten, die allemaal dit gebroken, machtig gekleurde ritme vertalen. Hoe hoger men komt, des te meer de vibraties zich harmoniseren, één worden, als het ware uitwaaieren, zoals die grootse noten uit de strijkkwartetten van Beethoven, die ons op duizelingwekkende wijze buiten adem schijnen mee te trekken naar verblindende hoogten van zuiver licht. Hun macht wordt niet langer gekarakteriseerd door het volume of de uitbarsting van kleuren, maar door een innerlijke hoogspanning. De vibratiesnelheid doet de regenboog verkleuren tot zuiver wit, een hoge noot die zó snel is dat ze als onbeweeglijk is, gevangen in de eeuwigheid, één enkele geluid-licht-kracht, die misschien de heilige lettergreep van de Indiërs is: OM – het Woord, verborgen in het vuur van boven. (35) ‘In den beginne was het Woord’, zegt de Heilige Schrift.

Er bestaat in India een geheime kennis die is gebaseerd op klanken en verschillen in trillingsmodaliteit, afhankelijk van het bewustzijnsgebied. Als men bijvoorbeeld het woord OM uitspreekt, kan men duidelijk voelen dat het de centra in het hoofd omhult, terwijl de klank RAM het navelcentrum raakt; en daar elk van onze bewustzijnscentra in directe communicatie staat met een bepaald gebied, kan men dus door bepaalde klanken te herhalen (japa) zich in verbinding stellen met het daarmee corresponderende bewustzijnsgebied.[9] Iedere spirituele discipline die ‘tantrisch’ heet, omdat ze is afgeleid van bepaalde heilige teksten die de tantra genoemd worden, is op dit feit gebaseerd. De basisklanken of wezenlijke klanken, die het vermogen hebben die communicatie tot stand te brengen, worden mantra’s genoemd. De mantra’s, die altijd geheim zijn en door de ‘guru’[10] aan de discipel worden gegeven, zijn van allerlei aard (ieder bewustzijnsgebied heeft een grote hoeveelheid gradaties) en ze kunnen de meest tegenstrijdige doeleinden dienen. Door bepaalde klanken te combineren kan men op de lagere bewustzijnsniveaus, in het algemeen op het vitale vlak, contact leggen met de desbetreffende krachten en heel vreemde vermogens verwerven: er zijn mantra’s die doden (binnen de vijf minuten, met vreselijk braken), mantra’s die heel nauwkeurig een bepaald lichaamsdeel aanvallen of een bepaald orgaan, er zijn mantra’s die genezen, mantra’s die brand veroorzaken, beschermen en bezweren. Dit soort magie of trillingschemie wordt beoefend door bewuste manipulatie van lagere vibraties. Er is echter ook een hogere magie, die eveneens plaatsvindt door het hanteren van vibraties, maar dan in hogere bewustzijnsregionen ; dat zijn de poëzie en de muziek, de spirituele mantra’s van de Upanishads en de Veda’s, of de mantra die de guru aan de discipel geeft om deze te helpen bewust in rechtstreekse communicatie te treden met een bepaald bewustzijnsgebied, een bepaalde kracht of een bepaald goddelijk wezen. Hier draagt de klank het vermogen tot de ervaring en de verwerkelijking in zich – zij is een klank die doet zien.

Men begrijpt dus wel, dat poëzie en muziek, die een onbewust hanteren van geheime vibraties zijn, machtige hulpmiddelen kunnen zijn om het bewustzijn te openen. Als we erin zouden slagen bewust een gedicht of muziek te maken, die het product zou zijn van een bewust hanteren van hogere vibraties, zouden we grote werken met een initiërend vermogen kunnen scheppen. In plaats van een poëzie die een fantasie van het intellect is, of om met Sri Aurobindo te spreken: De tandak[11] van het mentale (36), zouden we mantrische poëzie of muziek kunnen scheppen om de goden in ons leven te doen neerdalen. (37) Want de ware poëzie is een handeling, ze slaat bressen in het bewustzijn – we zijn ommuurd, gebarricadeerd! – waardoor het Werkelijke binnen kan komen: ze is een mantra van het Werkelijke (38), een initiatie. Dat deden de vedische rishi’s en de zieners van de Upanishads in hun mantra’s, die het vermogen hebben een verlichting door te geven aan degene die daar aan toe is[12]; dat heeft Sri Aurobindo uitgelegd in The Future Poetry en zelf gedaan in Savitri.

De mantra of hogere poëzie, de hogere muziek en het heilig Woord zijn afkomstig uit het bovenmentale. Dit is de bron van alle creatieve en spirituele activiteit (zonder dat men het één van het ander kan onderscheiden: de categorische onderscheidingen van het intellect verdwijnen in een heldere lucht waar alles heilig is, zelfs het onbeschaafde). We zouden dus kunnen proberen te vertellen waaruit die speciale vibratie of dat speciale ritme van het bovenmentale bestaat. En om te beginnen is het voor ieder, die over het vermogen beschikt min of meer bewust met deze hogere lagen in contact te treden – de dichter, de schrijver, de kunstenaar – volkomen vanzelfsprekend en waarneembaar, dat men voorbij een zeker bewustzijnsniveau geen ideeën meer ziet en tracht te vertalen. Men hoort. Het zijn letterlijk vibraties of golven, ritmen die zich van de zoekende meester maken, die in hem binnendringen, om zich vervolgens bij het afdalen te hullen in woorden, ideeën, muziek of kleur. Het woord, de idee, de muziek of de kleur, is echter het resultaat, een secundair effect; deze geeft slechts een vorm aan die eerste, overheersende vibratie. En wanneer de dichter, de ware dichter, corrigeert en nog eens corrigeert, is dat niet om, zoals men beweert, de vorm te verbeteren of het beter te formuleren, maar om die vibratie te pakken te krijgen – en als de ware vibratie er niet is, verkruimelt zijn hele magie, zoals die van een vedisch priester die een offermantra niet goed heeft uitgesproken. Wanneer het bewustzijn transparant is wordt de klank duidelijk hoorbaar, en dat is een ziende klank, bij wijze van spreken, een klank-beeld, klank-kleur of klank-idee, die op onverbrekelijke wijze in hetzelfde lichtende lichaam het horen verbindt met het zien en het denken. Alles is gevuld, alles is vervat in één enkele vibratie. In de tussenliggende regionen (het hogere mentale, het verlichte mentale en het intuïtieve mentale) zijn die vibraties in het algemeen verbrokkeld – het zijn stralen, flitsen, pulseringen – terwijl ze in het bovenmentale wijds zijn, gestaag en lichtend in zichzelf, zoals die grootse composities van Beethoven. Ze hebben geen begin en geen einde, ze lijken te zijn ontstaan uit het Oneindige en weer in het Oneindige te verdwijnen; ze ‘beginnen’ niet ergens, ze komen het bewustzijn binnen met een soort halo van eeuwigheid, die al van te voren vibreert en ook lang daarna blijft vibreren, als het kielzog van een andere reis voorbij deze:

Sunt lacrimae rerum et mentem mortalia tangunt.

Deze versregel van Vergilius, die Sri Aurobindo in de allereerste plaats aanhaalt onder de inspiraties van bovenmentale oorsprong, ontleent zijn bovenmentale eigenschappen niet aan de betekenis van woorden, maar aan het ritme dat aan de versregel voorafgaat en deze volgt, alsof het werd gedragen door een achtergrond van eeuwigheid, of beter: door de Eeuwigheid zelf. Hetzelfde geldt voor de nu volgende versregel van Leopardi, die zijn grootsheid niet ontleent aan de betekenis, maar aan iets dat zoveel meer is dan de betekenis en dat daarachter ligt:

Insano indegno mistero delle cose

Of deze regel van Wordsworth:

Voyaging through strange seas of thought, alone

En Sri Aurobindo haalt Rimbaud aan:

Millions d’oiseaux d’or, ô future Vigueur !

De poëzie is in here hersteld. Zij dient niet om te behagen, maar om de wereld waarachtiger te maken, opdat ze meer vervuld is van het Werkelijke.

Wellicht zullen we nog de goden zien die deze wereld bevolken, als we een religieuze aanleg hebben. Wezens, krachten, klanken, licht en ritmen zijn evenzovele ware aspecten van hetzelfde ondefinieerbare, maar niet onkenbare iets dat men God noemt – we hebben over God gesproken, tempels gebouwd, wetten en gedichten gemaakt, om te proberen die ene pulsering vast te houden, die ons van zon vervult maar vrij is als de wijde wind op schuimbedekte kusten. Misschien zullen we ook de wereld van muziek binnentreden, die niet echt van de andere verschillend is, maar een aparte vertaling van diezelfde grote onuitsprekelijke Vibratie. En als we eenmaal, één enkele keer, als is het maar een paar minuten in een heel leven, die Muziek horen, die Vreugde die zingt daarboven, dan zullen we weten wat Bach en Beethoven hoorden; dan zullen we weten wat God is, omdat we God gehoord zullen hebben. We zullen zelfs niets met hoofdletters zeggen; we zullen gewoon weten dat het bestaat en dat al het lijden van de wereld is goedgemaakt.

Aan de uiterste grenzen van het bovenmentale blijven er nog slechts grote golven gekleurd licht over, zegt de Moeder, het spel van spirituele krachten die zich later – soms pas heel veel later – zullen vertalen in nieuwe ideeën, sociale veranderingen, gebeurtenissen op aarde, nadat ze één voor één al de lagen van het bewustzijn hebben doorkruist en onderweg aanzienlijk zijn verduisterd en vervormd. Er zijn hier op aarde wijzen, zeldzaam en zwijgend, die deze krachten kunnen manipuleren en combineren, en die hen naar de aarde trekken zoals anderen klanken combineren voor een gedicht. Misschien zijn zij de ware Dichters. Hun bestaan is een levend mantra, dat het Werkelijke over de aarde uitstort.

Zo werden de gradaties van het opstijgen voltooid, die Sri Aurobindo alleen doorliep in zijn cel in Alipore. We hebben echter slechts een wat menselijke weerspiegeling gegeven van deze hoogten, over het wezenlijke hebben we niets gezegd, ook niet over die werelden zoals ze in al hun glorie bestaan, onafhankelijk van al onze fletse vertalingen. Men moet zelf horen, men moet zien!

Kalme hemelen van onvergankelijk Licht,

Continenten licht van violette vrede,

Oceanen en rivieren van de vreugde God’s

En vreugdevolle landen onder purperen zon. (39)

Op 5 mei 1901 werd Sri Aurobindo na een jaar gevangenis vrijgesproken. Hij dankte zijn leven aan twee onverwachte incidenten een van de gevangenen die hem had verraden en had verklaard, dat hij de leider van de geheime beweging was, en wiens getuigenis in het proces de doodstraf voor Sri Aurobindo zou hebben betekend, werd op geheimzinnige wijze in een aangrenzende cel door een revolverschot gedood. Toen de dag van de uitspraak kwam en iedereen de doodstraf verwachtte, kreeg zijn advocaat plotseling een ingeving, die hij aan alle aanwezigen meedeelde en de rechters schokte: ‘Lang na zijn dood zullen zijn woorden worden herhaald, niet alleen in India, maar ver over de zeeën en in verre landen. Want ik zeg U: een mens als hij staat niet alleen hier voor dit tribunaal, maar voor het hoogste Gerechtshof van de Geschiedenis.’ Sri Aurobindo was zevenendertig jaar oud. Zijn broer Barin, die naast hem in de kooi zat, werd tot de strop veroordeeld.[13]

Maar steeds hoorde Sri Aurobindo die Stem: Denk eraan, dat je nooit bang bent en nooit aarzelt. Denk eraan, dat Ik het ben die dit doet, en niet jijzelf noch iemand anders. Daarom, welke wolken er ook mogen komen, welk gevaar en lijden, welke moeilijkheden en onmogelijkheden ook – niets is onmogelijk, niets is moeilijk.

Ik ben het die dit doet. (40)

XIlI. In het teken van de goden

Toen Sri Aurobindo uit de gevangenis in Alipore kwam, trof hij een politiek toneel aan dat leeg was geworden door de massale executies en deportaties van de Britse regering. Hij ging niettemin weer aan het werk, richtte een Bengaals dagblad op, en nog een ander in de Engelse taal, de Karmayogin, dat het symbolisch devies uit de Gita droeg: ‘Yoga is bekwaamheid in het werk.’ Opnieuw verkondigde Sri Aurobindo het ideaal van algehele onafhankelijkheid en de ‘noncoöperatie’ met de Engelsen, met het risico opnieuw gevangen gezet is worden; maar het was niet meer uitsluitend de bestemming van India die hem bezighield, het was die van de hele mensheid. Hij had het bovenmentale bewustzijn bereikt, waarin men in één oogopslag ‘grote uitgestrektheden van ruimte en tijd’ ziet, en hij ging bij zichzelf te rade over de toekomst van de mens. Wat vermag de mens?

Hij had de uiterste grenzen van het menselijk bewustzijn bereikt; hogerop scheen er nog slechts een ijle witheid te zijn, geschapen voor andere wezens of een andere bestaanswijze, maar niet voor de longen van de aardse mens. Of men nu uiteindelijk de mystieke weg neemt, of de veel langzamere weg van de dichter en de kunstenaar en van alle grote scheppende figuren, het bewustzijn lijkt op dezelfde wijze te verdwijnen bij een witte grens, waar alles teniet gedaan wordt. De ‘iemand’ die de brug zou kunnen slaan verdwijnt, iedere pulsering dooft, iedere vibratie houdt op in een ijskoud licht. Vroeg of laat wordt het menselijke in het niet-menselijke uitgewist, alsof het doel van dat hele evolutieve opstijgen slechts was om de nietigheid van de mens achter zich te laten, om terug te keren tot de Bron die we nooit zouden hebben moeten verlaten. En zelfs wanneer we de een of andere onbekende bewustzijnsgradatie veronderstellen voorbij het bovenmentale, zou dat dan niet een nog ijlere gradatie zijn, die nog sterker vervliegt? Men klimt steeds hoger, steeds goddelijker, maar hoe langer hoe verder weg van de aarde. Het individu wordt wellicht getransfigureerd, maar de wereld is nog steeds waar ze was. Wat is dan onze aardse toekomst, als er echt niets anders is dan het bovenmentale bewustzijn?

We hebben allen de hoop, dat we met de ontwikkeling van het bewustzijn en de wetenschap samen zullen komen tot een betere mensheid en een leven in groter harmonie. Maar men verandert het leven niet met wonderen, men verandert het met instrumenten. En we hebben slechts één instrument: het Mentale; het zijn onze ideeën die de ontdekkingen van de wetenschap organiseren. Als we dus onze toekomst helder voor ogen willen zien, zonder ons in de luren te laten leggen door de omstandigheden van het moment noch door de schijnbare triomfen daarvan –anderen triomfeerden vóór ons in Thebe, Athene en Oedzjain – is het nuttig het instrument dat we hebben, het Mentale, eens wat nader onder de loep te nemen, want zoals het instrument is, zo zal ook onze toekomst zijn. Welnu, het lijkt wel of de mooiste ideeën, de hoogste scheppende regionen, de zuiverste daden van liefde, automatisch worden vertekend, vervormd en bezoedeld, zodra ze in het leven afdalen. Niets komt zuiver over, Mentaal gesproken hebben we al de meest fantastische recepten uitgedokterd; het Leven heeft ze nooit gewild. Wat is er na twintig jaar Lenin van het zuivere communisme overgebleven, om slechts over onze huidige beschaving te spreken? Wat is er zelfs nog van Christus overgebleven onder die stapel dogma’s en verboden? Men vergiftigt Socrates en Rimbaud vlucht naar Harrar; we kennen het lot van de arbeiderskolonies van Fourier en van de geweldlozen; de Katharen eindigden op de brandstapel. En de geschiedenis draait als een Moloch verder; na heel wat mislukkingen zijn wij misschien de triomf, maar van welke andere triomf zijn we niet de mislukking? een chronologie van overwinningen of nederlagen? Het leven lijkt te zijn gemaakt van een substantie die onherstelbaar alles vervormt, alles zakt erin weg als in het zand van Egypte, alles wordt er genivelleerd in een onweerstaanbare ‘zwaartekracht, die alles naar beneden haalt’. Het is duidelijk, zegt Sri Aurobindo, dat het mentale niet in staat is geweest de menselijke natuur ingrijpend te veranderen. Je kunt eindeloos doorgaan met menselijke instellingen veranderen, en toch zal de onvolmaaktheid door al je instellingen heen breken... Het moet een ander vermogen zijn dat dit naar-beneden-getrokkenworden niet alleen kan weerstaan, maar ook overwinnen. (1)

Maar zelfs als onze ideeën zuiver in het leven zouden aankomen, zouden ze nog niet in staat zijn iets anders te creëren dan een kazerne – wellicht zelfs een heilige kazerne, comfortabel en religieus, maar toch een kazerne, omdat het Mentale alleen maar systemen weet te maken en alles in zijn systeem wil insluiten. De rede van de mens die worstelt met het leven wordt óf empirisch óf dogmatisch (2); ze krijgt iets waar te pakken, een druppel goddelijke verlichting en maakt er een wet van voor de hele wereld – ze verwart eenheid met gelijkvormigheid. En zelfs wanneer ze in staat is de noodzaak van verscheidenheid in te zien, is ze praktisch gesproken toch niet in staat deze te hanteren, omdat ze alleen weet te hanteren wat onveranderlijk en eindig is, terwijl de wereld krioelt van een oneindige verscheidenheid: Ideeën op zich zijn partieel en onvoldoende; niet alleen is hun overwinning maar zeer gedeeltelijk, maar zelfs al was hun succes volledig, dan zouden ze nog teleurstellen, omdat ze niet de hele waarheid van het leven zijn en daarom het leven niet met zekerheid kunnen regeren en vervolmaken. Het leven ontsnapt aan de formules en systemen die onze rede er met moeite aan probeert op te leggen; het blijkt te complex, te zeer vervuld van oneindige mogelijkheden, om te worden getiranniseerd door het eigenmachtige menselijke intellect... De wortel van het probleem is dat zich aan de basis van ons hele leven en bestaan, zowel innerlijk als uiterlijk, iets bevindt wat het intellect nooit in zijn greep kan krijgen: het Absolute, het Oneindige. Er is iets Absoluuts achter ieder ding in het leven, waarnaar dit op zijn eigen manier op zoek is; alles wat eindig is streeft ernaar iets oneindigs uit te drukken, waarvan het voelt dat het zijn werkelijke waarheid is. Bovendien is het niet alleen iedere klasse, ieder type, iedere tendentie in de Natuur, die zo gedrongen wordt te streven naar zijn eigen geheime waarheid, op zijn eigen manier, maar ieder individu brengt zijn eigen variaties met zich mee. Er bestaat dus niet alleen iets Absoluuts, iets Oneindigs op zich, dat zijn eigen expressie in vele vormen en tendenties bepaalt, maar er bestaat ook een principe van een oneindig potentieel en een oneindige variatie, dat de beredenerende intelligentie heel verbijsterend voorkomt; want de rede kan slechts met succes omgaan met het vaststaande en het eindige. In de mens bereikt deze moeilijkheid haar hoogtepunt. Want de mensheid is niet alleen qua potentieel onbegrensd; niet alleen zoekt elk van zijn vermogens en tendensen zijn eigen absolute iets op zijn eigen manier en is het daarom, vanzelfsprekend, rusteloos onder iedere starre controle van de rede; maar in ieder mens variëren de gradaties, methodes en combinaties, ieder mens behoort niet alleen tot de gewone mensheid, maar ook tot het Oneindige in hemzelf, en is daarom uniek. Omdat dit de realiteit van ons bestaan is, kan de intellectuele rede of de intelligente wil niet als hoogste machthebber met het leven omgaan, ook al zijn deze vandaag de dag onze machtigste instrumenten en zijn ze wellicht in onze evolutie van het grootste belang en van bijzonder nut geweest. (3)

Maar als de evolutie, zoals Sri Aurobindo ons verzekert, een evolutie van het bewustzijn is, kunnen we denken dat de mensheid niet eeuwig in het huidige mentale stadium zal blijven; dat het mentale verlicht zal worden en hoe langer hoe intuïtiever, en dat het zich uiteindelijk misschien zal openen voor het bovenmentale. Een bovenmentale mensheid, zullen we denken, zou in staat moeten worden geacht de complexe verscheidenheid van het leven te hanteren. Het bovenmentale is een god-bewustzijn, het is het bewustzijn van de grootste profeten die de mensheid heeft gekend – een massa stabiel licht; het heeft er dus de schijn van of alles zich in dat hoge licht moet harmoniseren. Helaas spreken twee feiten deze hoop tegen: het ene heeft te maken met de ongelijkheid in individuele ontwikkeling, en het andere met de aard van het bovenmentale zelf. Zeker, het bovenmentale kan vergeleken met het mentale een enorm vermogen lijken, maar het is een graduele superioriteit van dezelfde aard; men laat het mentale principe niet achter zich, men bevindt zich slechts op het hoogste punt van het mentale. Het kan de menselijke cirkel verwijden, maar niet veranderen; het kan de mens vergoddelijken, maar ook een kolos van hem maken (4), zegt Sri Aurobindo, want als de mens dat nieuwe vermogen aan zijn ego koppelt in plaats van aan zijn ziel, zal hij een ‘Bovenmens’ worden in de zin van Nietzsche, en geen god. We hebben niet een veel omvangrijker bewustzijn nodig, maar een ánder bewustzijn. Maar zelfs als we aannemen dat de mens erin toestemt zijn ziel te gehoorzamen in plaats van zijn ego, zal het bovenmentale het leven niet veranderen, om dezelfde redenen die Christus en alle andere grote profeten hebben verhinderd het leven te veranderen. Omdat het bovenmentale geen niéuw bewustzijnsprincipe is, is dit het dat sinds het verschijnen van de mens onze evolutie van begin tot eind heeft geleid; uit het bovenmentale zijn de grote ideeën ontstaan, de grote scheppende krachten – we hebben sinds duizenden jaren in het teken van de goden geleefd, nu eens door de stem van onze profeten en godsdiensten, dan weer door die van onze dichters en grote scheppende geesten; en het is duidelijk dat deze de wereld niet hebben veranderd, geen van allen, ook al hebben ze haar verbeterd. We kunnen zelfs niet zeggen dat ons leven zoveel eleganter is dan dat van de Atheners, is het wel?

Het bovenmentale heeft om verschillende redenen gefaald. Om te beginnen is het een principe van deling. We hebben echter al gezegd, dat een bovenmentaal bewustzijn een massa stabiel licht is en dat het de visie heeft van een kosmische harmonie en een kosmische eenheid, omdat het overal het licht ziet zoals in zichzelf. Bovendien is het geen principe van deling in de deling, zoals het gewone mentale; het is een principe van deling in de eenheid. Het bovenmentale ziet best dat alles één is, maar kan praktisch gesproken door de structuur van zijn bewustzijn zelf niet verhinderen dat het die eenheid indeelt: Het ziet alles, maar vanuit zijn eigen gezichtspunt. (5) Het is al voldoende om te luisteren naar de stemmen van onze profeten, die elkaar ogenschijnlijk tegenspreken, om te bemerken dat ze weliswaar de eenheid zien, maar ieder vanuit zijn eigen gezichtspunt; hun bewustzijn is als een vuurtorenlicht dat langs de wereld strijkt en alles in zijn bundel kan omvatten, zonder enige duistere onderbreking, maar het is slechts een lichtbundel die in één punt uitkomt. En zo zien we onszelf geplaatst voor een aantal ervaringen of goddelijke visies, die ogenschijnlijk onverzoenlijk zijn: sommigen zien overal het kosmische Goddelijke, anderen zien overal het buiten-kosmische Transcendente, en nog weer anderen overal de innerlijke God; of ze prediken de waarheid van een persoonlijke God, de waarheid van een onpersoonlijke God, de waarheid van het Nirvana, de waarheid van de Liefde, de waarheid van de Kracht, de Schoonheid of het Intellect – de waarheid van ontelbare wijzen, sekten, kerken of zieners, die ons het Woord hebben doorgegeven. En dit zijn allemaal goddelijke waarheden, dit zijn allemaal ervaringen die helemaal waar zijn, helemaal authentiek, maar die allemaal één enkele straal zijn van het totale licht. Het spreekt vanzelf dat die grote profeten wijs genoeg zijn om de waarheid van andere goddelijke uitdrukkingsvormen te zien ze zijn wijzer dan hun kerken en wijzer dan hun volgelingen – maar ze zijn gebonden aan een fundamenteel onvermogen van het bewustzijn, dat het niet kan nalaten te delen, zoals het prisma het licht breekt. Of het nu mentaal is of bovenmentaal, het bewustzijn kan maar één waarheid en maar één tegelijk ervaren. Alle mythologieën uit heden en verleden brengen dat tot uitdrukking; iedere god is de belichaming van één kosmisch vermogen en van slechts één enkel – liefde, wijsheid, vernietiging, instandhouding... Buddha is de uitdrukking van het transcenderende Niets en ziet slechts zijn Niets; Christus is de uitdrukking van de tedere Naastenliefde en ziet slechts de naastenliefde, enzovoorts; en toch, hoe hoog ieder van deze waarheden ook is, het is slechts één waarheid. En hoe meer de bovenmentale waarheid, die al verbrokkeld is, van gebied naar gebied afdaalt om zich in het leven te vertalen, des te meer zal ze zich verbrokkelen – als deel van de verdeling loopt ze onvermijdelijk uit op een superverdeling; van Buddha tot de ‘voertuigen’ en van Christus tot alle christelijke sekten is het mechanisme te zien. En niet alleen op spiritueel en religieus gebied, maar op alle terreinen, omdat de functie van het bovenmentale juist is om één mogelijkheid, en maar één enkele, tot het einde toe uit te spelen: Het geeft iedere (mogelijkheid) volledige en afzonderlijke ontwikkeling en satisfactie... Het kan het intellect zijn strengste intellectualiteit geven en de logica haar meest meedogenloze logica. Het kan de schoonheid haar meest schitterende hartstocht van lichtende vormen geven, en het bewustzijn dat het ontvangt de hoogste toppen en de diepste dalen van de extase. (6) En zo verdelen miljoenen ideekrachten de wereld: communisme en individualisme; geweldloosheid en oorlogsgeweld; epicurisme en ascetisme... en elk is een facet van de goddelijke Waarheid, elk is een lichtstraal Gods; er is nergens een absolute dwaling, er is slechts verdeeldheid van de Waarheid. Zeker, we kunnen de Eenheid en de waarheid van anderen zien en er een synthese van maken, maar al onze syntheses zullen de eenheid niet herstellen, omdat dit nog steeds een mentale synthese zal zijn, een potpourri en geen eenheid, zegt de Moeder – het zal een prisma zijn dat doet alsof alle kleuren uit één enkel Licht afkomstig zijn, terwijl ondertussen praktisch gesproken alle kleuren in de wereld verdeeld zijn, en alle krachten die uitgaan van het bovenmentale niveau de vrucht zullen zijn van die oorspronkelijke verdeeldheid. En laten we goed onderstrepen, dat het hierbij niet gaat om een denkprobleem of een filosofische vraag die beantwoord moet worden, maar om een kosmisch feit, om een organisch verschijnsel, net als de stekels op de rug van de egel. Om de verdeeldheid te doen ophouden, moet het prisma verdwijnen. En daarom is de wereld verdeeld en zal ze dat onvermijdelijk blijven, zolang het mentale bewustzijnsprincipe, of het nu hoog is of laag, gewoon of buitengewoon, heer en meester op aarde zal zijn.

Men kan zich echter voorstellen dat in een min of meer nabije evolutieve toekomst een volmaakt bovenmentaal bewustzijn, of zelfs meerdere tegelijk, erin zullen slagen zich op aarde te incarneren. Dat hele deel van de mensheid dat minder vergevorderd is en zich rond deze lichtende centra verenigt, zou een harmonieus leven kunnen leiden, en in die zin zou het leven veranderd zijn, zou er een soort eenheid zijn. Maar dat zou een eenheid zijn in het hart van een enkele lichtbundel; sommigen zouden zich bijvoorbeeld in de bundel van de zuivere Schoonheid bevinden, en anderen misschien in de bundel van een integraal Communisme, dat gebaseerd is op broederliefde (helaas lijkt het, gezien het verloop van de evolutie, waarschijnlijker dat die bundels van een hard licht zouden zijn, gecentreerd rond de een of andere économische of titaanse ideologie). Maar zelfs als werd toegestaan dat er goddelijke haarden in de wereld werden aangestoken, zou hun eenheid niet alleen werken ten koste van de ongrijpbare verscheidenheid van het leven, maar ze zouden ook door de omgevende duisternis bedreigd worden – de mensen zijn ongelijk ontwikkeld, dat schijnen we altijd te vergeten, en dat is de eeuwige zwakke plek van al onze vaste burchten; onze haarden van genade zouden als het ware eilanden van licht (7) zijn in het hart van een minder ver ontwikkelde mensheid, die natuurlijk doorlopend zou proberen er weer in door te dringen en het bevoorrechte licht te verduisteren of te nivelleren. We kennen allen het lot van Griekenland en Rome temidden van de barbaarse wereld. Volgens een zeer wijze wet van de evolutie heeft het er de schijn van dat de evolutie van de wereld gebonden is aan de totaliteit van de wereld, en dat er niets kan worden gered als niet álles gered wordt – excommunicatie en hel zijn kinderlijke vormen van Onwetendheid, evenals het land van melk en honing op de aarde of in de hemel; er is geen paradijs zolang er nog één enkel mens in de hel zit! Omdat er maar één Mens is. Bovendien, als we veronderstellen dat een van die lichteilanden door het Vermogen van zijn centrum weerstand zou kunnen bieden aan inbreuken van buitenaf, is het niet gezegd dat die bescherming de duur van het Vermogen, dat zich in het centrum bevindt, zal overschrijden. De geschiedenis van alle bewegingen, religieuze, occulte, initiërende, ridderlijke of nog weer andere, laat ons de hele wereld eens en te meer zien, dat na de dood van de Meester en zijn directe ingewijden alles versnipperd en vulgair wordt, genivelleerd en vervormd, of dat het afsterft. De wet van de zwaartekracht lijkt tot op heden onoverkomelijk. Het gehele leven moet dus getransformeerd worden en niet een deel van het leven, niet een bevoorrechte groep of een gelukzalig eiland, als men wil dat de evolutie triomfeert, en daarvoor is een ánder Vermogen nodig, dat in staat is aan de zwaartekracht weerstand stand te bieden, een ánder bewustzijnsprincipe, ondeelbaar en bolvormig, dat de ontelbare verscheidenheid van het leven kan omvatten zonder deze aan te tasten.

Als we in plaats van de evolutieve toekomst te bekijken vanuit een collectief standpunt, deze bekijken vanuit het standpunt van het individu, brengt het bovenmentale ons evenmin de levende volheid waarnaar we streven. Als het doel van evolutie echt is om meer mensen als Beethoven en Rimbaud te produceren, misschien zelfs een paar super-Plato’s, ontkomen we er niet aan te denken, dat dit een pover resultaat is voor zoveel miljoenen jaren moeite en zoveel miljarden onderweg verbruikte individuen. Beethoven, Rimbaud en evenmin apostel Johannes kunnen niet het doel zijn van de evolutie, anders heeft het leven geen zin, want wie ziet niet dat hun werken bewonderenswaardig zijn bij gebrek aan leven? ze zeggen ons allemaal dat het daarboven zoveel mooier is dan hier, met die miljoenen gouden vogels en die goddelijke muziek. Alles speelt zich daarboven af, maar wat gebeurt er hier op aarde? Hier beneden gaat het leven door zoals voorheen. Men zal zeggen, dat die hoge gedachten, die verzen, die strijkkwartetten, die goddelijke minuten waarin we hebben gezién, méér gewicht hebben dan alle uren van ons leven bij elkaar, en dat is ook zo, maar dat is het nu juist! Dus moeten we onder ogen zien dat het leven ontstellend arm is, en dat het doel van het leven niet langer in het leven ligt. We hebben een waarheid van het lichaam nodig, en ook van de aarde, niet alleen een waarheid op de top van het hoofd. We willen geen recreatie, maar een re-creatie, een herschepping.

Tot op vandaag verloopt alles alsof de individuele vooruitgang van de evolutie bestond uit het ontdekken van hogere bewustzijnsregionen, om dan, als dat eenmaal bereikt is, zich ieder een wereld apart te bouwen, een privé-lichteiland temidden van de economische burgerlijkheid, de een in de muziek, de ander in de poëzie, een derde in de wiskunde of de religie, en een vierde op een grote zeilboot voor de vakantie of in een kloostercel, ieder met zijn ontsnappingsmogelijkheid en zijn afleiding, alsof het leven en het lichaam uitsluitend dienden om aan het leven en het lichaam te ontkomen. Het is echter genoeg om naar ons eigen leven te kijken, we bevinden ons er nooit middenin! We bevinden ons ervoor of erna, in de herinnering of in de hoop – en ondertussen is het ellendig en neutraal, we weten zelfs niet of het wel bestaat, behalve in die paar momenten die nu juist niet meer tot het leven behoren. We kunnen de kerken niet verwijten, we leven allen doorlopend in het gindse; ze prediken alleen een ginds dat nog veel aanzienlijker is. Rimbaud zei het ook: ‘Het ware leven ligt elders.’

Sri Aurobindo was op zoek naar een waar leven hier op aarde. Het leven, en niet alleen een ver verwijderd stil of hoog verheven extatisch Ginds – het Leven alleen is het terrein van onze yoga, (8) en hij kwam tot de conclusie, dat de toppen van het bewustzijn niet voldoende zijn om van het leven een waarachtig leven te maken. We hebben het bovenmentale geraakt, de vreugde gevonden en de zingende onmetelijkheid, maar niet wat er van het leven blijft knarsen: Wanneer men in zijn bewustzijn helemaal boven is, stelt de Moeder vast, ziét men de dingen en men wéét, maar in feite is het, wanneer men weer afdaalt in de Materie, als water dat in het zand wegzakt. We hebben onze raket heel hoog in de spirituele hemel geschoten, gezongen over wat er aan beters in de mens ligt, zonder ons bezig te houden met de onderste lagen, en waren voldaan als de lomperd in ons genoeg was ingeslapen om onze goddelijke dromen niet te verstoren, en daarom is het leven ruw gebleven, net als wij: Te hopen op een werkelijke verandering van het menselijk leven zonder dat de menselijke natuur verandert, is een irrationele en onspirituele stelling; het is vragen om iets onnatuurlijks en irreëels, om een onmogelijk wonder. (9) En dat is waarom onze lichteilandjes iedere keer weer worden overvallen door onze intieme barbaarsheden en verborgen kankergezwellen, net als die andere eilanden, die Athene en Thebe heetten; daarom sterven ze steeds, alsof de Heer van de evolutie ons met de neus op de aarde drukt, iedere keer weer, om ons eraan te herinneren dat we niet het hele licht hebben gevonden wanneer we het alleen maar boven gevonden hebben. Het leven sterft niet omdat het versleten raakt, het sterft omdat het zichzelf niet gevonden heeft. Al sinds eeuwen hebben we de reis van het opstijgen gemaakt en vele eilanden veroverd, en we hebben slechts de helft van het Geheim gevonden, en iedere keer werden we geruïneerd; maar wellicht komt dat niet omdat de geschiedenis zinloos zou zijn of om ons voor onze ‘zonden’ te straffen, of om te boeten voor de een of andere onwaarschijnlijke Fout, misschien is het wel om hier beneden in de Materie de andere helft van het Geheim te vinden. Achtervolgd als we zijn door de Dood en de Onwetendheid, uitgeput door het lijden en het kwade, gaat het om slechts één ding en dat is: er niet meer aan te ontvluchten, maar in de diepten van de Dood en de Onwetendheid, in de diepten van het Kwaad de sleutel tot het goddelijke leven te vinden. Dat wil zeggen dat barbarendom en die duisternis hier beneden transformeren, in plaats van deze van ons eilandje te verbannen. Na het opstijgen van het bewustzijn: het afdalen. Na de verlichting van boven: de vreugde van beneden en de transformatie van de Materie. Men kan zeggen dat pas wanneer de cirkel echt volledig zal zijn en, de twee uitersten elkaar zullen raken, wanneer het hoogste zich zal manifesteren in de dichtste materie – de hoogste Realiteit in het hart van het atoom – dat pas dan de ervaring werkelijk overtuigend zal zijn. Het heeft er de schijn van, zegt de Moeder, dat men nooit echt begrijpt, totdat men met het lichaam begrijpt.

Want het Geheim dat Sri Aurobindo het Supramentale heeft genoemd is niet nog een gradatie méér boven het bovenmentale, het is geen super-mentaal en geen super-opstijgen, het is een nieuw Teken, dat niet meer het teken is van goden en religies, een Teken waarvan de toekomst van onze evolutie zelf afhangt.

In februari 1910, minder dan een jaar na zijn vertrek uit Alipore, werd Sri Aurobindo op een avond in het kantoor van de Karmayogin gewaarschuwd, dat men hem opnieuw wilde arresteren en verbannen naar de Andaman-eilanden. Hij hoorde plotseling een Stem, die duidelijk drie woorden sprak: Ga naar Chandernagore. Tien minuten later had Sri Aurobindo de eerste de beste boot genomen, die op de Ganges voorbij kwam, en was vertrokken. Dat was het einde van zijn politieke loopbaan, het einde van de integrale yoga en het begin van de supramentale yoga.

XIV. Het Geheim

We kunnen proberen over dit Geheim te spreken, maar moeten ons herinneren dat er aan de ervaring nog wordt gewerkt. Sri Aurobindo is ermee begonnen; hij heeft het Geheim in 1910 in Chandernagore gevonden en er veertig jaar aan gewerkt; hij heeft zijn leven ervoor opgegeven. De Moeder zet zijn werk voort.

Sri Aurobindo heeft ons nooit iets verteld over de omstandigheden waarin hij de ontdekking deed; hij was uitzonderlijk zwijgzaam als het om hemzelf ging, niet uit gereserveerdheid, maar gewoon omdat dat ‘ik’ niet bestond. ‘Als hij sprak’, vertelt zijn gastheer uit Chandernagore met naïeve verbazing, ‘had men het gevoel of het iemand anders was die door hem sprak. Ik zette hem zijn eten voor en dan bleef hij ernaar staren, en at dan werktuiglijk een beetje. Zelfs terwijl hij at leek hij geabsorbeerd en mediteerde hij met wijd open ogen’. (1) Pas veel later vinden we in zijn werken en uit stukken conversatie de draad van zijn ervaring terug. De eerste aanwijzing vinden we in een toevallige opmerking, die hij tegen een discipel maakte te en die aantoont dat hij sinds Alipore iets op het spoor was. Ik werd mentaal twee weken lang aan allerlei martelingen onderworpen. Ik moest beelden van allerlei lijden aanschouwen (2); in deze werelden nu is zien hetzelfde als ondergaan, als men begrijpt wat dat wil zeggen. Op hetzelfde moment waarop Sri Aurobindo begon op te stijgen naar het bovenmentale, daalde zijn bewustzijn gelijktijdig af naar wat men gewoonlijk de hel pleegt te noemen.

Dit is ook een van de eerste dingen die de zoekende in wisselende mate ontdekt. Dit is geen yoga voor zwakkelingen, zegt de Moeder, en dat is waar. Want als het eerste tastbare resultaat van de yoga van Sri Aurobindo is dat er nieuwe dichterlijke en artistieke mogelijkheden verschijnen, is het tweede resultaat, misschien zelfs de onmiddellijke consequentie, dat al de diepste lagen van het bewustzijn, eerst het persoonlijke en daarna het universele, onverbiddelijk aan het daglicht wordt gebracht. Dit hechte – en vreemde – verband tussen het onderbewuste en bovenbewuste is ongetwijfeld het uitgangspunt van Sri Aurobindo’s ontdekking.

De onderbewuste gradaties

Het onderbewuste waarover de moderne psychologie spreekt, is slechts de buitenste franje van een wereld, die bijna even uitgestrekt is als het bovenbewuste, met haar eigen gradaties, krachten en wezens (of wezen-krachten, zo men wil). Het is ons evolutieve verleden, het onmiddellijke en het ver-verwijderde, met alle stempels die ons huidige leven erop gedrukt heeft, plus alle stempels uit vroegere levens, net zoals het Bovenbewuste onze evolutieve toekomst is. Alle overblijfselen en krachten die het opstijgen van ons bewustzijn hebben geregeerd, van de Materie tot het dier en van het dier tot de mens, zijn daar niet alleen ingegrift, maar blijven daar leven en ons beïnvloeden – als we goddelijker zijn dan we denken door de bovenbewuste toekomst die ons trekt, zijn we ook veel meer dier (en veel dommer) dan we ons voorstellen, door het onderbewuste en onbewuste verleden dat ons probeert tegen te houden. Dit dubbele mysterie bevat de sleutel tot het hele Geheim. Niemand kan de hemel bereiken zonder door de hel te zijn gegaan. (3)

Het is waar dat men de spirituele gelukzaligheden kan bereiken zonder deze kwalijke plaatsen anders dan toevallig te kennen; maar er zijn hemelen en hemelen, zo goed als er meer dan één hel is (iedere gradatie van ons wezen heeft zijn eigen ‘hemel’ en ‘hel’). In het algemeen laten religieuze mensen het ego los en op hetzelfde moment verlaten ze het onderbewuste; ze hoeven alleen maar een doorgang te forceren, met ‘drempelwachters’ die onaangenaam genoeg zijn om alle ‘nacht’ en ‘verleiding’ te rechtvaardigen waarover de levens van heiligen spreken. Maar het is slechts een doorgang. Zo bestaat ook de hemel die zij beschouwen uit het verlaten van het uitwendig bestaan en de duik in de extase. Zoals reeds eerder gezegd is het doel van deze yoga niet om het bewustzijn te verliezen, beneden zomin als boven. En vooral niet om beneden de ogen te sluiten. De zoekende van het integrale pad is gemaakt voor de duistere nacht noch voor het verblindende licht. Hij moet zién, waar hij ook gaat; dat is het eerste stadium van het meesterschap. Want het is geen kwestie van ‘het vinden van de doorgang’ naar een beter bestaan, maar van het transformeren van het huidige bestaan.

Evenals er verschillende gradaties in het bovenbewuste zijn, zijn er ook verschillende onderbewuste lagen of werelden, verscheidene ‘duistere spelonken’, zoals de Rig Veda zegt. In feite bevindt zich een onderbewuste achter iedere gradatie van ons wezen – een onderbewust mentaal, een onderbewust vitaal en een onderbewust fysiek, dat uitmondt in het materiële Onbewuste.[1] We zullen er in volgorde alle gnoomachtige, grove mentale vormen en krachten terugvinden, die als eerste waren verschenen in de wereld van de Materie en het Leven; alle agressieve impulsen uit het begin van het Leven, alle beangstigde, lijdende reflexen; en tenslotte de krachten van ziekte en desintegratie en de Dood, die onderbewust over het fysieke heersen. Men ziet dus wel dat er op aarde geen waarachtig leven mogelijk is, zolang die werelden heer en meester zijn over onze materiële bestemming. Wij, mensen, zijn de plaats waar de veldslag zich afspeelt – in ons ontmoeten alle werelden elkaar, van de hoogste tot de laagste. Het is geen kwestie van vluchten en zich de neus dichtknijpen of een kruis slaan, maar van zich erin begeven en overwinnen:

Ook hij moet het juk dragen dat hij los kwam maken

Ook hij moet het leed dragen dat hij wou genezen. (4)

De grenzen van de psychoanalyse

Ook de hedendaagse psychologie heeft oog gekregen voor de belangrijkheid van het onderbewuste en van de noodzaak tot schoonmaken; alleen hebben ze slechts de ene helft van het schilderij gezien, het onderbewuste zonder het Bovenbewuste, en hebben ze gemeend dat ze met hun flauwe mentale lichtschijnsel deze spelonken zouden kunnen verlichten; en eveneens dat ze gewapend met een zaklantaarn in het oerwoud zouden kunnen afdalen. In feite zien ze in het onderbewuste slechts de keerzijde van de uiterlijke mens; want er bestaat een fundamentele psychologische wet waaraan niemand ontkomt, namelijk dat het dalen in verhouding staat tot het stijgen: men kan niet dieper afdalen dan men is opgeklommen. Omdat de kracht, die nodig is om af te dalen, dezelfde is als de kracht die nodig is om op te stijgen; als we toevallig dieper afdalen dan onze hoogtecapaciteit, zou daaruit automatisch een ongeluk, bezetenheid of krankzinnigheid volgen, omdat ons de overeenkomstige kracht zou ontbreken. Hoe dichter men hier op aarde bij een begin van de Waarheid komt, des te meer men een onpeilbare wijsheid ontdekt. De geheimzinnige complexen van meneer Pietersen zitten als het ware maar een paar centimeter diep, zoals ook zijn bewuste bestaan maar een paar centimeter hoog is. Tenzij dus onze psychologen bijzonder verlicht zijn, kunnen ze niet echt in het onderbewuste afdalen, en dus ook niet echt genezen, behalve wat onderhuidse abnormaliteiten, en zelfs dan lopen ze nog constant het gevaar hun ziekten elders in een andere vorm weer te zien opduiken. Men kan slechts genezen als men alles tot op de bodem geneest, en men kan slechts tot op de bodem gaan, als men ook helemaal naar boven gaat. Hoe dieper men wenst af te dalen, des te sterker moet het licht zijn dat men nodig heeft, anders wordt men verslonden.

Als de psychoanalyse binnen haar beperkte grenzen bleef, zou er weinig op aan te merken zijn; ze zou zelf zonder twijfel tenslotte haar grenzen gaan zien en intussen heel nuttig wat jeuk kunnen genezen. Helaas is de psychoanalyse voor velen een soort nieuw evangelie geworden en heeft ze er krachtig toe bijgedragen de mens verder in verwarring te brengen door hem op ongezonde wijze te fixeren op zijn minder frisse kanten in plaats van op zijn goddelijke mogelijkheden. Er bestaat geen twijfel aan dat onze ‘dwalingen’ in de loop van de evolutie altijd hun plaats en hun nut hebben; het was goed dat onze morele burgerlijke zelfingenomenheid door elkaar gerammeld werd; maar de gekozen methode is gevaarlijk, omdat deze het kwade oproept zonder het vermogen te hebben dit te genezen: ze heeft de neiging, zegt Sri Aurobindo, het mentale en vitale niet zuiverder, maar fundamenteel mìnder zuiver te maken dan tevoren... (5) De moderne psychologie is een wetenschap die zich nog in de kinderschoenen bevindt en zowel onbezonnen is als klungelig en grof. Zoals alle wetenschappen die nog in de kinderschoenen staan, gaat de universele gewoonte van het menselijk mentale om een gedeeltelijke of slechts plaatselijke waarheid te nemen, deze vérgaand te generaliseren en te proberen het hele terrein van de Natuur in deze beperkte termen te verklaren, hier alle perken te buiten... De psychoanalyse (met name die van Freud)... neemt een bepaald deel onder de loep, het donkerste gevaarlijkste en ongezondste deel van de natuur, de laag van het lagere vitale onderbewuste[2], isoleert een aantal van zijn meest ziekelijke verschijnselen, en kent daaraan en aan het hele niveau een belang toe, dat alle proporties van de werkelijke rol die het in de natuur speelt verre te buiten gaat... Dit prematuur en zonder kennis van zaken aan het daglicht brengen met de bedoeling het te doorleven, wil zeggen het risico lopen ook de bewuste delen van ons wezen te doordrenken met deze duistere, vuile substantie, en zo de hele vitale en zelfs de mentale natuur te vergiftigen. Men moet daarom altijd beginnen met een positieve en niet met een negatieve ervaring, door iets naar omlaag te trekken van de goddelijke natuur, de kalmte, het licht, de gelijkmoedigheid, de zuiverheid en de kracht van het goddelijke, naar die delen van het bewuste wezen die veranderd moeten worden; slechts wanneer dit voldoende gedaan is en er een hechte positieve basis is, pas dan is het veilig de verborgen onderbewuste, vijandige elementen naar boven te halen met het doel deze te vernietigen en te elimineren door de intensiteit van de kalmte, het licht, de kracht en de kennis van het Goddelijke. (5)

Maar er kleeft nog een ander, veel ernstiger bezwaar aan de psychoanalyse. Want als de psychoanalytici toevallig werkelijk de macht hadden in het onderbewuste af te dalen, zouden ze niet alleen niet genezen, en niet alleen het risico lopen al die krachten te mobiliseren die hun controle te boven gaan, net als de tovenaarsleerling, maar zelfs als ze de mogelijkheid hadden deze meester te worden en te vernietigen, zouden ze het risico lopen in één klap het goede mèt het kwade te vernietigen en onze natuur onherstelbare schade te berokkenen. Omdat ze de kennis niet bezitten. Omdat ze vanaf hun mentale niveau niet ver genoeg in de toekomst kunnen kijken om het goede te begrijpen dat dit kwade voorbereidt, en de dynamische Kracht achter het spel van de tegenpolen; om dit duistere huwelijk te ontbinden is een ander vermogen nodig en vooral een andere visie: Je moet het geheel kennen vóór je het deel kunt kennen, en het hoogste vóór je het laagste werkelijk kunt begrijpen. Dat is de belofte van de grotere psychologie die haar tijd afwacht, en waarvoor dit armzalige geklungel het veld zal ruimen, na op niets te zijn uitgelopen. (6)

En daarmee leggen we de vinger op de meest fundamentele dwaling van onze psychologie. Deze is niet in staat te begrijpen, omdat ze beneden, in het evolutief verleden, zoekt. Zeker, daar bevindt zich de ene helft van het Geheim, maar het is de kracht van boven die de deur beneden opent. We zijn er niet voor gemaakt om altijd achter ons te kijken, maar om vooruit en naar boven te kijken in het bovenbewuste licht, omdat dat onze toekomst is, en omdat alleen de toekomst het verleden verklaart en geneest. Ik vind het moeilijk, schreef Sri Aurobindo aan een discipel, die psycho-analytici serieus te nemen – en toch zou dat misschien moeten, want halve kennis is een machtig iets en kan een geweldig obstakel zijn bij het naar voren komen van de echte Waarheid... Ze kijken van beneden naar boven, en verklaren het licht van boven door de duisternis van beneden; het fundament van deze dingen ligt echter boven en niet beneden. Het bovenbewuste en niet het onderbewuste is de ware basis van alles. De betekenis van de lotus is niet te vinden door de geheimen te analyseren van de modder waaruit hij groeit; het geheim moet worden gevonden in het hemelse archetype van de lotus, dat voor eeuwig daarboven bloeit in het Licht. (6)

We wekken de indruk ons te ontwikkelen van beneden naar boven, van het verleden naar de toekomst of van de nacht naar het bewuste licht, maar dat is onze beperkte momentane visie die ons de totaliteit van het schilderij aan stukken knipt; anders zouden we zien dat de toekomst ons trekt, dat niet het verleden ons stuwt, en dat het licht van boven stap voor stap in onze nacht doordringt – hoe zou de nacht anders ooit al dat licht kunnen scheppen? Als we van de nacht waren uitgegaan, zouden we slechts op de nacht uitlopen. ‘Dit is de eeuwige Boom met zijn wortels boven en zijn takken beneden’, zegt de Katha Upanishad (VI.1). We krijgen de indruk dat we geweldige groeipogingen doen om te begrijpen en te ontdekken en dat we gericht zijn op de toekomst; maar dat is ons beperkte gezichtspunt; misschien is er wel een ander gezichtspunt, van waaruit we die bovenbewuste Toekomst zouden zien, die probeert in ons heden door te dringen. En dan zouden we misschien zien, dat al onze geweldige pogingen alleen maar de weerstand waren van onze dichtheid en duisternis. De toekomst gaat niet alleen van beneden naar boven, anders zou er geen hoop zijn voor de aarde, ze zou tenslotte in de hoogste psychische spanning in de blauwe lucht uit elkaar spatten of weer in de nacht terugzinken ; de toekomst gaat van boven naar beneden; ze daalt hoe langer hoe dieper af in onze mentale mist, onze vitale verwarring, in de onderbewuste en onbewuste nacht, totdat ze dat allemaal helder heeft gemaakt, alles heeft geopenbaard, alles genezen – en tenslotte alles voltooid. En hoe dieper ze afdaalt, des te meer neemt de weerstand toe – het is het IJzeren Tijdperk, de tijd van de grote Opstand en het Gevaar. De tijd van de Hoop. Op het hoogste punt, waar deze Toekomst het fundament van het verleden zal raken, waar het Licht het fundament van de Nacht zal versplinteren, zullen we, als God het wil, het geheim vinden van de Dood en het onsterfelijk Leven. Maar als we naar beneden en alleen maar naar beneden kijken, zullen we modder vinden en niets dan modder.

De duistere helft van de Waarheid

Nu komen we wat dichter bij. De zoekende is met een positieve ervaring begonnen. Hij heeft zich op weg begeven omdat hij iets anders nodig had. Hij heeft pogingen tot mentale stilte gedaan en gemerkt, dat alleen al het feit van zijn poging een Antwoord uitlokte; hij heeft een Kracht gevoeld die neerdaalde, een nieuwe vibratie in zichzelf, die het leven helderder en levender maakte; misschien heeft hij zelfs de ervaring gehad van een plotseling doorbreken van de grenzen en op een andere hoogte weer bovenkomen. Op duizenden manieren kan er een aanwijzing komen dat een nieuw ritme bezig is zich te installeren. En dan, na die pijlsnelle start, versluiert alles zich opeens, alsof hij gedroomd had, alsof hij zich had laten meeslepen door een achteraf gezien nogal kinderlijk enthousiasme – er is iets in hem bezig zich te wreken door scepticisme, afkeer en verzet op te werpen. En dat zal dan de tweede aanwijzing zijn, en misschien wel het ware teken, dat hij bezig is vooruitgang te boeken, en dat hij op de vuist gaat met de werkelijkheden van zijn natuur, of beter nog: dat de neerdalende Kracht haar arbeid van karnen is begonnen. De vooruitgang bestaat uiteindelijk niet zozeer uit het zich verheffen, dan wel het laten afvloeien van wat er in de weg staat – wanneer men helder is, is alles aanwezig. En de zoekende ontdekt zijn veelvuldige belemmeringen. Op het pad van de integrale yoga krijgt men vaak de indruk, dat men zich op weg heeft begeven voor het betere, om vervolgens het slechte te vinden, om de vrede en het licht te zoeken, en de oorlog te ontdekken. In feite is het een veldslag, daar kan men niet omheen. Zolang men met de stroom meezwemt kan men geloven dat men best aardig en netjes is en met de beste bedoelingen bezield; maar zodra men de richting omkeert gaat alles dwars zitten. Dan begrijpt men op tastbare wijze welke krachten van afstomping er op de mens drukken – om dit in te zien moet men geprobeerd hebben zich eraan te onttrekken. En wanneer tenslotte de zoekende een eerste beslissende opening naar boven zal hebben ervaren, wanneer hij het Licht zal hebben gezien, zal hij bijna gelijktijdig een venijnige uitval van beneden voelen, alsof er iemand in hem pijn had; dan zal hij weten wat Sri Aurobindo bedoelde met die gekwetste somberheid die protesteert tegen het licht. (7) En zijn eerste les zal hij geleerd hebben: men kan geen stap naar boven doen zonder een stap naar beneden.

In plaats van deze ruwe kromming naar binnen voor onvermijdelijk te houden, zal de zoekende er de basis van zijn werk van maken. Deze dubbele beweging naar boven en naar beneden vormt de fundamentele gang van zaken bij de integrale yoga: Op iedere hoogte die we veroveren, moeten we ons omkeren om haar kracht en verlichting naar beneden te brengen naar de sterfelijke beweging (8) – het is slechts tegen deze prijs dat het leven getransformeerd wordt, anders blijven we op de toppen poëtiseren en spiritualiseren, terwijl beneden het oude leven doorhobbelt. Praktisch gesproken komt de beweging van het neerdalen niet tot stand door een willekeurige beslissing van het mentale – hoe minder dat zich er mee bemoeit, hoe beter, en trouwens, men vraagt zich af hoe het Mentale zou kunnen ‘neerdalen’ terwijl het daar achter zijn bureautje zit?... Het is de in ons ontwaakte en geïndividualiseerde bewustzijnskracht die spontaan al het werk doet. Zodra we een zekere intensiteit van bewustzijn en licht hebben bereikt, oefent ze automatisch druk uit op de rest van de natuur, en doet de duisterheden en de daarmee samenhangende weerstanden doet oplichten. Het gebeurt allemaal alsof men op ruwe wijze een overmaat aan zuurstof inspoot in de diepten beneden: enkele palingen en sprotten worden onrustig en raken in gevecht of spatten zelfs uit elkaar. Het is een vreemde omkering van bewustzijn, alsof men uit een verlichte kamer overging naar dezelfde donkere kamer, uit een kamer van vreugde naar dezelfde kamer vol pijn – alles is hetzelfde en alles is veranderd. Alsof het dezelfde kracht was, dezelfde trillingsintensiteit – misschien zelfs een identieke vibratie – maar die plotseling van een negatieve coëfficiënt wordt voorzien. Men merkt zo, bijna van heel dichtbij, hoe bijvoorbeeld liefde kan omslaan in haat en het zuivere in het onzuivere – alles is hetzelfde, maar omgekeerd. En zolang onze psychologische toestand het omgekeerde zal zijn van een andere, en ons goede het omgekeerde van het kwade (moeten we misschien zeggen: de goede zijde van het kwade), zolang is er geen hoop dat het leven getransformeerd wordt. Er is iets radicaal anders nodig – een ander bewustzijn. Al onze dichters en scheppende geesten hebben deze bewustzijnssprongen in het bijzonder gekend; in dezelfde tijd als zijn Illuminations had Rimbaud toegang tot vreemde domeinen, die hem de haren te berge deden rijzen van ontzetting; ook hij gehoorzaamde aan de wet van de duistere omkering. Maar de integraal zoekende zal in plaats van tussen beide polen heen en weer geslingerd te worden, en in plaats van te klimmen zonder te weten hoe of af te zakken zonder het te willen, methodisch en bewust tewerk gaan, zonder zijn evenwicht te verliezen en vooral door zich met groeiend vertrouwen over te geven aan die Bewustzijnskracht, die nooit méér weerstanden oproept dan hij aankan, en nooit méér licht ontsluit dan hij kan verdragen. Als we lang genoeg tussen twee crises hebben geleefd, zullen we tenslotte een methode ontdekken in de werking van de Kracht, en dat iedere keer dat we de stijgende curve lijken te verlaten of zelfs een reeds verworven verwerkelijking weer verliezen, dit gebeurt om aan het einde dezelfde verwerkelijking terug te vinden, maar op een niveau dat daar direct boven ligt, verrijkt en verwijd met al het overige van ons domein, dat zich juist door onze ‘val’ in het nieuwe licht heeft geïntegreerd – als we niet waren ‘gevallen’, zou dat ‘beneden’ zich nooit bij ons ‘boven’ zijn komen aansluiten. Misschien was het collectief gesproken een dergelijke gang van zaken die de val van Athene veroorzaakte, opdat óók de barbaren van de oudheid eenmaal Plato zouden kunnen begrijpen. De voortgang van de integrale yoga beschrijft geen rechte lijn die zich steeds hoger verliest in een steeds fijner punt, maar een spiraal, zegt Sri Aurobindo, die langzaam en methodisch alle niveaus van ons wezen annexeert in een steeds wijdere opening en op een steeds dieper fundament. En niet alleen zullen we een methode achter die Kracht ontdekken, of liever: achter die Bewustzijnskracht, maar regelmatige cycli en een ritme dat even zeker is als dat van eb en vloed en de maanstanden; hoe verder men komt, des te wijder worden de cycli, en des te meer ze zijn verbonden met een kosmische beweging, tot de dag aanbreekt waarop we in onze eigen afdalingen de periodieke afdaling van het aardse bewustzijn kunnen waarnemen, en in onze eigen moeilijkheden alle draaikolken van de aarde, die tegenstand biedt en in opstand komt. Alles zal tenslotte zo intiem met elkaar verbonden zijn, dat men in de kleinste dingen, in de meest onbenullige gebeurtenissen van het dagelijks leven en de objecten die men aanraakt, de aanwijzing zal kunnen lezen van veel grotere depressies, die over de mensheid komen en haar doen afdalen, en óók haar weer doen stijgen in dezelfde spiraal van de evolutie. Dan zullen we zien dat we feilloos naar een Doel worden geleid, dat alles een zin heeft, zelfs de meest minuscule dingen – geen detail beweegt er zonder dat alles beweegt – en dat we op weg zijn naar een avontuur dat veel groter is dan we hadden kunnen denken.

Al gauw zal een tweede tegenstrijdigheid ons treffen, of misschien altijd wel weer dezelfde. Niet alleen is er een wet van stijgen en dalen, maar schijnbaar ook een centrale tegenstrijdigheid. We hebben allen een doel te bereiken, in dit leven en via al onze levens, iets unieks dat tot uitdrukking gebracht moet worden, omdat ieder mens uniek is – dat is onze centrale waarheid, onze bijzondere evolutieve spanning. Dit doel verschijnt pas geleidelijk aan, na heel wat ervaringen en achtereenvolgend ontwaken, wanneer we een innerlijk gevormd mens beginnen te zijn; dan merken we dat een rode draad ons leven verbindt – en ál onze levens, als we ons er bewust van zijn geworden – in een speciale richting, alsof alles ons altijd dezelfde richting uitdrijft. Een richting die steeds nauwkeuriger en scherper, afgebakend wordt naarmate we verder komen. En in dezelfde tijd dat we ons van ons doel bewust worden, ontdekken we een bijzondere moeilijkheid, die als het ware het omgekeerde is van ons doel of daarmee in tegenspraak. Dat is een vreemd verschijnsel, alsof we precies de schaduw hadden van ons licht – een bijzondere schaduw, een bijzondere moeilijkheid, een bijzonder probleem, dat zich steeds weer aan ons presenteert met een verbijsterende hardnekkigheid, altijd hetzelfde, maar met verschillende gezichten en onder de meest uiteenlopende omstandigheden, en dat na iedere veldslag die werd gewonnen terugkeert met een verhevigde kracht, die precies in verhouding staat tot onze nieuwe bewustzijnsintensiteit, alsof we bij herhaling dezelfde slag moesten leveren op ieder bewustzijnsgebied dat nieuw wordt veroverd. Hoe helderder het doel wordt, des te sterker wordt de schaduw. Dan hebben we kennis gemaakt met de Tegenstander:

Deze verborgen vijand in het menselijk hart

Moet de mens te boven komen of hij mist zijn hoger doel.

Een innerlijke oorlog is het, zonder uitweg. (9)

Sri Aurobindo noemde dit ook de Slechte Persona. Vaak zullen we zelfs beginnen door op negatieve wijze te gissen wat ons doel kan zijn, nog vóór we het positief begrijpen, door herhaling van dezelfde tegenwerkende omstandigheden of dezelfde mislukkingen, die alle met de vinger in één enkele richting lijken te wijzen, alsof we steeds maar ronddraaiden in een kringetje dat hoe langer hoe kleiner en benauwder wordt, rond een centraal punt, dat terzelfdertijd het doel is én het tegendeel van het doel. Iemand die een grote gave heeft voor het werk, zegt Sri Aurobindo, heeft altijd of bijna altijd – misschien moet men niet een te starre universele regel opstellen bij dit soort zaken – een wezen dat bij hem hoort, dat soms een deel van hem lijkt te zijn, en dat precies in tegenspraak is met wat hij wezenlijk vertegenwoordigt in het werk dat gedaan moet worden. Of als dit er niet van meet af aan is, of niet aan zijn persoonlijkheid gebonden, dringt een dergelijke kracht zijn omgeving binnen, zodra hij zijn beweging begint te verwerkelijken. Het schijnt haar taak te zijn tegen te werken, struikelblokken op te werpen en verkeerde omstandigheden in het leven te roepen, kortom, hem te confronteren met het hele probleem, van het werk dat hij begonnen is. Het heeft er de schijn van of het probleem in de verborgen economie van dingen niet anders opgelost kan worden dan door het daarvoor bestemde instrument dat die moeilijkheid tot zijn eigen probleem maakt. Dat zou veel dingen verklaren die aan de oppervlakte erg ontstellend lijken. (10) De Moeder onderstreept hetzelfde verschijnsel in haar Entretiens (gesprekken) met de discipelen: Wanneer je de mogelijkheid van een overwinning vertegenwoordigt, draag je in je altijd iets, dat aan die overwinning is tegengesteld en je een eeuwige kwelling is. Wanneer je ergens een erg zwarte schaduw ziet, iets dat echt pijnlijk is, kun je er zeker van zijn, dat je in je de mogelijkheid draagt van het overeenkomstige licht. En ze voegt daaraan toe: Je hebt een speciaal doel, een bijzondere missie, een bijzondere verwerkelijking die jóu eigen is, en je draagt in je alle obstakels die nodig zijn om die verwerkelijking volmaakt te doen zijn. Je zult altijd merken dat diep in jezelf de schaduw en het licht hand in hand gaan: je hebt een bepaald vermogen, maar ook de ontkenning van dat vermogen. Als je echter een heel dichte, heel diepe schaduw vindt, wees er dan zeker van, dat zich ergens in je een groot licht bevindt. Het is aan jou te ontdekken hoe je het ene kunt benutten om het andere te verwerkelijken.

Het zou tenslotte kunnen, dat het geheim van ons bestaan ons is ontschoten, omdat we die dubbele wet van licht en schaduw niet volkomen hebben begrepen, noch het raadsel van onze dubbele natuur, die zowel dierlijk als goddelijk is. Omdat we zijn grootgebracht in een Manicheïsche bestaansopvatting, hebben we daarin ten gevolge van onze moraal en onze godsdiensten slechts een meedogenloze strijd gezien tussen Goed en Kwaad, tussen Waarheid en Leugen, waarbij het belangrijk was aan de goede kant te staan, aan de rechterzijde van de Heer. En we hebben alles in tweeën geknipt: het koninkrijk Gods en het koninkrijk van de Duivel, het lagere leven van deze wereld en het ware leven in de hemel. We hebben het tegendeel van het doel de kop in willen drukken, en hebben tegelijkertijd het doel zelf de kop ingedrukt. Want het doel is niet afgeknot te worden, beneden noch boven. En zolang we het ene voor het andere zullen verwerpen, zullen we ellendig tekortschieten en het doel van het bestaan missen; want alles is uit één stuk, men kan er niets uitlichten zonder alles te niet te doen. En hoe zouden we ons echt van het ‘kwade’ kunnen bevrijden zonder de hele wereld op te blazen? Als één enkel mens zich van het ‘kwade’ zou bevrijden, zou de wereld instorten, omdat alles één is; de wereld is uit één enkele substantie gemaakt, niet uit twee, een goede en een slechte. Men kan er niets uitlichten en men kan er niets aan toevoegen. Daarom is er ook geen wonder meer om de wereld te redden; het wonder is reeds in de wereld, alle licht is reeds in de wereld, alle voorstelbare hemelen zijn er reeds; er kan niets meer bij zonder de samenstelling te verbreken –alles is er, we leven middenin het wonder, zonder de sleutel. Want misschien is het niet iets om de kop in te drukken of iets aan toe te voegen, misschien valt er zelfs niet ‘iets anders’ te ontdekken, maar hetzelfde in een andere betekenis.

Als we het doel willen bereiken, moeten we dus afrekenen met ons Manicheïsme en komen tot een realistisch begrip van wat Sri Aurobindo de duistere helft van de Waarheid (11) noemde: De menselijke kennis, zegt Sri Aurobindo, werpt een schaduw, die de helft van de globe van de Waarheid verbergt voor haar eigen zonlicht... Het verwerpen van de leugen door het mentale dat de hoogste waarheid zoekt, is een van de voornaamste oorzaken waardoor het mentale de gevestigde, ronde, volmaakte Waarheid niet kan bereiken. (12) Als we alles uit de weg ruimen dat de verkeerde kant opgaat – en God weet dat deze wereld vol dwalingen en onzuiverheden is – zullen we misschien tot een waarheid komen, maar dat zal een lege waarheid zijn. Het praktische begin van het Geheim is in de eerste plaats op te merken en daarna te zien, dat alles in deze wereld, zelfs de meest groteske en verst afgedwaalde fout (12) onder de sluier een vonk waarheid bevat, omdat alles hier op aarde God is, die op weg is naar Zijn eigen ontmoeting; er is niets buiten Hem. Want de dwaling is in werkelijkheid een halve waarheid die struikelt door haar beperkingen; vaak is het de Waarheid die een vermomming draagt om onopgemerkt dichter bij het doel te komen. (13) Als één enkel ding in deze wereld volkomen verkeerd was, zou de hele wereld volkomen verkeerd zijn. De consequentie daarvan is, dat als de zoekende start met deze werkhypothese, deze positieve hypothese, en hij gradatie na gradatie opklimt en daarbij aanvaardt, dat hij iedere keer de overeenkomstige gradatie beneden doorloopt, zonder er iets uit te laten, om daaruit hetzelfde licht (14) te bevrijden dat onder ieder masker verborgen zit, in ieder element, zelfs in de zwartste modder, zelfs in de meest groteske dwaling en het gemeenste kwaad – hij geleidelijk aan alles onder zijn ogen zal zien verhelderen, niet in theorie maar op tastbare wijze, en dat hij niet alleen hoogtepunten maar ook afgronden van Waarheid (15) zal ontdekken. Hij zal gaan zien, dat zijn Tegenstander zijn ijverigste medewerker was en het meest gespitst op de volmaakte degelijkheid van zijn verwerkelijking, ten eerste omdat iedere veldslag zijn kracht vermeerderde, en vervolgens omdat iedere val hem ertoe dwong de waarheid beneden vrij te maken in plaats van helemaal alleen de benen te nemen naar eenzame toppen – en dat zijn Last de last van onze Moeder Aarde zelve was, die óók haar aandeel aan licht wil. De Vorsten van de Duisternis zijn al gered! Ze zijn aan het Werk, ze zijn de gewetensvolle afpersers van een Waarheid die alles omvat, in plaats van een Waarheid die alles uitsluit:

Hoop is er niet alleen voor de zuivere goden.

De woeste en duistere godheden

Verlieten in woede de armen van de Ene om te vinden

Wat de witte goden hadden gemist; ook zij zijn gered. (16)

En hij zal zien, dat ieder ding zijn onvermijdelijke plaats heeft, niet alleen dat er niets afgeknipt kan worden, maar dat er wellicht niets min of meer belangrijk is, alsof de totaliteit van het probleem evenzeer in het kleinste incident en het geringste alledaagse gebaar lag als in de kosmische omwentelingen, en dat de totaliteit van het Licht en de Vreugde misschien ook evenzeer aanwezig was in het kleinste atoom als in de bovenbewuste oneindigheden. En de duistere helft van de waarheid wordt verlicht. Iedere misstap ontsteekt een vlam van lijden en maakt beneden als het ware een opening van licht; iedere zwakte is een beroep op kracht, alsof de macht van de val de macht van het opstaan zelf was, en iedere onvolmaaktheid een holte voor een ronde volheid – er bestaan geen zonden, er bestaan geen dwalingen, er bestaat slechts een eindeloze ellende, die ons dwingt ons te buigen over heel die uitgestrektheid van ons koninkrijk en álles te omarmen om álles te genezen en álles te voltooien. Door die zwakke plek in onze wapenrusting zijn liefde en mededogen de wereld binnengekomen, die alle stralende zuiverheden nooit zullen begrijpen – de zuiverheid is onneembaar, zij is gebarricadeerd, gesloten als beton; er moet een opening gemaakt worden, wil de Waarheid erin kunnen!

De dwaling maakte hij tot poort

waardoor de Waarheid binnen kon. (17)

Er is een waarheid van Liefde achter het kwaad. Hoe dieper men afdaalt naar de krochten van de hel, des te meer ontdekt men de geweldige behoefte in de diepten van het Kwaad, en dat men niets kan genezen zonder een gelijkwaardige intensiteit: een vlam licht van binnen op, steeds krachtiger en warmer onder de verstikkende druk – er is alleen nog maar die Vlam, alleen nog maar Zij, dat is alles – alsof alleen de Liefde zich met de Nacht zou kunnen meten en haar overtuigen van haar helft van licht. Alsof al die Schaduw nodig was opdat de Liefde geboren kon worden. Inderdaad bevindt zich in het hart van alle schaduwen en in het centrum van al ons kwaad een omgekeerd mysterie. En als ieder van ons een bijzondere moeilijkheid heeft, die tegelijkertijd de tegenspraak én de aanwijzing van zijn bestemming is, zou het evengoed kunnen, dat de grote gebreken van de aarde, die kwetsbare zondige wereld met haar lijden en duizend-eneen armzaligheden, de aanwijzing zijn van haar bestemming, en dat zij eenmaal de volmaakte Liefde en de Vreugde moet belichamen, omdat zij dan alles zal hebben doorleefd en alles hebben begrepen.

Naarmate men verder komt, trekt de bovenbewuste lijn zich naar boven terug, en de onderbewuste lijn trekt zich evenwijdig daaraan terug naar beneden; alles wordt wijder, alles wordt verlicht, maar ook sluit alles zich weer, alles wordt geaccentueerd rond één enkel donker punt dat steeds scherper wordt, steeds beslissender, steeds klemmender, alsof men vele jaren lang, vele levens lang, om hetzelfde probleem had heengedraaid, zonder het ooit werkelijk te raken, en dan is het daar, hardnekkig, op de bodem van de put, en verzet zich met hand en tand tegen het Licht – al het kwaad van de wereld in één punt. Het uur van het Geheim is nabij. Want de wet van de afdaling is geen ijzeren wet, geen wet van zonde en val, noch een wet van boete en hemelse ontsnapping, maar een werkelijk gouden Wet, een onpeilbaar Vooraf Beramen, dat ons tezelfdertijd zowel omhoog trekt als omlaag, tot op de bodem van het onderbewuste en het Onbewuste, tot op dat centrale punt (18), dat knooppunt van leven en dood, van licht en schaduw, waar het Geheim wacht. Hoe meer men de Top nadert, des te meer raakt men de Diepte.

De grote doorgang

De laatste stadia van het afdalen spelen zich af in de diepten van ons evolutieve verleden, voorbij het Onderbewuste dat het bewustzijn van vroeger was, in onze prehistorie, op het niveau waar voor de eerste keer op aarde iets levends ontstond uit wat levenloos leek, d.w.z. op de grens van het materiële Onbewuste en het fysieke bewustzijn, in ons lichaam, getuige en overblijfsel van die eerste geboorte op de wereld. De organen en cellen van het lichaam hebben een eigen zeer goed georganiseerd en zeer wakker bewustzijn, dat weet te kiezen, ontvangen en verwerpen, en dat men kan manipuleren zodra men zich in de yoga voldoende heeft ontplooid. Als het er alleen maar om ging de omstandigheden van het huidige leven te verbeteren, zou het gewone yogische bewustzijn voldoende zijn: verlengen van het leven, immuniteit voor ziekten en zelfs jeugdigheid behoren tot de veelvoorkomende verworvenheden van de discipline. Maar we hebben het al gezegd: we proberen het leven te transformeren en niet alleen de façade te pleisteren. Onder dit fysieke bewustzijn nu bevindt zich een fysiek-onderbewuste, dat het product is van de evolutie van het leven in de Materie, en waar alle oude levensgewoontes staan ingegrift, waarvan sterven de slechtste is – zijn reflexen, angsten en afweren, en vooral zijn gewoonten van verharding, alsof het de herinnering had bewaard aan ontelbare pantsers waaronder het zich heeft moeten beschermen om te groeien. En helemaal in de diepten van dit fysiek-onderbewuste, daar waar iedere vorm van bewustzijn of herinnering lijkt te doven, raakt men een rotsbodem, een eerste Pantser, dat de fundamentele Dood is waaraan het leven zich heeft ontworsteld. Dit is iets heel hards en heel wijds, zo wijd en zo hard, dat de vedische rishi’s spraken over ‘de oneindige rots’. Het is het Onbewuste. Het is een muur – of misschien een deur. Het is een bodem – of misschien een korst. En misschien is het wel helemaal niet dood of geheel onbewust, want wat men aantreft is niet iets dat op een negatieve manier onbeweeglijk is, maar iets dat als het ware op een positieve manier negatief is, iets dat weigert, dat Nee zegt tegen het leven:

De koppige onuitgesproken afwijzing in de diepten van het Leven,

Het ontwetende Nee in de oorsprong van de dingen. (19)

Als de diepste diepte een Niets van niet-bestaan was, zou er geen hoop zijn, en trouwens, dan had er ook nooit iets uit niets geboren kunnen zijn, maar deze laatste bodem is iets; als er een Nee is, moet daarbinnen een Ja zijn; als er een Dood is, moet er daarbinnen een Leven zijn. En tenslotte, als er een eind is, is er aan de andere kant een begin. Alles wat negatief is, is noodzakelijkerwijs de helft van iets positiefs. Al onze diepten zijn weer de oppervlakte van iets anders. De zin van de yoga van Sri Aurobindo is dan ook het positieve te vinden in al het negatieve, in ieder element en op alle bewustzijnsniveaus, en zo God wil, het hoogste Positieve (dat trouwens noch positief, noch negatief is, het is eenvoudigweg) waar al onze dualiteiten zich zullen oplossen, die van beneden inbegrepen, en ook die van het leven dat sterft of de Dood die leeft.

In Chandernagore had Sri Aurobindo de laatste gradaties van het fysiek-onbewuste bereikt, hij stond voor een muur: Nee, het is niet de Zevende Hemel waar ik mee bezig ben, was het maar waar. Het is eerder met het tegendeel daarvan. (20) Men kan zich de moeilijkheid van die afdaling voorstellen wanneer men weet wat men al aan weerstanden en tegen-schokken tegenkomt, wanneer men nog maar pas het mentaal –en vitaal-onderbewuste bereikt, het addernest. En hoe dieper men komt, des te meer heeft men een hoog bewustzijn en een krachtig licht nodig, omdat men niet dieper kan afdalen dan men gestegen is; en wanneer men begrepen heeft dat het bewustzijn een kracht is, die even concreet is als elektrische stroom, kan men zich voorstellen wat bijvoorbeeld een bovenmentaal vermogen en een bovenmentaal licht inhouden aan verwond en verscheurd worden – die aanslag van ether en vuur (21) – , die als een waterval neerdalen in de modderpoel van het fysiek-onderbewuste. Er zijn daar geweldige moeilijkheden en zelfs gevaren, waarop we nog zullen terugkomen wanneer we spreken over de Transformatie. Zolang het gaat om mentale en vitale weerstanden en onze morele leugens, is het voldoende onze wil en ons geduld te oefenen, maar wanneer men nog dieper afdaalt, moet men de leugens van het lichaam onder ogen zien, zegt de Moeder, d.w.z. de ziekten en de Dood. Daarom legden Sri Aurobindo en de Moeder bij hun discipelen zo de nadruk op de dwingende noodzaak van een fysieke basis die tegen alles bestand is: Werk aan beide kanten, verwaarloos niet het ene voor het andere.

In dezelfde tijd dat Sri Aurobindo de uiterste grens van het bovenmentale bereikte, waar de ‘geweldige gekleurde golven’ zich verliezen in een witte einder, stuitte hij tegelijkertijd op de zwarte rots beneden:

Ik heb moeten delven diep en lang

In een gruwel van drek en slik...

Een stem riep: ‘Ga daar waar niemand nog was,

Graaf dieper en dieper nog,

Tot de onverbiddelijke basissteen

En klop op de poort zonder sleutel. (22)

Toen deed zich in Chandernagore op zekere dag in 1910 een merkwaardig verschijnsel voor... Maar laten we, vóór we verder gaan en we de ervaring reconstrueren die het aangezicht en het verloop van onze evolutie verandert, een kort ogenblik stilstaan om het punt en de coördinaten te bepalen van deze menselijke situatie. En dat is heel eenvoudig: we zijn in de Materie ingesloten, daar in dat Zwarte Ei dat ons aan alle kanten en ieder seconde insnoert, en er zijn geen heleboel manieren om eruit te komen, er zijn er feitelijk maar twee, en dat is slapen (dromen, in extase raken, mediteren, maar dat zijn allemaal gradaties van de slaap, meer en minder nobele, meer en minder bewuste, meer en minder goddelijke), óf sterven. De ervaring van Sri Aurobindo levert ons de derde sleutel, die de mogelijkheid schept eruit te komen zonder in extase te geraken en zonder te sterven, kortom: zónder eruit te komen, en die het verloop van de spirituele evolutie van de mens omkeert, aangezien het doel niet meer alleen boven en buiten is, maar er middenin; en die op de koop toe de poort van het waakbewustzijn opent voor alle dromen, alle extases, en vooral voor die vermogens die ons in staat zullen stellen onze dromen te belichamen en dat Zwarte Ei te transformeren tot een heldere levende plaats waar men adem kan halen... Op die dag in 1910 in Chandernagore was Sri Aurobindo op de bodem van de put beland, hij was door alle modderlagen heengegaan waaruit het Leven, die onverklaarbare bloem, is ontsproten; er was alleen nog dat Licht boven, dat steeds intenser schitterde naarmate hij dieper kwam, dat alle vuiligheid stuk voor stuk aan het daglicht bracht onder zijn nauwkeurige lichtstraal, alsof heel die nacht steeds maar riep om meer Licht, alsof de grens van het onderbewuste zich terugtrok, zich steeds verder naar beneden terugtrok in een concentratie die steeds solider werd in het omgekeerde beeld van de concentratie boven, tot er slechts die ene muur van Schaduw overbleef onder dat ene Licht; toen, plotseling, zonder enige overgang, op de bodem van deze ‘onbewuste’ Materie en in de duistere cellen van het lichaam, merkte Sri Aurobindo dat hij zonder extase, zonder verlies van het individu, zonder kosmisch te worden opgelost en met wijd open ogen, het hoogste Licht binnenschoot:

Hij mondde uit in een andere Ruimte en Tijd. (23)

De Nacht, het Kwade en de Dood zijn een masker. De hoogste Tegenstand doet de hoogste Intensiteit ontwaken en het gelijke verandert in Zichzelf – er is nog slechts Eén, tad ekam. De zonnewereld, het hoogste goddelijke supramentale bewustzijn, waarvan alle andere bewustzijnsgradaties afgescheiden stralen zijn, bevond zich daar in het hart van de Materie. De gradatie boven het bovenmentale is niet ‘boven’, maar hier op aarde en in alles – de deur beneden opent de deur boven en overal:

Een peilloze verbijstering van Licht dat vergrendeld was. (24)

Een grandioze omkering van Nacht en Dag,

Alle waarden van de wereld veranderd... (25)

Hoog ontmoet laag, alles is één enkel plan. (26)

De uiterste grens van het verleden raakt de bodem van de Toekomst die het ontwierp, God-Geest ontmoet God-Materie, en dat is het goddelijk leven in een lichaam. Sat-Chit-Ananda helemaal boven is Sat-Chit-Ananda helemaal beneden, Bestaan-BewustzijnVermogen-Vreugde. De evolutie loopt niet uit op een witte of zwarte slaap, er is niets dat wordt verzwolgen in de Nacht, er is niets dat uiteenspat in de blauwe lucht, alles is voltooid in een volmaakte cirkel. De Vreugde van hoog boven is de Vreugde van diep beneden.

Een jubel in de diepten van de slaap,

Een hart van gelukzaligheid in een wereld van pijn. (27)

Een vreugde die kan handelen, een machtige verlichting in onze aderen, in plaats van die steriele gelukzaligheid op onze kruin:

Almachtige vermogens sluimeren in de cellen van de Natuur. (28)

Want het Supramentale is niet een meer etherisch bewustzijn, maar een dichter bewustzijn, het is de Vibratie zelf die zonder einde de Materie en de werelden schept en herschept, zij is het die de wereld kan veranderen:

Helemaal in de diepten van het hardste Onbewuste,

Het meest verstarde, meest bekrompen en verstikkende,

zegt de Moeder, stuitte ik op een almachtige springveer,

die me in een enkele keer omhoog wierp

in een Onmetelijkheid zonder vorm en zonder grenzen,

waar het zaad vibreert van een nieuwe wereld.

En dat is de sleutel tot de Transformatie, de sleutel tot de overwinning op de wetten van de Materie door het Bewustzijn in de Materie – het Bewustzijn van helemaal boven is het Bewustzijn van helemaal beneden; het is de poort van de toekomstige wereld en de nieuwe aarde, die de heilige Schrift al tweeduizend jaar geleden aankondigde: ‘Een nieuwe aarde, waar de Waarheid wonen zal’ (II. Petrus 13). Want inderdaad is de áárde onze redding, is de áárde de plaats van de Overwinning en de volmaakte voleindiging; niets hoeft er naar de hemel te vluchten, alles is er, alles is geheel en al in een lichaam aanwezig – de Vreugde, het Bewustzijn, de hoogste Vermogens, als we tenminste de moed hebben de ogen te openen en af te dalen en een levende droom te dromen in plaats van een slapende:

Het laatste eindige moet men binnengaan,

Wil men het laatste oneindige bereiken. (29)

En op hetzelfde ogenblik hervond Sri Aurobindo het verloren Geheim, dat van de Veda’s en alle min of meer vervormde tradities, die door de eeuwen heen zijn doorgegeven van Perzië tot CentraalAmerika en de oevers van de Rijn, van Eleusis tot de Katharen en van de Ronde Tafel tot de Alchemisten, het Geheim van allen die de volmaaktheid zoeken. Het is het zoeken van de Schat in de diepte van de Spelonk; de strijd tegen de onderbewuste krachten, de menseneters, de dwergen en de slangen; het is Apollo en de Python, Indra en de slang Vrtra, Thor en de reuzen, Sigurd en Fafner. De zonnemythe van de Maya’s, de Afdaling van Orpheus, de Transmutatie. Het is de slang die zichzelf in de staart bijt. En het is vooral het geheim van de vedische rishi’s, die zonder twijfel de eersten waren om te ontdekken wat zij ‘de grote doorgang’ noemden, mahas pathah (II.24.6), de wereld van het ‘ongebroken Licht’, Swar, in de diepte van de rots van het Onbewuste: ‘Onze vaderen doorbraken met hun mantra de sterke, weerbarstige plekken; door hun kreet verbrijzelden de zieners van Angiras[3] de rots van de berg; zij baanden in ons een pad naar de Grote Hemel, zij ontdekten de Dag en de zonnewereld’ (Rig Veda, I.71.2), ze ontdekten ‘de Zon die woont in de duisternis’ (III.39.5). Ze vonden ‘de Schat van de hemel verborgen in de Geheime spelonk, als het jong van de Vogel – de Schat in de oneindige rots’ (I.130.3).

Schaduw en Licht, Goed en Kwaad bereidden een goddelijke geboorte in de Materie voor: ‘Nacht en dag voedden beide het goddelijk Kind’. (30) Niets is vervloekt, niets is vergeefs, de Nacht en de Dag zijn ‘twee onsterfelijke zusters met éénzelfde Minnaar (de zon... gemeenschappelijk inderdaad, hoewel verschillend van vorm’ I.113.2.3). Aan het einde van de ‘pelgrimstocht’ van hemelen hellevaart is de zoekende ‘de zoon van de twee Moeders’ (III.55.7), hij is de zoon van Aditi, de witte Moeder[4] van het bovenbewuste oneindige, en de zoon van Diti, de aardse Moeder van het ‘schemerige oneindige’; en hij bezit ‘de twee geboorten’, de menselijke en de goddelijke, ‘eeuwig en in éénzelfde nest... net als een die zijn twee vrouwen geniet’ (I.62.7): ‘Het binnenste van de zwangere berg[5] (kwam tevoorschijn) voor de hoge geboorte... een god opende de deuren van de mensen’ (V.45). ‘Toen voorwaar ontwaakten zij en zagen alles achter zich en wijd om zich heen, en voorwaar, toen kenden zij de extase die men in de hemel geniet. In alle gesloten woningen[6] waren alle goden’ (Rig Veda, IV.1.18).

Vervuld is de hoop van de mens en het gebed van de rishi’s: ‘Mogen Hemel en Aarde gelijk zijn en één’ (31), hervonden het grote Evenwicht:

In zijn extase droomt de hemel van een volmaakte aarde,

De aarde in haar leed droomt van een volmaakte hemel...

Betoverde angsten verhinderen hun eenwording. (32)

En dit is de vreugde, Ananda. Zij is aan de aanvang van de dingen en aan het einde en overal, als we maar diep genoeg graven; zij is ‘de honingbron, die door de rots bedekt wordt’ (Rig Veda, II.24.4).

XV. Het supramentale bewustzijn

Het is heel moeilijk in mentale termen een definitie te geven van het supramentale bewustzijn, dat per definitie niet-mentaal is en aan al onze wetten en driedimensionale perspectieven ontsnapt. Misschien is het woord misleidend; het gaat niet om een hoogtepunt van het menselijk bewustzijn, maar om een ánder bewustzijn. We kunnen proberen het enigszins te benaderen en er twee aspecten in onderscheiden: dat van bewustzijn of visie, en dat van vermogen, maar dan lopen we alweer in de val van het mentale, want die twee aspecten zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden – het is een bewustzijn met vermogen, een actief zien. Zoals zo vaak wanneer de Moeder of Sri Aurobindo iets van hun ervaring onder woorden proberen te brengen, kunnen we in hun bespiegelingen in het Frans of Engels de echo horen van: we hebben een andere taal nodig, another language.

Het supramentale zien

Dit is een bolvormig, alles omvattend zien. Het mentale knipt kleine stukjes af, die het tegenover elkaar stelt; het bovenmentale verbindt alles weer tot één enkele bundel, maar die bundel mondt slechts uit in één punt, en het ziet alles vanuit zijn eigen gezichtspunt; het streeft naar eenheid en universaliteit door uitsluiting van alle andere benaderingen of door annexatie. Het Supramentale ziet niet alleen de gehele wereld van dingen en wezens in één enkele visie die alle bundels weer verbindt zonder dat er van enige tegenstelling sprake is, maar het ziet ook het standpunt van ieder ding, ieder wezen, iedere kracht – het is een ronde zienswijze, die niet in één centraal punt uitmondt, maar in myriaden punten:

Eén enkele ontelbare blik... (1)

Het supramentale wezen ziet de dingen niet gelijkvloers, waar men omgeven is door een oerwoud van huidige feiten en verschijnselen, maar van bovenaf, niet van buitenaf en afgaand op hun uiterlijk, maar van binnenuit en gezien vanuit de waarheid van hun centrum. (2) Men kan dus van het Supramentale niets begrijpen als men niet doorlopend verwijst naar een andere dimensie. Maar men kan wel begrijpen dat het de visie van de Wijsheid zelf is, omdat ieder ding, ieder wezen, iedere kracht hier op aarde streeft naar iets absoluuts, dat het zo goed en kwaad als het gaat tot uitdrukking brengt, vaak op een volkomen ontaarde manier, maar ondanks alle dwalingen en ontaardingen gehoorzaamt het aan een intieme wet die het voortstuwt naar die unieke waarheid van zijn wezen – er is geen blad aan een boom dat niet uniek is. Als dit absolute zich niet in het hart van ieder van ons bevond, zouden we in stukken vallen. Om deze reden zijn we ook zo gehecht aan onze kleinigheden en dwalingen, omdat we de waarheid die zich erachter bevindt en die erachter groeit heel goed voelen, ze wordt als het ware beschermd (3), zegt Sri Aurobindo, juist door die kleinheid en al het gestruikel. Als we meteen de totale waarheid te pakken zouden krijgen, zouden we er een drogbeeld van maken naar ons huidige beeld! De waarheid is geen kwestie van denken of goed gedrag – ook al zijn dat etappes op de weg – maar een kwestie van uitgestrektheid van zijn, en onze groei is traag en moeizaam. Dwalingen, onwaarachtigheden, gestuntel! roepen ze. Hoe schitterend en schoon zijn Uw dwalingen, Heer! Uw onwaarachtigheden houden de Waarheid in leven; door Uw gestuntel wordt de wereld volmaakt. (4) Maar het mentale, dat nu juist precies de huidige buitenkant van de dingen ziet, zou slechts willen rectificeren wat deze te boven gaat, zuiveren door de leegte, en zijn wereld terugbrengen tot een uniforme waarheid, passend en keurig netjes. Het beslist: ‘Dit is goed en dat is slecht; dit is vriend en dat is vijand’, en misschien zou het wel bijvoorbeeld alle Nazi’s van de wereld willen uitroeien, of alle Chinezen, in de mening dat deze een nutteloos kwaad zijn. En per definitie heeft het gelijk, omdat het mentale gemaakt is om redelijk te zijn, en omdat ook dit streeft naar iets mentaal of moreel absoluuts dat zijn plaats en zijn functie heeft. Alleen is het niet de hele waarheid, het is slechts een gezichtspunt.[1] En daarom hebben we het vermogen niet, want als we dat vermogen wél hadden, zouden we er een geweldige keurige knoeiboel van maken, uit onwetendheid en kortzichtigheid. Onze gebreken zijn noodzakelijke gebreken. Het supramentale bewustzijn omvat niet alleen alle gezichtspunten, maar ook de diepste krachten die achter alles werkzaam zijn, en de waarheid van ieder centrum – het is een Waarheidsbewustzijn – , en omdat het alles ziet, heeft het ook het Vermogen; er heerst daar een automatische overeenstemming. Als we het vermogen niet hebben, komt dat omdat we niet zien. Zien, volledig zien, is noodzakelijkerwijs kunnen, vermogen. Maar het supramentale vermogen gehoorzaamt niet aan onze logica en onze moraal, het ziet vér in ruimte en tijd; het streeft er niet naar het kwade af te snijden om het goede te redden, het werkt niet met wonderen; het maakt het goede uit het slechte los en hecht zijn kracht en licht aan de schaduwhelft, opdat deze toestemt in haar helft van licht. Waar het zich ook op toepast, het eerste onmiddellijke effect is dat het een crisis veroorzaakt, d.w.z. de schaduw confronteert met haar licht. Het fungeert als een uiterst actieve evolutieve gist.

Het geschreven werk van Sri Aurobindo biedt een praktische illustratie van deze bolvormige visie, ook al is het een mentale vertaling van een supramentaal gegeven. Het verbijstert velen, omdat het alle aanknopingspunten mist die een gedachte gemakkelijk grijpbaar maken – het is zo gemakkelijk zich strikt aan de leer te houden. Sri Aurobindo draait letterlijk om alle gezichtspunten heen om er de diepste waarheid aan te onttrekken, en legt nooit zijn eigen gezichtspunt op (misschien omdat hij er geen heeft, óf hij heeft ze allemaal), hij geeft slechts aan hoe onvolledig iedere waarheid is en in welke richting ze kan worden verruimd. Het Supramentale stelt niet waarheid tegenover waarheid om te zien welke stand zal houden en het zal overleven, maar voltooit waarheid met waarheid in het licht van de ene Waarheid, waarvan alle waarheden aspecten zijn. (6) Het licht van de Gedachte, zei hij, die zijn tegendelen in zich draagt. (7) Dat is wat de Moeder sferisch denken noemt. Wanneer men over Sri Aurobindo spreekt, heeft men altijd het gevoel afschuwelijk dogmatisch en systematisch te zijn, ongetwijfeld door de tekorten van onze taal, die haar licht eerder op het ene punt laat schijnen dan op het andere en schaduwen werpt, terwijl Sri Aurobindo alles omvat, niet uit een soort ‘tolerantie’ die een mentale vervanging is van de Eenheid, maar door een onverdeelde visie die werkelijk met ieder ding één is, in het hart van alles. Misschien is dit nu de visie van de Liefde?

Dit onverdeelde zien is zo reëel, dat voor het supramentale bewustzijn zelfs het aanschijn van de fysieke wereld wordt veranderd; of liever: het is niet veranderd, maar de fysieke wereld verschijnt zoals ze werkelijk is; de optische illusie van afgescheidenheid, waarin wij leven, verdwijnt; de stok is niet langer gebroken, alles hoort bij elkaar – de wereld is niet zoals wij haar zien: Voor het supramentale zintuig is niets werkelijk eindig: het is gebaseerd op een voelen van alles in ieder ding en van ieder ding in alles: de zintuiglijke bepaling schept geen begrenzende muren meer; het is een oceanisch en etherisch zintuig, waarin alle speciale zintuiglijke kennis en gewaarwording een golf, een beweging en een verstuiving is of een druppel die niettemin een verdichting is van de hele oceaan en van de oceaan niet te scheiden... Het is of het oog van de dichter en de kunstenaar het vage, triviale, nietsziende gewone oog had vervangen, maar dan uitzonderlijk gespiritualiseerd en verheerlijkt, –alsof we inderdaad aan het zien van de hoogste goddelijke Dichter en Kunstenaar deelnemen, en alsof ons het volledige zien was gegeven van Zijn waarheid en de bedoeling die Hij heeft met Zijn ontwerp van het heelal en ieder ding in het heelal. Er is daar een onbeperkte intensiteit, die alles wat gezien wordt maakt tot een openbaring van de glorie van kwaliteit, idee, vorm en kleur. Het fysieke oog lijkt dan in zich een geest en bewustzijn te dragen, die niet alleen het fysieke aspect van het object zien, maar de kwaliteitsziel daarin, de energetische vibratie, het licht, de kracht en de spirituele substantie waarvan het gemaakt is... Tegelijkertijd heeft er een subtiele verandering plaats, die maakt dat men in een soort vierde dimensie ziet, die zich karakteriseert als een zekere innerlijkheid, een zien niet alleen van de buitenkant en de uiterlijke vorm, maar van wat de vorm informeert en zich op subtiele wijze daaromheen uitstrekt. Voor deze wijze van zien wordt het materiële object iets anders dan we nu zien, geen afzonderlijk object tegen de achtergrond of in de omgeving van de overige Natuur, maar een onafscheidelijk deel en zelfs op een subtiele manier een uitdrukking van de eenheid van alles wat we zien. En deze eenheid... is die van de identiteit van het Eeuwige, de eenheid van de Geest. Want voor het gesupramentaliseerde zien zijn de materiële wereld, de ruimte en de materiële objecten niet langer materieel in de zin waarin ze dit nu zijn op grond van de enige evidentie van onze beperkte fysieke organen; ze verschijnen en worden gezien als de Geest zelf in een vorm van Zichzelf en in een bewuste uitgestrektheid. (8)

Bolvormig zien, ongedeeld zien en ook eeuwig zien. Het is het overwinnen van de tijd. Waar het bovenmentale bewustzijn ‘grote uitgestrektheden van ruimte en tijd’ zag, omvat het supramentale de drie tijdsvormen: het verbindt heden, verleden en toekomst in hun ondeelbaar verband, in één enkele ononderbroken kaart van kennis, zij aan zij. (9)[2]

De Tijd is één lichaam, de Ruimte één enkel boek. (10)

Het bewustzijn is niet langer de sluiter van de camera, die het nodig had beperkt te zijn omdat het anders uit elkaar zou zijn gesprongen; het is een grote rustige Blik: ‘Als een oog, dat in de hemelen is uitgestrekt’, zegt de Rig Veda (I.17.21). Het gewone individuele bewustzijn, zegt de Moeder, is als een as, en alles draait om die as. Als deze beweegt, voelt men zich verloren. Het is als een grote as (groter of kleiner – hij kan ook heel klein zijn) die in de tijd geplant is, en alles draait eromheen. Het strekt zich verder of minder ver uit, het is hoger of minder hoog, sterker of minder sterk, maar alles draait om die as. En vervolgens is er geen as meer – wég, verdwenen! Het kan nu naar het Noorden gaan, het kan naar het Zuiden gaan en naar het Westen en het Oosten; het kan vooruitgaan, het kan achteruit gaan, het kan gaan waar het wil. Een as is er niet meer.

Het is moeilijk ons voor te stellen hoe het zien van dit universele wezen kan zijn, en we zouden vanuit ons mentale standpunt geneigd zijn te denken, dat een volledige kennis van de drie tijdsvormen onmiddellijk alle verrassing aan het bestaan ontneemt. Maar dat wil zeggen: normen en reacties toepassen op het supramentale bewustzijn, die slechts op het mentale van toepassing zijn. De wijze van de wereld zien en leven is heel anders. Het supramentale bewustzijn is niet gespannen op de toekomst gericht, zoals wij dat zijn; alles is onder zijn ogen aanwezig, maar het leeft goddelijk in de tijd: iedere seconde tijd is iets absoluuts, een even totale volheid als van alle duizenden jaren bij elkaar; het is in tegendeel de volledige vervolmaking van de tijd – in ons gewone doen leven we nooit in het moment, we lopen vooruit of worden terug getrokken, uit hoop of uit spijt, omdat het moment nooit is wat het is, omdat er altijd iets aan ontbreekt, het is verschrikkelijk hol, terwijl voor het supramentale bewustzijn alles op ieder moment volledig is wat het moet zijn en zoals het moet zijn. Het is een ononderbroken, onveranderlijke gelukzaligheid. Iedere opeenvolging, ieder beeld van de grote kosmische Film is geladen met alle beelden die vooraf gingen en alle beelden die volgen, er is geen sprake van tekortschieten door afwezigheid van de toekomst of verdwijnen van het verleden – ‘Die gelukzaligheid die uiterst ruim en vervuld is, en zonder onderbreking’, zegt de Rig Veda (V.62.9), die onaangetaste Verrukking, zegt Sri Aurobindo. (11) En ook is het de perfecte vervolmaking van de ruimte; we zijn eeuwig op zoek naar nieuwe dingen en nieuwe objecten, omdat het ieder ding ontbreekt aan alle andere dingen die het niet is; onze objecten zijn hol, net als onze minuten; terwijl voor het supramentale bewustzijn ieder object, alles wat het aanraakt, even vervuld is van totaliteit en oneindigheid als het zien van onmetelijkheden of de som van alle mogelijke objecten: Het Absolute is overal... iedere eindigheid is een oneindigheid. (12) En het is een steeds weer hernieuwde verrukking, die niet voortkomt uit verrassing, maar uit de ontdekking van die eeuwige oneindigheid, dat tijdloze Absolute in ieder ding uit de ruimte en in de iedere fractie van de tijd. En het is de volmaakte volheid van het leven, want ons eindige, tijdelijke leven is niet vervuld, het is ontzettend onvolkomen: we zijn gedwongen óf van het tijdelijke afstand te doen om het tijdloze te ontdekken, óf van onze behoefte aan oneindigheid afstand te doen om de eindigheid te genieten, terwijl de supramentale volheid het oneindige ontdekt in het eindige en het tijdloze in het tijdelijke. Het leeft spontaan van minuut tot minuut iedere seconde, ieder object, en de onmetelijkheid die alle minuten en alle objecten omvat; en dat zijn twee gelijktijdige manieren om hetzelfde te zien en te beleven.

Het supramentale bewustzijn neemt niet alleen een kosmische positie in, maar ook een transcendente, en die twee posities zijn niet met elkaar in strijd. En niet alleen zijn ze niet met elkaar in strijd, maar hun gelijktijdigheid is de sleutel tot het ware leven. Want het leven lijdt niet alleen onder zijn holle objecten en versplinterde minuten, maar ook onder zijn gebrek aan rust en bescherming; alle godsdiensten en geestelijke stromingen zijn aan deze fundamentele behoefte in de mens ontsproten: het vinden van een blijvende Basis, een vluchthaven en een vredig oord buiten die hele chaos van de wereld, dat gebrek aan duurzaamheid van de wereld en het lijden van de wereld – eindeloos ver daar buiten en beschermd. En plotseling zijn we in de loop van ons zoeken uitgekomen in een geweldige Stilte, een Uitgestrektheid buiten de wereld, en hebben we gesproken over God, het Absolute of het Nirvana – de woorden doen weinig ter zake, we hebben de grote Bevrijding aangeraakt. Dat is de basiservaring. Hoe weinig we ook die grote Stilte daar benaderen, alles verandert, er heerst Zekerheid en Vrede, als een schipbreukeling die zich aan een rots heeft vastgeklampt. In het leven loopt alles ons tussen de vingers door: alleen die Rots begeeft het niet. Daarom zegt men ook dat het koninkrijk Gods niet van deze wereld is. Ook de ervaring van Sri Aurobindo was begonnen bij het Nirvana, en ze eindigt bij de overvloed van de wereld; er ligt daar een centrale tegenstrijdigheid die moet worden begrepen, willen we het praktische geheim van het ware leven leren kennen.

Het mentale, en zelfs het bovenmentale van onze profeten, blijft onherstelbaar aan dualismen gebonden (dualismen in de Eenheid): als God boven is, is Hij niet beneden; als iets wit is, is het niet zwart. Voor de supramentale ervaring is alles hetzelfde, het is altijd gelijktijdig ja en nee, zegt de Moeder, de twee polen van alle dingen gaan doorlopend over in een andere ‘dimensie’ (‘De geheime innerlijke ruimten’, zeiden de Vedische rishi’s, II.4.9). Zo is het Transcendente niet elders buiten de wereld; Het is overal hier op aarde, tegelijkertijd volledig binnen én volledig buiten. Zo is ook het supramentale bewustzijn geheel in de wereld én geheel buiten de wereld; het is in de eeuwige Stilte én in alle lawaai; het is gezeten op de onwrikbare Rots én middenin de stroom. Daarom kan het ook echt van het leven genieten en meester over het leven zijn, omdat er geen vrede en geen meesterschap voor ons zijn als we ons uitsluitend in de stroom bevinden; we worden als een strohalm meegesleurd. Het is mogelijk enigszins te raden wat die supramentale ervaring inhoudt, als men gewoon terugdenkt aan de hele kleine eerste ervaringen uit het begin van de yoga. Men merkt feitelijk al heel snel, dat het voldoende is in zijn bewustzijn een stap achteruit te doen en zich slechts een klein beetje terug te trekken, en dan gaat men een uitgestrekte stilte daarachter binnen. Alsof er in ons wezen een hoekje zou zijn dat voorgoed de blik gericht zou hebben op een groot, volkomen wit Noorden. Buiten is er lawaai en lijden, buiten zijn er problemen, en men maakt een kleine innerlijke beweging alsof men een drempel overschrijdt, en opeens is men erbuiten (of erin?) op duizenden mijlen afstand, en niets is er meer belangrijk, men bevindt zich op fluwelen sneeuw. De ervaring krijgt tenslotte als het ware zoveel snelheid, dat men te midden van de meest absorberende bezigheden, op straat of wanneer men discussieert of werkt, eruit springt (of erin?), en er bestaat niets meer dan een glimlach – er is maar een fractie van een seconde voor nodig. Dan begint men de Vrede te kennen; dan heeft men overal en onder alle omstandigheden een onneembaar Toevluchtsoord. En men bemerkt steeds tastbaarder, dat die Stilte niet alleen binnenin is, in onszelf, ze is óveral, ze is als het ware de diepste substantie van het heelal, alsof alles zich tegen die achtergrond aftekende, daaruit afkomstig was en daarheen terugkeerde. Ze is als een bron van lieflijkheid in het hart van de dingen, als een fluwelen mantel die omhult. En die Stilte is niet leeg, ze is een absolute Volheid, maar een Volheid met niets erin, of een Volheid die als het ware de essentie bevat van alles dat zijn kan, juist vóór het moment waarop de dingen gaan ontstaan – ze zijn er niet en toch zijn ze er, als een lied dat nog niet is gezongen. En daarbinnen (of daarbuiten?) is men wonderlijk Veilig. Ze is een eerste weerspiegeling van het Transcendente. Aan de uiterste punt glijdt men het Nirvana binnen. Niets bestaat er meer dan die Stilte. En voor het Supramentale valt er geen ‘doorgang’ meer te vinden, geen drempel meer te overschrijden; men gaat niet over van de ene toestand in de andere, van de Stilte in het lawaai, van Binnen naar buiten, van het Goddelijke naar het niet-goddelijke –beide zijn versmolten tot één enkele ervaring: de Stilte die overal buiten is en het Worden dat overal vloeit; het ene is niet de ontkenning van het andere, het ene kan niet bestaan zonder het andere. Want als de ultieme Stilte niet het tegendeel van de Stilte zou kunnen bevatten, zou ze niet Oneindig zijn. En als de Stilte niet totaal buiten alles kon zijn wat haar tegendeel lijkt, zou zij de gevangene zijn van haar tegendeel. Het koninkrijk Gods is van deze wereld én het is niet van deze wereld. Het hele geheim bestaat uit het verenigen van die twee ervaringen tot één: het oneindige in het eindige, het tijdloze in het tijdelijke, en het transcendente in het immanente. Dan heeft men de Vrede in het handelen en de Vreugde op alle fronten.

Stil en diep als de zee, lacht hij in de golven:

Universeel is hij alles, transcendent niemand. (l3)

Het supramentale bewustzijn herhaalt het mysterie van een groot, rustig Licht, dat ‘op zekere dag’ buiten de tijd zichzelf tijdelijk en achtereenvolgend wilde zien, vanuit myriaden gezichtspunten, en dat toch niet ophoudt één en rond te zijn, volkomen in zichzelf vervat in een eeuwig moment. De evolutie heeft geen ander doel dan helemaal beneden die totaliteit van boven terug te vinden, en op aarde, juist temidden van de dualismen en de meest ogenschijnlijke tegenstrijdigheden, de hoogste Eenheid te ontdekken, de hoogste Oneindigheid en de hoogste Vreugde – Ananda. Om dat geheim te vinden worden we iedere keer omlaag getrokken als we een stap omhoog hebben gedaan.

Het supramentale vermogen

De spiritualisten verwerpen het vermogen als een wapen dat een waarheidszoekende onwaardig is; dit is niet de bedoeling van Sri Aurobindo, integendeel, het begrip Vermogen – Shakti – is een sleutel tot zijn yoga, omdat men zonder vermogen niets kan transformeren. Ik bemin God het Vuur, niet God de droom! riep Savitri uit. (14)

Een vuur om de eeuwigheid in de Tijd te brengen,

Om de vreugde van het lichaam even levend te maken als de vreugde van de ziel. (15)

Het ethische of religieuze mentale begaat een fout wanneer dit het Vermogen veroordeelt als iets dat op zich niet aanvaard mag worden, en waarnaar men niet moet streven, onder het voorwendsel dat het van nature corrupt en slecht zou zijn; hoewel dit in de meeste gevallen kennelijk gerechtvaardigd lijkt, is het in wezen een blind, irrationeel vooroordeel. Hoe bedorven en misbruikt het Vermogen ook zij, zoals ook de Liefde en de Kennis worden bedorven en misbruikt, het is iets goddelijks en in de wereld gebracht om op een goddelijke wijze gebruikt te worden. De Shakti, de Wil of het vermogen, is de motor van de werelden, en of zij nu Kennis-Kracht is of Liefde-Kracht of Leven-Kracht of Actie-Kracht of Lichaam-Kracht, zij is altijd geestelijk van oorsprong en goddelijk van aard. Het gebruik dat er in de wereld van Onwetendheid van haar gemaakt wordt door bruut, mens of Titaan moet afgewezen en vervangen worden door een hoger, natuurlijk handelen – zelfs als dat voor ons bovennatuurlijk is – dat geleid wordt door een innerlijk bewustzijn dat afgestemd is op het Oneindige en het Eeuwige. De integrale yoga kan de werken van het Leven niet afwijzen en zich slechts tevreden stellen met een innerlijke ervaring; men moet zich tot het innerlijke wenden om het uiterlijke te veranderen. (16) Het is dit aspect ‘kracht’ of ‘vermogen’ van het bewustzijn dat India heeft weergegeven met het gezicht van de eeuwige Moeder. Zonder Bewustzijn is er geen Kracht, en zonder Kracht geen schepping – Hij en Zij, twee in één, onafscheidelijk. De Heele wijde wereld is slechts Hij en Zij. (17) En de hele evolutie is de geschiedenis van Haar die Hem terugvindt en die Hem overal wil belichamen. Het gaat er niet om het ene voor het andere te verwerpen – zonder Hem zijn we de gevangenen van een nietsziende Kracht, zonder Haar de gevangenen van een verblindende Leegte –, maar om het ene met het andere te verenigen tot een voltooide wereld. ‘Een blinde duisternis gaan zij die de Onwetendheid volgen binnen, en als het ware een nog grotere duisternis zij die slechts de Kennis zoeken’, zegt de Isha Upanishad. (9)

Het Supramentale is boven alles een vermogen – een formidabel vermogen. Het is het directe vermogen van de Geest in de Materie. Alle bewustzijn is een vermogen, en hoe hoger men komt, des te machtiger is het vermogen, maar des te verder verwijdert men zich tegelijkertijd van de aarde; het gevolg is dat, wanneer we bijvoorbeeld ons bovenmentale vermogen op de zaken van deze wereld willen toepassen, het nodig is dit van gebied tot gebied te laten neerdalen, en dat het alle determinismen van de tussenliggende niveaus te boven komt vóór het beneden in de Materie aankomt. Aan het einde van het traject blijft er slechts een bovenmentale weerspiegeling over, die log en zwaar is geworden en die zal moeten vechten tegen determinismen die hoe langer hoe opstandiger en hardnekkiger worden. Daarom hebben de spiritualisten het leven nooit kunnen transformeren. Het Supramentale is de hoogste Bewustzijnskracht in het hart van de Materie zelf, zonder tussenliggende instantie. Het is de ‘zon in de duisternis’, waarover de Veda spreekt, de plaats waar hoog en laag elkaar rechtstreeks ontmoeten. Het kan dus alles veranderen. Men herinnert zich de woorden van de Moeder: ‘De ware bewustzijnsverandering is die welke de fysieke omstandigheden van de wereld zal veranderen en er een volkomen nieuwe schepping van zal maken.’

Laten we er onmiddellijk bij zeggen, dat het supramentale vermogen niet werkt door middel van wonderen noch door geweld – het begrip wonder is absurd, Sri Aurobindo heeft dat vaak genoeg herhaald: Wonderen bestaan niet (18), er bestaan slechts verschijnselen waarvan we de gang van zaken niet kennen, en voor degene die ziet is er slechts sprake van interventie van een determinisme van een hoger plan in het determinisme van een lager plan. Het Mentale moge een wonder lijken voor het determinisme van de rups, we weten echter best dat onze mentale wonderen aan een bepaald proces gehoorzamen. Hetzelfde geldt voor het Supramentale: het werpt de wetten niet omver, het gaat er gewoon bovenuit (of er binnenin?) tot op een niveau waar ze niet meer opgaan, net zomin als de wetten van de rups nog gelden voor de mens. Laten we dit nader toelichten: de aangeleerde herhaling van een bepaald aantal vibraties, die als het ware rondom het individu zijn gestold, geven hem tenslotte een ogenschijnlijk stabiele structuur; hij heet te gehoorzamen aan de ‘wet’ van zijn natuur, maar die zogenaamde wet is niet onontkoombaarder dan het feit dat men door de ene straat naar huis gaat in plaats van door een andere; dat zijn eenvoudig gewoontes. Hetzelfde geldt voor de hele kosmos: al onze zogenaamde onontkoombare wetten zijn op dezelfde wijze gestolde gewoontes, die niets onvermijdelijks hebben en die ongedaan gemaakt kunnen worden wanneer men de stroom langs een andere baan wil leiden, d.w.z. van bewustzijn veranderen. Een gewone wet, zegt Sri Aurobindo, wil alleen maar zeggen een evenwicht dat door de Natuur is ingesteld; het betekent een evenwicht van krachten. Het is slechts een groef waarin de Natuur gewend is te werken om bepaalde resultaten te verkrijgen. Maar als je het bewustzijn verandert, zal noodzakelijkerwijs ook de groef veranderen. (19) Deze ‘veranderingen van groef’ hebben onze hele evolutieve geschiedenis gekenmerkt, allereerst bij het verschijnen van het Leven in de Materie, wat de materiële groef heeft gewijzigd; daarna bij het verschijnen van het Mentale in het Leven, wat de vitale en materiële groef heeft gewijzigd. Het Supramentale is een derde verandering van groef, die het Mentale, het Leven en de Materie zal wijzigen. Het is al begonnen, de ervaring is reeds onderweg. In diepste wezen bestaat het supramentale procédé uit het bevrijden van het bewustzijn dat in ieder element is vervat. Het werpt de orde in het heelal niet ondersteboven, het pleegt geen enkel geweld, het gebruikt slechts zijn vermogen om de duisternis te splijten, opdat deze haar licht prijsgeeft – ‘Hij heeft de duisternis totaal weggescheurd, zoals men een dierenhuid afstroopt, om onze aarde[3] onder zijn zonlicht uit te spreiden’, zegt de Rig Veda (V.85.1). Omdat het goddelijke zonnebewustzijn overal is, zijn de wereld en ieder atoom van de wereld goddelijk – de Heer van alle universa is ook ‘de Ene Bewuste in de Onbewuste dingen’, waarover de Rig Veda spreekt –, de materie is geen grove substantie die niet tot verandering in staat is, tenzij door geweld van onze handen of hoofden, wat nauwelijks iets beters dan gedrochten heeft opgeleverd, – ze is een goddelijke substantie die kan ’antwoorden’ in plaats van weerstand te bieden, en die zich kan transformeren in plaats van ons mee te sleuren in haar oude gewoonte van omlaagtrekkende zwaartekracht en desintegratie. Maar ze is een verduisterde, ingeslapen goddelijkheid, in ‘slaap-waak-bewustzijn’, zegt Sri Aurobindo, een ‘verloren zon’, begraven, zegt de Veda: Het Onbewuste is de slaap van het Bovenbewuste... (20) De schijnbare Onbewustheid van het materiële heelal bergt op duistere wijze alles in zich dat eeuwig zichzelf openbaart in het lichtende Bovenbewuste. (21) Het Supramentale zal zich dus bedienen van zijn licht om het overeenkomstige licht in de Materie – hetzelfde licht – te doen ontwaken:

De waarheid van boven zal de waarheid van beneden wekken. (22)

want de wet is eeuwig dezelfde: alleen het gelijke kan inwerken op het gelijke; het vermogen van helemaal boven is nodig om het vermogen van helemaal beneden te bevrijden.

Wat is nu dit Vermogen? Iedere concentratie maakt een subtiele warmte vrij, zoals wel bekend is aan degenen, zij het slechts weinigen, die yogische disciplines hebben beoefend (de tapasya of yogische discipline is ‘dat wat warmte produceert’); het supramentale vermogen is een dergelijke, maar oneindig veel intensere warmte in de cellen van het lichaam. Het is de warmte die wordt vrijgemaakt door het ontwaken van de bewustzijnskracht in de Materie: Het gebeurt allemaal, zegt de Moeder, alsof ons geestelijk leven van zilver was gemaakt, terwijl het supramentale is gemaakt van goud; alsof het hele geestelijk leven van hier een zilveren vibratie was, niet koud, maar gewoon een licht, een licht dat tot de top gaat, een licht dat volkomen zuiver is, zuiver en intens, maar in het andere, in het supramentale licht is er een rijkdom, een macht, een warmte, die het hele verschil maakt. Die warmte is het fundament van alle supramentale transmutatie. In feite is de warmte die wordt vrijgemaakt door verbranding en andere chemische reacties, om nog maar niet te spreken over de onvergelijkelijk veel grotere energie die wordt vrijgemaakt bij kernfusie en kernsplitsing, slechts de fysieke vertaling van een in wezen spiritueel verschijnsel, dat de vedische rishi’s welbekend was en dat zij Agni noemden, het geestelijke Vuur in de Materie: ‘De andere vlammen zijn slechts takken van Uw stam, o Vuur... O Agni, o universele Godheid, Gij zijt het navelcentrum van de werelden en hun bewoners; alle geborenen regeert Gij en ondersteunt Gij als een pilaar... Gij zijt het hoofd van de hemel en de navel van de aarde... Gij zijt het vermogen dat werkzaam is in de twee werelden’ (Rig Veda, I.59). ‘Uw pracht, o Vuur, die’ in de hemel is en op aarde, en in de planten en de wateren, en waardoor Gij de middenwereld wijd hebt uitgespreid, is een levende oceaan van licht die ziet met goddelijke blik. (23)

‘Agni is aarde en hemel binnengetreden als waren zij één’ (Rig Veda, III.7.4). Het is deze hoogste Agni, die Sri Aurobindo en de Moeder in de cellen van het lichaam hebben ontdekt – hij is de hefboom voor de transformatie van het lichaam en de fysieke verandering van de wereld. In plaats van op de Materie in te werken door de vervormende en verzwarende bemiddeling van alle tussenliggende determinismen van het mentale en het vitale, is het van nu af aan de Materie zelf, die, ontwaakt tot het bewustzijn van haar kracht, rechtstreeks werk aan haar eigen transmutatie. In plaats van een evolutie die gespleten lijkt te worden door twee polen, die van bewustzijn zonder kracht die uitmondt in de gelukzaligheid van de wijze, en die van kracht zonder bewustzijn die uitmondt in de ruwe vreugde van het atoom, herstelt het Supramentale het Evenwicht in het totale wezen: het hoogste bewustzijn in de machtigste kracht, het vuur van de Geest in de Materie – ‘O Vlam van de duizend schatten’, zegt de Rig Veda (I.59).

Het is misschien wel nuttig nog even te onderstrepen dat Sri Aurobindo zijn spirituele inzicht kreeg in 1910, zelfs nog vóór hij de Veda’s had gelezen, in een periode waarin de kernfysica nog tot de theoretische veronderstellingen behoorde. De wetenschap loopt op ons bewustzijn vooruit, vandaar de moeizame gang naar onze bestemming.

De overeenkomst met het nucleaire vermogen wordt nog opvallender als we komen tot de beschrijving van het supramentale vermogen zoals dit zich aan de ziener voordoet. We hebben gezegd, dat hoe meer men zich in het bewustzijn verheft, des te meer de lichtgevendheid neigt tot stabilisering en continuïteit: van de intuïtieve vonken tot de ‘stabiele lichtflitsen’ van het bovenmentale wordt het licht steeds homogener. Men zou dus kunnen denken dat het supramentale licht een soort lichtende totaliteit is die volkomen onbeweeglijk is, continu en zonder onderbreking. Het merkwaardige is nu, dat het Supramentale een lichtende kwaliteit heeft die volkomen verschillend is van de andere bewustzijnsgradaties; het verenigt tegelijkertijd een volledige onbeweeglijkheid met de snelste beweging die er is – ook hier zijn de twee polen experimenteel overbrugd. We kunnen slechts het feit aanhalen zonder in staat te zijn dit te interpreteren; in het hier volgende beschrijft de Moeder haar eerste ervaring met het supramentale licht: Er bestond die hele indruk van macht, van warmte, van goud: het was geen fluïdum, het was als een verstuiving. En ieder van die dingen (men kan het geen deeltjes of stukjes noemen, zelfs geen punten, tenzij men ‘punt’ neemt in de wiskundige zin, een punt dat geen plaats in de ruimte inneemt) was als van levend goud, een warm gouden stof – men kan niet zeggen schitterend en men kan niet zeggen somber; het was ook geen licht meer zoals wij dat kennen: een grote hoeveelheid gouden puntjes, dat is alles. Je zou gezegd hebben dat ze mijn ogen en mijn gezicht raakten. En met een geweldige macht! Tegelijkertijd een gevoel van volheid, van een almachtige vrede. Het was rijk, het was vol. Het was maximale beweging, oneindig veel sneller dan alles wat men zich kan voorstellen, en tegelijkertijd was het de absolute vrede, de volmaakte rust.[4] Jaren later, toen deze ervaring haar volkomen vertrouwd was geworden, sprak de Moeder er als volgt over: Het is een beweging die een soort eeuwige Vibratie is, die begin noch eind heeft. Het is iets dat is uit alle eeuwigheid en in alle eeuwigheid; er is geen indeling in tijd meer; alleen als het wordt geprojecteerd op een scherm begint het tijdsindeling aan te nemen; maar men kan niet spreken over een seconde, men kan niet spreken over een moment... het is erg moeilijk uit te leggen. Men heeft zelfs niet de tijd om waar te nemen dat het er al niet meer is –iets dat geen grenzen heeft, dat geen begin heeft, dat geen eind heeft, en dat een Beweging is die dusdanig totaal is – totaal en ononderbroken, ononderbroken –dat het de waarnemer het gevoel geeft van een volmaakte onbeweeglijkheid. Het is absoluut niet te beschrijven, maar het is de Oorsprong en de Ondersteuning van de hele aardse evolutie... En het is me opgevallen dat in die bewustzijnstoestand de Beweging de kracht of het vermogen te boven gaat dat de cellen concentreert om er een individuele vorm van te maken.

Op de dag waarop we die Vibratie of die Beweging op onze materie zullen weten toe te passen, zullen we het praktische geheim bezitten van de doorgang van de grovere Materie naar een meer verfijnde Materie, en zullen we het eerste supramentale of stralende lichaam op aarde hebben.

Die onbeweeglijkheid in de beweging is de basis van alle activiteiten van het supramentale wezen. Het is het praktische ABC van iedere discipline die streeft naar het Supramentale, misschien zelfs het ABC van alle doeltreffende handeling in deze wereld. We hebben al gezegd, dat onbeweeglijkheid – innerlijke onbeweeglijkheid, wel te verstaan – het vermogen heeft vibraties op te lossen; dat we, als we van binnen volkomen rustig weten te blijven, zonder de minste reactieve vibratie, iedere willekeurige aanval kunnen afslaan, of die nu dierlijk of menselijk is. Dit vermogen tot onbeweeglijkheid kan echter pas verworven worden wanneer men zich bewust begint te worden van de grote Stilte die zich achter alles bevindt, en wanneer men in staat is ieder moment een stap terug te doen en zich onder te dompelen, heel ver van de uiterlijke omstandigheden, op duizenden mijlen afstand, zoals we al zeiden. Men moet er volkomen buiten kunnen staan om het binnenste van het leven meester te kunnen worden. Maar wat vreemd is, en uiteindelijk heel vanzelfsprekend, is dat dit supramentale vermogen slechts verkregen kan worden wanneer men er volkomen buiten staat, volkomen op de eeuwige Basis, buiten tijd en ruimte – alsof de hoogste Dynamiek slechts zou kunnen ontstaan uit de hoogste Onbeweeglijkheid. Dit feit moge paradoxaal lijken, maar praktisch gesproken is het begrijpelijk; het is te begrijpen dat het gewone bewustzijn, dat al beweegt bij het minste zuchtje van de wind, onmiddellijk zou worden weggevaagd en gedesintegreerd wanneer het in contact zou komen met dat ‘warme gouden stof’. Alleen totale Onbeweeglijkheid kan die Beweging verdragen. En dat is wat hen, die Sri Aurobindo hebben gezien, zo trof; het was niet zozeer het licht van zijn ogen (zoals dat ook bij de Moeder het geval is), maar die onbeweeglijke onmetelijkheid die men voelde, zó compact en zó dicht, alsof men een solide oneindigheid binnenging. Dan zou men spontaan begrijpen en zonder dat het werd aangetoond, dat die cycloon zijn kamer niet binnen kòn komen. Men begreep heel de betekenis van dit kleine zinnetje van Sri Aurobindo: de machtige onbeweeglijkheid van een onsterfelijke geest. (24) Door de kracht van deze onbeweeglijkheid heeft hij veertig jaar gewerkt en kon hij twaalf uur per nacht schrijven, acht uur per dag lopen (om ‘het licht in de Materie te doen neerdalen’, zoals hij placht te zeggen) en de meest uitputtende veldslagen leveren in het Onbewuste, zonder vermoeid te raken. Als gij, wanneer gij grote daden verricht en reusachtige gevolgen in beweging brengt, kunt bemerken dat GIJ niets doet, weet dan dat God U het zegel van de ogen heeft genomen... Als gij, wanneer gij alleen zit, onbeweeglijk en zwijgend op de bergtop, in staat zijt de revoluties die gij leidt waar te nemen, dan hebt gij de goddelijke visie en zijt ge bevrijd van de schijn. (25)

Die onbeweeglijkheid is de basis van het supramentale vermogen, maar de stilte is de voorwaarde tot zijn volmaakt functioneren. Het supramentale bewustzijn gehoorzaamt niet aan mentale of morele criteria om over zijn handelingen te beslissen – ‘problemen’ bestaan er niet voor – het gaat te werk op vanzelfsprekende en spontane wijze. Die spontaniteit is het duidelijk onderscheiden karakteristiek van het Supramentale: spontaniteit van leven, spontaniteit van kennis, spontaniteit van vermogen. In het gewone leven proberen we te kennen wat goed en juist is, en wanneer we menen het te hebben gevonden, proberen we zo goed en zo kwaad als het gaat ons denken te materialiseren. Het supramentale bewustzijn echter probeert niet te kennen, het probeert niet te weten te komen wat het wél en niet moet doen, het is volmaakt zwijgend en onbeweeglijk en beleeft spontaan iedere seconde, zonder gespannen gerichtheid op de toekomst; maar in de stilte van het bewustzijn komt ieder moment de gewenste kennis als een druppel licht: wat er gedaan moet worden, wat er gezegd moet worden, wat er gezien moet worden, wat er begrepen moet worden. De supramentale Waarheid is een pijl, die uit het Licht afkomstig is, en geen brug om dit te bereiken. (26) ‘In de grote wijdheid ontmoeten zij elkaar en weten volmaakt’, zegt de Rig Veda (VII.76.5). En iedere keer dat er in het bewustzijn een gedachte of visie voorbijkomt, is dit geen speculeren op de toekomst, maar een onmiddellijke handeling.

Elke gedachte, elk gevoel is daar een handeling. (27)

De kennis wordt automatisch van vermogen voorzien. Omdat het een ware kennis is die alles ziet, en een ware kennis is een kennis die kan handelen. We hebben het vermogen niet omdat we niet alles zien. Maar dit totale zien ontsnapt volkomen aan onze momentane overwegingen, het ziet de verlenging van ieder ding in de tijd; het is geen willekeurig fiat dat het traject gaat verstoren, het is eenvoudig als een lichtende pressie die de beweging versnelt en ieder ding, iedere kracht, iedere gebeurtenis en ieder wezen in direct contact brengt met zijn eigen lichtinhoud, zijn eigen goddelijke mogelijkheid en het Doel zelf dat het op gang gebracht heeft. Zoals we al zeiden: het fungeert als een uiterst actieve evolutieve gist. Misschien moeten we hier vertellen hoe dit vermogen zich praktisch gesproken vertaalt in het leven en handelen van hen die het belichamen: op dit moment Sri Aurobindo en de Moeder; maar in het besef dat geen enkele verklaring bevredigend is tenzij men het zelf heeft gezien, en dat de ervaring pas overtuigend begint te worden op het moment waarop ze een collectieve mogelijkheid wordt, geven we er de voorkeur aan te zwijgen; trouwens, hun actie ontgaat vaak genoeg zelfs diegenen die er het voordeel van zouden hebben, om de eenvoudige reden dat men iets pas kan begrijpen wanneer men zich op hetzelfde plan bevindt, en omdat we alleen maar het moment zien en niet het wonder dat door die simpele blik wordt voorbereid, die seconde licht die twintig jaar of drie eeuwen zal rijpen onder onze duisterheden vóór ze ‘natuurlijk’ wordt – Noch jij noch iemand anders weet überhaupt iets van mijn leven, schreef Sri Aurobindo aan een van zijn biografen, het heeft zich niet aan de oppervlakte afgespeeld zodat het zichtbaar is. (28) De moeilijkheid om over dit vermogen te spreken is een gevolg van het feit, dat we een verkeerde opvatting hebben van het begrip vermogen. Wanneer we over ‘vermogens’ spreken, verstaan we daar onmiddellijk fantastische dingen onder, maar dat is niet het ware Vermogen, het is evenmin het werkelijk fantastische van het heelal; wanneer het Supramentale werkt, veroorzaakt het geen wonderbaarlijke omwentelingen die als stof in de ogen zijn, het is een rustige werking die als het ware eeuwig is, en die de wereld en ieder ding dat daarin is stuwt naar zijn volmaaktheid via alle maskers van onvolmaaktheid. Het werkelijke wonder is niet de dingen te forceren, maar ze stilletjes en als in het verborgene naar hun eigen centrum te leiden, opdat zij vanuit de diepten van zichzelf dit Gelaat herkennen dat hun eigen gelaat is – er is slechts één wonder: dat moment van herkenning, wanneer er niets nog langer anders is.

En het individu is de sleutel tot het supramentale vermogen. Het supramentale wezen neemt niet alleen een transcendente en een kosmische positie in, maar ook een individuele – het drievoudige ervaringshiaat dat de monist, de pantheïst en de individualist van elkaar scheidde, is genezen; zijn transcendente positie verwaarloost de wereld en het individu niet, net zomin als zijn kosmische positie het van het Transcendente en het individu berooft, en zijn individuele positie het scheidt van het Transcendente en het heelal; het heeft de ladder niet weggegooid om het doel te bereiken, het heeft alle evolutieve stadia van hoog tot laag doorlopen – er is nergens een hiaat, nergens een voeg die ontbreekt –en omdat het zijn individualiteit heeft bewaard in plaats van in een lichtend niemandsland uit elkaar te springen, kan het niet alleen de grote Ladder van het bestaan bestijgen, maar ook afdalen en zijn individu gebruiken als brug of als voeg in de Materie, tussen het hoogste boven en het laagste beneden. Zijn werk op aarde is rechtstreeks contact te leggen tussen de hoogste Kracht en het individu, tussen het hoogste Bewustzijn en de Materie – de twee Einden aan elkaar knopen, zegt de Moeder. Het stort het Werkelijke uit over de aarde. Daarom hebben we hoop dat de blinde determinismen, die vandaag de dag de wereld beheersen – de Dood, het Lijden en de Oorlog – door dit hoogste Determinisme veranderd zullen kunnen worden en plaats maken voor een nieuwe evolutie in het Licht: Het is een spirituele revolutie die wij voorzien, en het materiële is daarvan slechts de schaduwen van de weerspiegeling. (29)

Twee maanden na zijn aankomst in Chandernagore hoorde Sri Aurobindo opnieuw de Stem: Ga naar Pondicherry. Een paar dagen later scheepte hij zich in het geheim in op de Dupleix, misleidde daarmee de Britse politie en verliet Noord-India voorgoed. Ik had de stelregel aanvaard me alleen te verplaatsen als ik door het Goddelijke werd verplaatst. (30) De veertig laatste jaren van zijn leven zouden, samen met de Moeder, gewijd worden aan het transformeren van zijn individuele verwerkelijking tot een verwerkelijking voor de aarde: We willen het Supramentale naar beneden brengen als een nieuw vermogen. Net zoals het mentale nu een permanente bewustzijnstoestand in de mensheid is, willen we een ras scheppen, waarin het supramentale een blijvende bewustzijnstoestand is. (31) En opdat men zijn bedoelingen niet verkeerd zou uitleggen, legde Sri Aurobindo de nadruk op het volgende – en hij heeft er vele malen de nadruk op gelegd – : Het is verre van mijn bedoeling de een of andere godsdienst voor de mensheid van de toekomst te propageren, of die nu nieuw is of oud. Het gaat mij om het openen van een weg die nog geblokkeerd is, niet om het stichten van een religie. (32) We weten nog niet of het supramentale avontuur zal slagen; de vedische rishi’s hebben de weg niet kunnen ‘deblokkeren’, ze hebben de ‘grote doorgang’ niet voor de hele wereld kunnen openen, noch hun persoonlijke verwerkelijking kunnen transformeren tot een blijvende collectieve verwerkelijking: daar was een reden voor. Rest ons na te gaan, of die reden nog geldigheid bezit.

XVI. De mens een overgangswezen

Sri Aurobindo leefde die eerste jaren in Pondicherry in grote ellende; hij was ver verwijderd van degenen die hem zouden hebben kunnen helpen, hij was een verdachte figuur, zijn post werd gecensureerd en hij werd in zijn geringste bewegingen bewaakt door Britse agenten, die via allerlei tactieken zijn uitlevering probeerden te verkrijgen, daarbij inbegrepen dat ze compromitterende documenten bij hem verstopten om hem daarna aan de Franse politie uit te leveren. Ze probeerden hem zelfs te ontvoeren. Sri Aurobindo werd pas met rust gelaten vanaf de dag waarop de Franse commissaris van politie huiszoeking kwam doen en in zijn laden teksten van Homerus aantrof; na te hebben gevraagd of dat ‘echt Grieks’ was, raakte hij vol bewondering voor deze gentleman-yogi, die geleerde boeken las en Frans sprak, en trok zich terug. Van toen af aan kon de balling ontvangen wie hij wilde en zich vrij bewegen. Een paar wapenbroeders waren hem gevolgd, wachtend op het uur waarop hun ‘hoofdman’ de politieke strijd zou hervatten, maar daar ‘de Stem’ geen orders gaf, verroerde hij zich niet. Bovendien zag Sri Aurobindo dat de beweging nu op gang was, de geest van de onafhankelijkheid was bij zijn landgenoten ontwaakt en de gebeurtenissen volgden hun onvermijdelijke gang naar de bevrijding, zoals hij had voorzien. Hij had andere dingen te doen.

De werken van Sri Aurobindo

Een ontdekking kenmerkt die eerste jaren van ballingschap: het lezen van de Veda’s in de oorspronkelijke taal. Tot nog toe had Sri Aurobindo alleen maar Engelse of Indiase vertalingen gelezen en daar net als de geleerden slechts een vrij duistere rituele tekst in gezien, die van weinig waarde of belang was voor de geschiedenis van het denken of voor een levende spirituele ervaring. (1) En plotseling ontdekte hij nu in het origineel een ononderbroken ader van het rijkste goud van denken en spirituele ervaring... (2) Ik ontdekte dat de mantra’s uit de Veda met een helder en nauwkeurig licht mijn eigen psychologische ervaring belichtten, waarvoor ik in de Europese psychologie noch in de leer van de Yoga of de Vedanta een afdoende verklaring had gevonden. (3) Men kan zich inderdaad voorstellen dat Sri Aurobindo de eerste was om door zijn ervaringen verbijsterd te zijn, en dat hij er een paar jaar voor nodig had vóór hij precies begreep wat hem overkwam. We hebben de supramentale ervaring van Chandernagore beschreven alsof de etappes met zorg aan elkaar geregen waren, ieder voorzien van een etiket met uitleg, maar die verklaringen zijn pas veel later gekomen; op het moment zelf had hij geen enkele richtlijn. En hier bracht nu de oudste der Veda’s[1], de Rig Veda, hem onverwachts de aanwijzing dat hij niet helemaal een eenling was, een afgedwaalde op deze planeet. Dat de westerse en zelfs de Indiase geleerden de uitzonderlijke visie van deze teksten niet hadden begrepen, zal ons niet verbazen wanneer we in aanmerking nemen dat de wortels van het Sanskriet een dubbele of driedubbele betekenis hebben, die zich op haar beurt weer in een dubbele symboliek hult: een esoterische en een exoterische. Men kan deze hymnen lezen op twee of drie boven elkaar gelegen lagen van betekenis, en zelfs wanneer men precies de betekenis heeft gevonden, meent men dat bijvoorbeeld ‘het Vuur in het water’ of ‘de berg die zwanger is van de hoogste geboorte’ en dat hele zoeken naar de ‘verloren Zon’, gevolgd door de ontdekking van de ‘Zon in de duisternis’ op zijn minst een bizarre symboliek is als men niet beschikt over de experimentele sleutel tot het geestelijk Vuur in de Materie, tot het uit elkaar springen van de rots van het Onbewuste en de verlichting van de lichaamscellen. Maar zeiden de rishi’s zelf niet: ‘Geheime woorden, inzichten, die hun innerlijke waarheid aan de ziener openbaren’ (IV.3.l6)? Omdat hij het zelf had gezien, herkende Sri Aurobindo het onmiddellijk, en hij zette zich aan het vertalen van een belangrijk deel van de Rig Veda, in het bijzonder die prachtige ‘Hymnen aan het Mystieke Vuur’ (Hymns to the Mystic Fire). Het is onvermijdelijk dat men verwonderd en vol vragen raakt, wanneer men bedenkt dat die rishi’s van vijf of zesduizend jaar geleden niet alleen hun eigen ervaring doorgaven, maar ook die van hun ‘voorvaderen’ of de ‘vaderen van de mensen’, zoals ze zeiden – hoeveel duizenden jaren geleden? – die van generatie op generatie foutloos was herhaald, zonder er ook maar een letter uit weg te laten, omdat de doeltreffendheid van de mantra nu juist afhangt van de nauwgezetheid van de herhaling. We worden hier geconfronteerd met de oudste traditie van de wereld, die nog geheel intact is. Dat Sri Aurobindo het Geheim heeft teruggevonden aan het begin van onze menselijke cyclus (misschien waren er daarvoor nog andere?) in een tijdperk dat de Indiër ‘zwart’ noemt, Kaliyuga, is niet zonder betekenis. Als het waar is dat de Bodem een nieuwe oppervlakte raakt, komen we dichter bij. [2]

Het zou echter niet juist zijn Sri Aurobindo aan de vedische openbaring te koppelen; hoe opmerkelijk deze voor ons ook mag zijn, voor hem was het slechts een herkenningsteken onderweg, een bevestiging van een voldongen feit; om de Veda in de twintigste eeuw weer tot leven te willen roepen, alsof daarin het hoogtepunt van de Waarheid definitief zou zijn bereikt, is een zinloze onderneming, omdat de Waarheid zich nooit voor de tweede keer herhaalt. Hij schreef in een humoristische bui: Die geschokte eerbied voor het verleden is prachtig en vreselijk! Tenslotte is het Goddelijke oneindig en kan het ontvouwen van de Waarheid best een oneindig proces zijn... niet iets in een notendop, die kan worden gekraakt en waarvan de inhoud eens en voor altijd kan worden geconsumeerd door de eerste de beste ziener of wijze, terwijl andere religieuzen dezelfde noot weer helemaal opnieuw moeten gaan kraken. (4) Sri Aurobindo was niet alleen zoals de rishi’s bezig te werken aan een individuele verwerkelijking, maar aan een collectieve verwerkelijking, onder omstandigheden die niet meer dezelfde zijn als die van prehistorische herders. En om te beginnen moest hij veel tijd besteden aan zijn schrijfwerk, dat op dit moment ongetwijfeld het meest zichtbare teken is van zijn collectieve actie. In 1910 arriveerde een Frans schrijver, Paul Richard, die Sri Aurobindo ontmoette en zo onder de indruk kwam van de omvang van diens visie, dat hij in 1914 een tweede maal naar Pondicherry terugkeerde, speciaal om hem te zien, en hem ditmaal aanspoorde te gaan schrijven. Er werd een tweetalig tijdschrift opgericht, waarbij Richard het Franse aandeel voor zijn rekening nam. Zo werd de Arya geboren, het Tijdschrift van de Grote Synthese. Maar de oorlog brak uit, Richard werd teruggeroepen naar Frankrijk, en Sri Aurobindo zag zich er alleen voor geplaatst maandelijks 64 pagina’s wijsbegeerte te doen verschijnen, hij die niets van een wijsgeer had... Wijsbegeerte! Laat me je in vertrouwen zeggen dat ik nooit, nooit, nooit wijsgeer ben geweest – ofschoon ik wijsbegeerte heb geschréven, wat iets heel anders is. Ik wist bijzonder weinig van wijsbegeerte vóór ik yoga deed en naar Pondicherry kwam – ik was dichter en politicus, maar geen wijsgeer. Hoe ik dat klaarspeelde en waarom? Ten eerste omdat Paul Richard me voorstelde mee te werken aan een tijdschrift voor wijsbegeerte, en omdat mijn theorie was dat een yogi in staat moet zijn zich aan alles te wagen, kon ik niet goed weigeren; en toen moest hij de oorlog in en liet mij zitten met 64 bladzijden wijsbegeerte in de maand, die ik helemaal in mijn dooie eentje moest schrijven. In de tweede plaats omdat ik alleen maar in termen van intellect hoefde op te schrijven wat ik had opgemerkt en aan de weet was gekomen bij de dagelijkse beoefening van de yoga, en toen was de wijsbegeerte er vanzelf. Maar dat is iets anders dan wijsgeer zijn! (5) Zo werd Sri Aurobindo schrijver. Hij was tweeënveertig jaar oud. Het was typerend dat hij niet zelf had beslist; het waren de ‘uiterlijke’ omstandigheden die hem op dit spoor hadden gezet.

In zes jaar tijd en zonder onderbreking, tot in 1920, zou Sri Aurobindo in één adem praktisch zijn gehele geschreven werk publiceren, bijna vijfduizend bladzijden. Hij schreef echter op een eigenaardige manier: niet het ene boek na het andere, maar hij schreef er vier en zelfs zes tegelijk, over de meest uiteenlopende onderwerpen, zoals ‘het Goddelijk Leven’ (The Life Divine), zijn voornaamste ‘wijsgerige’ werk en zijn spirituele visie op de evolutie, ‘De Synthese der Yoga’ (The Synthesis ol Yoga) waarin hij de etappes en ervaringen van de integrale yoga beschrijft en alle yogische disciplines uit heden en verleden bespreekt, de ‘Opstellen over de Gita’ (Essays on the Gita), zijn filosofie van het handelen, ‘Het Geheim van de Veda’s’ (The Secret of the Veda) met een studie over de oorsprong van de taal, en ‘Het Ideaal van de Menselijke Eenheid’ (The Ideal of Human Unity) en ‘De Menselijke Cyclus’ (The Human Cycle), welke de evolutie beschouwen vanuit sociologisch en psychologisch standpunt, en de toekomstige mogelijkheden van de maatschappij. Hij had gevonden:

Het ene teken dat alle tekens verklaart. (6)

Dag in dag uit schreef Sri Aurobindo rustig zijn bladzijden vol; ieder ander zou uitgeput raken, maar hij ‘dacht’ niet aan wat hij schreef: Ik deed geen moeite om te schrijven, verklaarde hij aan een discipel, ik heb gewoon die hogere Kracht haar gang laten gaan, en als die niet werkte, deed ik geen enkele moeite. Vroeger, in de dagen van het intellect, had ik soms geprobeerd dingen te forceren, maar sinds ik was begonnen door de yoga poëzie en proza te schrijven, deed ik dat niet meer. Laat me je er ook aan herinneren, dat ik toen bezig was de Arya te schrijven, en dat ik ook nu nooit denk wanneer ik brieven of antwoorden schrijf... vanuit de stilte van het mentale schrijf ik op wat me kant en klaar van bovenaf wordt aangeboden. (7) Zijn discipelen, die schrijvers en dichters waren, hebben hem vaak om uitleg gevraagd over het yogische scheppingsproces, en hij liet niet na hen uitvoerig over de methode in te lichten, daarbij in aanmerking nemend dat creatieve bezigheden een machtig middel zijn om de grens van het bovenbewuste te doen wijken en om beneden in de Materie de lichtende mogelijkheden van de toekomst te verhaasten. Een paar van deze brieven zijn bijzonder instructief: De beste ontspanning voor de hersenen, schreef hij een van hen, is wanneer het denken buiten het lichaam en boven het hoofd plaats heeft (of in de ruimte of op andere niveaus, maar nog steeds buiten het lichaam). In ieder geval was dat bij mij zo; want zodra dit gebeurde kwam er een geweldige opluchting; sindsdien heb ik wel lichamelijke spanning gevoeld, maar nooit enige vorm van hersenvermoeidheid. (8) Laten we er de nadruk op leggen, dat ‘denken buiten het lichaam’ beslist geen supramentaal verschijnsel is, maar een heel simpele ervaring die zich kan voordoen vanaf het begin van de mentale stilte. De ware gang van zaken is, volgens Sri Aurobindo, om zover te komen, dat men geen moeite doet; zichzelf zo volledig mogelijk uitwissen en de stroom doorlaten: Er zijn twee manieren om op de Grote Weg te komen. De ene is klimmen en vechten en moeite doen (zoals de pelgrim die India op zijn buik doorkruist en de weg meet met zijn lichaam: dat is de weg van de inspanning). Op een goede dag, wanneer het het laatste is dat je verwacht, merk je opeens dat je op de Grote Weg zit. De andere manier is om het mentale tot rust te brengen, in die mate dat een groter Mentaal door middel daarvan kan spreken (ik heb het hier niet over het Supramentale). (9) Maar hoe kan het dan, vroeg een discipel, als het niet het mentale is dat denkt, en als alle gedachten van buiten komen, dat er zulke grote verschillen bestaan tussen het denken van de een en dat van de ander? – Om te beginnen, zei Sri Aurobindo, zijn deze gedachtengolven, gedachtenkiemen of gedachtenvormen, of wat het dan ook is, van verschillende waarde en afkomstig uit verschillende bewustzijnsregionen. En dezelfde gedachtensubstantie kan hogere of lagere vibraties aannemen, afhankelijk van het bewustzijnsgebied waardoor de gedachten binnenkomen (d.w.z. het denkend-mentale, het vitaal-mentale, het fysiek-mentale en het onderbewust-mentale) of van de bewustzijnskracht die hen in zijn greep krijgt en hen in de ene mens duwt of in de andere. Bovendien heeft ieder mens zijn eigen mentale substantie, en de binnenkomende gedachte gebruikt deze om zichzelf te vormen of te vertalen (dat noemen we gewoonlijk een transcriptie), maar die substantie is fijner of grover, sterker of zwakker, enz., in het ene mentale dan in het andere. Ook bestaat er een feitelijke of potentiële mentale energie, die bij iedereen weer anders is, en deze mentale energie kan bij het opvangen van de gedachte lichtend of duister zijn, sattwisch (sereen), rajasisch (hartstochtelijk) of tamasisch (inert), met gevolgen die in elk geval weer anders zijn. (10) Sri Aurobindo voegde daaraan toe: Het intellect is een onzinnig overactief deel van de natuur; het denkt altijd dat er niets goed gedaan kan worden tenzij het een vinger in de pap heeft, en daarom rijdt het instinctief de inspiratie in de wielen, blokkeert deze voor de helft of voor meer dan de helft, en stelt alles in het werk om zijn eigen minderwaardige moeizame epistels in de plaats te stellen van het ware dichten en het ware ritme dat had moeten komen. De dichter ploetert vertwijfeld rond om het ene ware woord te vinden, het authentieke ritme, de werkelijke goddelijke substantie van wat hij te zeggen heeft, terwijl het al die tijd kant en klaar daarachter ligt te wachten. (11) Maar de moeite blijft, protesteerde de discipel weer, en door het zich de hersens afpijnigen komt de inspiratie: Precies! Als je werkelijk resultaat hebt geboekt, komt dat niet door je geklop en gehamer, maar omdat tussen het heffen en vallen van de hamer een inspiratie naar beneden glijdt en naar binnen glipt onder dekking van het beestachtige lawaai. (12) Na zoveel boeken te hebben geschreven voor zijn discipelen, zei Sri Aurobindo dat het enige nut van boeken en filosofie niet was om het mentale echt te verhelderen, maar om het tot stilte te brengen, zodat het, eenmaal stil geworden, tot de ervaring kan overgaan en de inspiratie rechtstreeks ontvangen. En hij vatte de positie van het mentale op de ladder van de evolutie als volgt samen: Het mentale is een onhandig tussenspel tussen de wijde, nauwkeurige, onderbewuste actie van de Natuur en de veel wijdere, onfeilbare, bovenbewuste actie van de Godheid. Er is niets dat het mentale kan doen, dat niet beter kan worden gedaan in de onbeweeglijkheid van het mentale en in gedachtenvrije stilte. (13)

Na zes jaar, in 1920, vond Sri Aurobindo dat hij voorlopig genoeg had gezegd. Dat was het einde van de Arya. De rest van zijn leven als schrijver zou bijna uitsluitend worden gewijd aan zijn enorme correspondentie – duizenden en duizenden brieven met allerlei praktische aanwijzingen over yogische ervaringen, moeilijkheden en vooruitgang – en vooral ook zou hij dertig jaar lang dat kolossale epos van 23813 regels schrijven en herschrijven: Savitri, als een vijfde Veda, zijn boodschap, waarin hij spreekt over zijn ervaringen in de werelden boven en beneden, zijn veldslagen in het Onderbewuste en het Onbewuste, en de hele occulte geschiedenis van de evolutie van de aarde en het heelal tot en met zijn visie op de toekomst:

Door met zieletekenen het heelal uit te leggen

Las hij van binnenuit de tekst van buiten. (14)

De Moeder

Sri Aurobindo was niet alleen gekomen om te schrijven, hij had ook het een en ander te dóen. In 1920 sloot hij de Arya af en kwam de Moeder naar Pondicherry om zich daar te vestigen. Toen ik naar Pondicherry kwam, zei Sri Aurobindo eens tegen zijn eerste discipelen, werd een bepaald programma voor mijn sadhana (discipline) me van binnenuit gedicteerd. Ik volgde dit en maakte voor mezelf vorderingen, maar kon waar het hulp aan anderen betrof weinig doen. Toen kwam de Moeder en met haar hulp vond ik de benodigde methode. (15)

We kunnen over de Moeder nauwelijks iets zeggen, ongetwijfeld omdat een persoonlijkheid als de hare moeilijk in woorden gevat kan worden – zij is een Kracht in beweging. Alles wat nog maar gisteren is gebeurd, alles wat er de avond tevoren nog werd gezegd, gedaan en geëxperimenteerd, is al weer oud voor haar en oninteressant. Ze werd geboren om grenzen te doorbreken, net als Savitri. We zouden haar dus ernstig te kort doen door haar in te perken in een levensbeschrijving.

Laten we volstaan met te zeggen, dat ze in Parijs werd geboren op 21 februari 1878, en dat ook zij van haar kant de supramentale visie had. Het is niet zo verwonderlijk, dat ze met dit bewustzijn het bestaan van Sri Aurobindo had herkend nog zelfs vóór ze hem in het fysieke ontmoette, en dat ze zich bij hem aansloot. Tussen mijn elfde en dertiende jaar, zegt ze, openbaarden een aantal psychische en spirituele ervaringen me niet alleen het bestaan van God, maar ook dat het voor de mens mogelijk is Hem te vinden, Hem integraal in zijn bewustzijn en handelen te openbaren, en Hem op aarde te manifesteren in een goddelijk leven. Deze openbaring en de praktische discipline om dit doel te bereiken werden me terwijl mijn lichaam sliep door verschillende leermeesters gegeven, die ik later in mijn leven ontmoette, althans een aantal van hen. Nog later, toen die innerlijke en uiterlijke ontwikkeling voortschreed, werd mijn geestelijke en psychische relatie met een van deze wezens steeds helderder en vruchtbaarder... Zodra ik Sri Aurobindo zag, wist ik dat hij het was die was gekomen om dit werk op aarde te doen en dat ik met hem moest samenwerken. De transformatie zou gaan beginnen. Het was de Moeder die de leiding van de Ashram op zich nam, toen Sri Aurobindo zich in 1926 in volstrekte eenzaamheid terugtrok, en zij is het die zijn Werk voortzet sinds zijn overlijden in 1950. Het bewustzijn van de Moeder en dat van mij zijn één en hetzelfde bewustzijn. (16) Het is bepaald symbolisch dat de levende synthese tussen Oost en West, die Sri Aurobindo zelf reeds vertegenwoordigde, zich nu voltooide door deze nieuwe ontmoeting tussen Oost en West, alsof de wereld pas echt voltooid kon worden door de conjunctie van deze beide existentiepolen: Bewustzijn en Kracht, Geest en Materie, Hij en Zij voor altijd.

Kort overzicht over de evolutie

Vroeg of laat worden we allen geroepen om het werk van de transformatie te doen waaraan Sri Aurobindo en de Moeder bezig zijn zich te wijden, omdat dit onze evolutieve toekomst is. Als we de gang van zaken precies willen begrijpen, de moeilijkheden en de kansen op falen of succes, moeten we in de eerste plaats begrijpen wat de zin van onze eigen evolutie is, opdat we er actief aan kunnen deelnemen, in plaats van eeuwen en millennia het werk voor ons te laten doen via ontelbare omwegen. Sri Aurobindo heeft voor theorieën geen belangstelling, zijn visie op de evolutie berust in wezen op ervaring, en als hij geprobeerd heeft deze te formuleren in termen die ons theoretisch voorkomen omdat we de ervaring niet hebben (nog niet), dan is dat niet om ons nog een idee meer deelachtig te maken onder de miljoenen ideekrachten die er circuleren, maar om ons de hefboom van onze eigen dynamiek te doen grijpen en het verloop van de evolutie te bespoedigen. Er bestaat geen twijfel aan dat de huidige positie van de mensheid nauwelijks de moeite waard is om bij stil te blijven staan.

Deze hefboom is Agni, de bewustzijnskracht, en de hele evolutie kan beschreven worden als een reis van Agni in vier bewegingen: involutie, devolutie, involutie, evolutie, uitgaande van het eeuwig Centrum en in Hem. In feite is Hij deze viervoudige beweging. Alles is Hij. ‘Hijzelf het spel, Hijzelf de speler, Hijzelf het speelterrein’. (17) Hij is buiten tijd en ruimte, zuiver Zijn, zuiver Bewustzijn, de Grote witte Stilte waarin alles in een toestand van involutie verkeert, waarin alles is besloten, maar nog vormloos. En Hij die wordt: de Kracht scheidt zich van het Bewustzijn, Zij van Hem, en de reis van Agni begint.

... over vergrendelde diepten dwaalde haar lichtende glimlach, zette in vuur en vlam de wereldse stilte. (18)

Zij stort zich uit Hem in een uitbarsting van vreugde, om te spelen dat Zij Hem in de Tijd terugvindt – Hij en Zij – twee in één. Wat was dan het begin van de hele geschiedenis? Het Bestaan dat zich vermenigvuldigde uit pure vreugde van zijn, en zich uitstortte in ontelbare triljoenen vormen om Zichzelf ontelbare malen te hervinden. (19) Maar het is een eeuwigdurend begin, dat zich nergens in de tijd lokaliseert; wanneer we spreken over ‘eerst’ het Eeuwige en ‘daarna’ het Worden, vervallen we in de illusie van de taal van tijd en ruimte, net als wanneer we praten over ‘hoog’ en ‘laag’; onze taal is onvolkomen, evenals onze kijk op de wereld. In werkelijkheid zijn Zijn en Worden, Hij en Zij, twee gelijktijdige gezichten van eenzelfde eeuwig FEIT – het heelal is een eeuwigdurend verschijnsel, even eeuwigdurend als de Stilte buiten de tijd: In den beginne, heet het, was de Eeuwige, de Oneindige, de Ene. In het midden, heet het, is het eindige, het vergankelijke, het Vele. Aan het einde, heet het, zal er de Ene zijn, de Oneindige, de Eeuwige. Maar waar was het begin? Op geen enkel moment in de Tijd, want het begin is op ieder moment; het begin was er altijd, is er altijd en zal er altijd zijn. Het goddelijke begin is vóór de Tijd, in de Tijd, en voor altijd voorbij de Tijd. De Eeuwige, Oneindige en Ene is een begin zonder einde. En waar is het midden? Er is geen midden; want er is alleen de verbinding van het eeuwigdurende einde met het eeuwige begin; het is het teken van een schepping die op ieder moment weer nieuw is. De schepping was voor altijd en zal voor altijd zijn. De Eeuwige, Oneindige en Ene is de magische middenterm van zijn eigen bestaan; hij is het die de schepping is zonder begin en zonder eind. En waar is het einde? Er is geen einde. Op geen enkel voorstelbaar moment kan het eindigen. Want ieder einde van dingen is het begin van nieuwe dingen, die nog steeds dezelfde Ene zijn in een steeds zich ontwikkelend en steeds zich herhalend teken. Niets kan er worden vernietigd, want alles is Hij, die is voor eeuwig. De Eeuwige, Oneindige en Ene is het onvoorstelbare einde dat nooit wordt afgesloten aan de nieuwe eindeloze horizonnen van Zijn glorie. (20) En Sri Aurobindo zei verder: Het experiment van menselijk leven op een aarde wordt niet nu voor het eerst uitgevoerd. Het is al een miljoen keer eerder gedaan en dit langdurige drama zal nog miljoenen keren worden herhaald. In alles wat we nu doen, onze dromen, ontdekkingen en dat wat we snel of moeizaam hebben verworven, profiteren we onderbewust van de ervaring van ontelbare voorgangers, en onze moeite zal vrucht dragen op planeten die ons onbekend zijn en in nog ongeschapen werelden. Het plan, de wederwaardigheden en de ontknoping zijn doorlopend verschillend, maar worden toch altijd geregeerd door de overeenkomsten van een eeuwige Kunst. God, Mens en Natuur zijn de drie eeuwigdurende symbolen. Het idee van de eeuwige terugkeer alarmeert het mentale, dat afgesneden leeft in minuten, uren, jaren en eeuwen, en alle irreële afweer van het eindige. Maar de sterke ziel, die zich bewust is van haar onsterfelijke substantie en de onuitputtelijke oceaan van haar eeuwig vloeiende energieën, wordt hierdoor gegrepen in een onvoorstelbare verrukking. Zij hoort achter de gedachte de lach van een kind en de extase van het Oneindige. (21)

Deze eeuwigdurende overgang van Zijn naar Worden noemde Sri Aurobindo devolutie. Het is een geleidelijke overgang. Het hoogste Bewustzijn wordt niet van het ene moment op het andere Materie. De Materie is de uiteindelijke neerslag, het eindproduct van een niet aflatende verbrokkeling en verdichting van het Bewustzijn, die langzaam plaatsvindt via de opeenvolgende regionen. Op de ‘top’ van deze devolutieve curve – het is echter geen top, maar een hoogste Punt dat overal is – omvat de supramentale Bewustzijnskracht in één enkele Blik alle oneindige mogelijkheden van het Worden, net als het vuur van de Zon al zijn stralen bij elkaar in zijn centrum omvat: ‘Zij spanden de paarden van de Zon uit’, zegt de Rig Veda, ‘de tienduizenden stonden bijeen, er was die Ene, tad ekam’ (V.62.1). En dan opent zich het Bovenmentale en het ‘grote splijten van het bewustzijn’ begint: de stralen van de Zon scheiden zich, de enige Bewustzijnskracht wordt van nu af aan losgelaten in triljoenen krachten, die er ieder naar zullen streven zich absoluut te verwerkelijken. Als het Spel eenmaal begonnen is, zal het pas ophouden als alle mogelijkheden tot verwezenlijking zijn gebracht, daarbij inbegrepen de mogelijkheden die het tegendeel lijken te zijn van de eeuwige Speler. De Kracht wordt uitgestort in een steeds snellere hartstocht, alsof Zij uit elkaar wilde springen tot de uiterste grenzen van zichzelf om zichzelf steeds verder te ontmoeten en de Ene te vervangen door een onmogelijke hoeveelheid. En het Bewustzijn versnippert zich. Het zal zich steeds verder versnipperen, verdichten en verduisteren, en zich neerleggen in opeenvolgende lagen of werelden met hun wezens en krachten en hun speciale manier van leven; alle tradities getuigen ervan; óók wij kunnen zien in de slaap of met wijd open ogen, wanneer het oog van het zien in ons is ontsloten. Van de goden naar de symbolische gnomen wordt het Bewustzijn verdund, verkruimeld en verpoeierd – het bovenmentale, het intuïtieve mentale, het verlichte mentale, het hogere mentale en dan het vitale en het fijnstoffelijke –, steeds meer wordt het van moment tot moment vastgekleefd, in zijn kracht gevangen, verstrooid en versmolten in kleine instincten, kleine prikkels om te leven, tot het uiteindelijke versnipperen ervan in de Materie waar alles gefragmenteerd is: ‘In het begin’, zegt de Veda, ‘was de duisternis verborgen door duisternis, dit alles was een oceaan van onbewustzijn. Het universele wezen was door versnippering verborgen’ (X.129.1,5). De devolutie is voltooid, het is het doordringen van het Licht in zijn eigen schaduw (22), de Materie.

En hier worden we geconfronteerd met twee polen. Aan de top een hoogste Negatief (of Positief, zoals men wil), waar de Kracht als het ware verzwolgen is in een Niets van Licht, een afgrond van rimpelloze Vrede, waar alles in zichzelf vervat is, reeds aanwezig, zonder dat het enige trilling nodig heeft om te zijn – HET IS. Aan de andere pool een hoogste Positief (of Negatief, zoals men wil), waar het Bewustzijn als het ware verzwolgen is in een Niets van Schaduw, een afgrond van blinde Kracht, die voor altijd de gevangene is van haar eigen duistere draaikolken – het is in staat van wording, onverbiddelijk en zonder ophouden. De eerste dualiteit ontstaat, waaruit alle andere zijn afgeleid: de Ene en de Ontelbare, het Oneindige en het Eindige, het Bewustzijn en de Kracht, de Geest en de Materie, het Vormloze en een veelheid van vormen – Hij en Zij. En heel ons bestaan vloeit tussen deze polen heen en weer, waarbij sommigen alleen het Transcendente willen zien, dat ze dan het hoogste Positieve noemen, en de Materie als een soort voorlopige leugen verwerpen, terwijl ze het uur van de Grote Terugkeer afwachten (maar waar is de plaats van Terugkeer? de terugkeer is op alle punten! omhoog en omlaag en links en rechts), terwijl anderen slechts zweren bij de Materie, die zij het hoogste Positieve noemen, en de Geest verwerpen als een definitieve en negatieve leugen, omdat volgens de logica van de mens méér niet minder kan zijn, noch wat minder is méér. Maar dat is een illusie. Het Bewustzijn heft de Kracht niet op, noch de Materie de Geest, noch het Oneindige het Eindige, zomin als het hogere het lagere teniet doet – het is het lagere, dat slechts laag is voor óns, en ieder extreem verbergt zijn eeuwige Metgezel: In de wereld zoals ons mentale bewustzijn die ziet, hoever we dit ook omhoog stuwen, vinden we dat bij ieder positief een negatief hoort. Maar het negatieve is geen nul – want feitelijk is alles wat ons een nul toeschijnt beladen met kracht en zinderend van existentieel vermogen... Evenmin maakt het bestaan van een negatief het corresponderende positieve niet-bestaand of onwerkelijk; het maakt alleen het positieve tot een onvolledige constatering van de waarheid van de dingen en zelfs, zouden we kunnen zeggen, van de eigen waarheid van het positieve. Want het positieve en het negatieve bestaan niet alleen naast elkaar, maar in relatie tot elkaar en door elkaar; zij vullen elkaar aan en zouden zichtbaar worden voor diegene die overzicht heeft over het geheel, waartoe het beperkte mentale niet in staat is. Ieder afzonderlijk kan het niet werkelijk kennen; we beginnen het pas te kennen in zijn diepere waarheid wanneer we er de suggestie in kunnen lezen van wat ogenschijnlijk het tegendeel is. (23) Aan de top is Zij als het ware in Hem ingeslapen, aan de basis is Hij als het ware in Haar ingeslapen, de Kracht is in het Bewustzijn opgelost of het Bewustzijn in de Kracht, het Oneindige besloten in het eindige, zoals een boom en al zijn takken besloten zijn in het zaad. Dat noemt Sri Aurobindo ‘involutie’: Het niet-begrijpen van de Materie is een versluierd, geïnvolueerd of slaap-waak-bewustzijn, dat alle latente vermogens van de Geest bevat. Ieder kerndeeltje, atoom, molecuul en cel van de Materie leeft en werkt, verborgen en onbekend, alle alwetendheid van het Eeuwige en alle almacht van het Oneindige. (24) De involutie boven wordt voltooid door een nieuwe involutie beneden, waarin alles besloten is en latent aanwezig in de Nacht, zoals alles besloten en latent aanwezig is in het Licht boven. Agni is er ‘als een warme deken’, ‘Agni is aarde en hemel binnengegaan alsof zij één waren’, zegt de Rig Veda (II.7.4). In zekere zin zou men kunnen zeggen, dat de hele schepping een beweging is tussen twee involuties: de Geest waarin alles geïnvolueerd is en van waaruit alles zich naar beneden evolueert (of devolueert) naar de andere pool van de Materie, en de Materie waarin eveneens alles is geïnvolueerd en van waaruit alles zich naar boven evolueert naar de andere pool van de Geest. (25)

Zonder deze involutie zou er geen evolutie mogelijk zijn, en hoe zou iets uit niets kunnen ontstaan? Wil er evolutie zijn, dan moet er iets zijn dat van binnenuit daartoe aandrijft! Niets kan zich uit de Materie ontwikkelen, dat daarin niet reeds besloten ligt. (26) Maar op de bodem van deze zwijgende verdoving die ontwaakt, achter de evolutieve explosie van vormen, is het Agni die stuwt en aandrijft, de Kracht op zoek naar het Bewustzijn, Zij op zoek naar Hem en naar vormen die steeds beter in staat zijn Hem te manifesteren. Zij die haar onbewuste Duisternis verlaat en rondtast met haar miljoenen werken en miljoenen soorten om als het ware overal de schoonheid van de verloren enige Vorm terug te vinden, en op ontelbare wijze de Vreugde die één was – een gelukzaligheid met miljoenen lichamen (27), in plaats van een witte extase. En als we het ‘oor der oren’ hebben waarover de Veda spreekt, misschien zullen we dan overal die kreet horen van de Duisternis tot het Licht, van het ommuurde Bewustzijn tot de Vreugde, die spirituele kreet in de diepte van alles dat is (28), – dát is het wat alles aandrijft; het is een Vuur binnenin, een vlam in de Materie, een vlam in het Leven, een vlam in het Mentale en een vlam in onze ziel. Het is dit Vuur dat gegrepen moet worden, dit is de draad en de hefboom, de geheime evolutieve spanning, de ziel en de vlam van de wereld. Als onze wereld alleen maar uit grove inerte steen bestond, zou ze nooit anders dan alleen maar grove, inerte steen zijn gebleven; als de ziel niet al in de materie aanwezig was, had ze nooit in de mens aan de oppervlakte kunnen komen: Maar wat is tenslotte dit ogenschijnlijke mysterie? Wat zit er achter die uiterlijke schijn? We kunnen zien dat het het Bewustzijn is, dat zichzelf verloren had en tot zichzelf terugkeert, dat bovenkomt uit zijn gigantisch zichzelf vergeten zijn, langzaam en met pijn en moeite, als een Leven dat probeert te voelen, dat half voelt, vagelijk voelt, helemaal voelt, en dan uiteindelijk worstelt om méér dan voelend te zijn en om zich weer goddelijk van zichzelf bewust te zijn, vrij, oneindig en onsterfelijk. (29)

Tot de dag komt waarop Zij de mens bereikt, die haar bewuste instrument is, in wie en door wie Zij Hem zal kunnen terugvinden: Ons mens-zijn is het bewuste ontmoetingspunt van het eindige en het Oneindige, en het is ons voorrecht steeds dichter naar het Oneindige toe te groeien, juist in deze fysieke geboorte. (30) Maar er doet zich een bijzonder verschijnsel voor op het menselijk niveau van de reis van Agni. In de voorgaande stadia lijkt de evolutieve vlam in kracht af te nemen, zodra de stabiliteit van wat nieuw ontstond is verzekerd; het wemelen van het plantaardig leven lijkt terug te lopen wanneer het dier in het Leven grondig gevestigd is, zoals ook het welig tieren van diersoorten lijkt af te nemen wanneer de mens zich definitief in de evolutie vestigt – het lijkt wel of de Natuur geen nieuwe dierlijke of plantaardige soorten heeft geschapen sinds de mens de top van de evolutie inneemt. Anders gezegd: de soorten zijn stationair geworden; ze hebben een zekere volmaaktheid bereikt, ieder in zijn soort, en veranderen niet meer. Bij de mens echter heeft de evolutieve spanning niet aan intensiteit ingeboet, ook al is zijn soort in de evolutie stevig verankerd; hij is niet voltooid, niet bevredigend zoals de andere soorten dat zijn, er is noch de harmonie, noch de vreugde die het bereikte evenwicht kenmerkt: De mens is een abnormaal wezen dat zijn eigen normaliteit niet heeft ontdekt – hij kan zich wel verbeelden dat hij dat heeft gedaan, hij kan in zijn soort heel normaal lijken, maar die normaliteit is slechts een soort voorlopige orde; hoewel de mens oneindig veel groter is dan plant en dier, wil dat daarom niet zeggen dat hij in zijn natuur volmaakt is zoals plant en dier. (31)

Die onvolmaaktheid hoeft helemaal niet betreurd te worden, zegt Sri Aurobindo, integendeel, zij is een voorrecht en een belofte (31); als we in onze soort volmaakt en harmonieus waren, zonder zonde en zonder fouten, zouden we allang een stationaire soort zijn, net als de kikvorsachtigen en de weekdieren. Maar in ons die het kosmische Spel reproduceren is de kracht nog niet klaar met het vinden van haar bewustzijn, noch onze natuur met het vinden van haar geest, noch Zij met het vinden van Hem – was Plato ooit voldaan. En Michelangelo tevreden? ‘Op een avond nam ik de Schoonheid op mijn knieën en merkte dat zij bitter was’, riep Rimbaud uit. En ook dát is een teken dat een hoogtepunt van mentale intelligentie of esthetische verfijning niet het doel van de reis is, niet de volheid en het grote Evenwicht van Haar die Hem heeft teruggevonden. De geest binnenin, die ontwaakt en groeit – Hij in Haar –dat kleine vlammetje in het centrum, klampt zich heel in het begin vast aan uiterste geringe fragmentjes, aan moleculen, genen en protoplasma; het organiseert zich psychologisch rond een afgescheiden, fragmentarisch ego; het ziet slecht en tast op goed geluk rond; ook dit is dubbel ‘geïnvolueerd’ en ziet slechts door een klein mentaal kiertje tussen een enorm onderbewuste en een formidabel bovenbewuste. Deze fragmentatie uit de kinderjaren – want ze dateert uit de kinderjaren van de mensheid –, is de oorzaak van al onze fouten en al ons lijden; er is geen andere ‘zonde’; al ons kwaad vloeit voort uit die beperktheid van visie, die een verkeerde kijk is op ons zelf en de wereld. Want in werkelijkheid is de wereld, is iedere cel van ons lichaam Sat-Chit-Ananda, Bestaan-Bewustzijn-Gelukzaligheid – we zijn licht en vreugde. Onze zintuigen hebben in hun onvermogen de duisternis uitgevonden. In werkelijkheid is er niets dan Licht, alleen is het een lichtvermogen dat óf boven óf beneden het beperkte bereik van ons povere menselijke gezichtsvermogen ligt. (32) En alles is vreugde: ‘Want wie zou kunnen leven of ademen, als er niet die Bestaansvreugde, die Ananda was, als een ether waarin wij wonen?’, zegt de Taittiriya Upanishad (II.7). Het is de beperking van ons gezichtsvermogen, die ons het absolute geluk in het hart van de dingen (33) verbergt, het zijn onze fletse zintuigen (34) die nog te jong zijn om die hele onmetelijkheid te kunnen bevatten – de Geest in ons is nog niet klaar met het ontdekken van zichzelf, de reis van Agni is nog niet beëindigd. De mens, zegt Sri Aurobindo, is niet het eindstation van de evolutie, hij is een overgangswezen (35): We spreken over de evolutie van het Leven in de Materie; maar evolutie is een woord dat slechts een verschijnsel vaststelt zonder het te verklaren. Want er lijkt geen reden te zijn waarom het Leven zou evolueren uit de materiële elementen, of het Mentale uit de levende vorm, tenzij we aanvaarden... dat het Leven reeds in de Materie is geïnvolueerd en het Mentale in het Leven, omdat de Materie in diepste wezen een vorm van versluierd Leven is, en het Leven een vorm van versluierd Bewustzijn. En dan lijkt er weinig bezwaar tegen een volgende stap in de reeks, tegen de erkenning dat het mentale bewustzijn zelf slechts een vorm en een versluiering zou kunnen zijn van nog hogere staten van bewustzijn voorbij het Mentale. In dat geval presenteert de onoverwinnelijke impuls van de mens tot God, het Licht, de Gelukzaligheid, de Vrijheid en de Onsterfelijkheid zichzelf op de juiste plaats in de reeks, als eenvoudig de dwingende impuls waardoor de Natuur ernaar streeft zich voorbij het Mentale te evolueren, en dat lijkt even natuurlijk, waar en juist te zijn als de impuls tot het Leven, die zij geplant heeft in de vormen van de Materie, of de impuls tot het Mentale, die zij geplant heeft in bepaalde Levensvormen... Het dier is een levend laboratorium waarin, zoals men zegt, de Natuur de mens heeft uitgewerkt. Misschien is de mens zelf een denkend en levend laboratorium, in wie en met wiens bewuste medewerking zij de supermens, de god, wil uitwerken. Of zouden we niet liever moeten zeggen: God manifesteren? (36) Als de evolutie erin slaagt deze moeilijke doorgang te vinden, zal het grote Evenwicht bereikt zijn en zullen we de ‘Wijde woning’ (Rig Veda, V.68.5) binnengaan; de Kracht zal haar gehele Bewustzijn hebben teruggevonden, in plaats van onwetend in cirkels rond te draaien, en het Bewustzijn haar gehele Kracht, in plaats van een bestaan zonder het vermogen lief te hebben en te begrijpen.

Maar ook de rishi’s wisten dat de reis niet afgelopen was; ze zeiden dat Agni ‘zijn twee uitersten verbergt’, dat hij ‘zonder hoofd en zonder voeten’ is (Rig Veda, IV.1.7,1l); we zijn als een afgeknot vlammetje tussen de bovenbewuste Agni van de hemel en de onderbewuste Agni van de aarde, en we lijden, we draaien en woelen op ons bed van ellende, de een op zoek naar de hemel, de ander op zoek naar de aarde, zonder ooit die twee uitersten te kunnen verenigen – een ander ras zal ontstaan, een volledige Mens, als we er alleen maar onze toestemming aan geven: ‘Weef een onschendbaar werk, wordt een menselijk wezen, schep het goddelijk ras... Zieners van de Waarheid zijt gij, scherp de blinkende zwaarden, waarmee gij U de weg baant naar wat Onsterfelijk is; gij kenners der geheime regionen, geeft de stadia vorm waardoor de goden onsterfelijk werden’ (X.53). Dan zullen we onze totaliteit van zon terugvinden, onze twee verborgen extremen en onze twee Moeders in één enkele: ‘O Vlam, o Agni, Gij gaat naar de oceaan van de Hemel en naar de Goden; Gij doet ontmoeten de godheden van alle regionen, de wateren die in het rijk van het licht boven de zon zijn, en de wateren die beneden wonen’ (III.22.3). Dan zullen we de vreugde kennen van beide werelden en van álle werelden, Ananda, van de aarde en de hemel alsof zij één waren: ‘O Vlam, Gij fundeert het sterfelijke in de ultieme Onsterfelijkheid... voor de ziener die dorst naar de dubbele geboorte, schept Gij goddelijke gelukzaligheid en menselijke vreugde’ (I.31.7). Want dit is uiteindelijk het doel van de evolutie: de vreugde. Men spreekt over de liefde, maar is er één woord dat meer verkwanseld en vervalst is? – door onze sentimentaliteiten, onze partijen, onze Kerken – terwijl niemand die vreugde kan nabootsen! Ze is een kind dat lacht in de zon, en ze heeft lief, ze zou alles wel in haar rondedans willen meenemen. De vreugde, ja, als we de moed opbrengen om deze te willen: De lauwer en niet het kruis moet het doel zijn van de overwinnende menselijke ziel (37) – maar de mensen beminnen nog steeds het verdriet... Daarom hangt Jezus nog altijd aan het kruis in Jeruzalem. (38) De vreugde om te zijn, en om totáál te zijn, in álles wat is, wat geweest is en wat zal zijn, hier op aarde, elders en overal, alsof de honing zichzelf en al zijn druppels te zamen kon proeven, en alsof alle druppels elkaar konden proeven en elk de hele honingraat. (39) Dan zal de evolutie de Duisternis verlaten om de cyclus van de Zon binnen te gaan; dan zullen we leven in het Teken van de Ene; de gekruisigde god in ons zal van zijn kruis afdalen en de mens zal eindelijk Zichzelf zijn en normaal. Want normaal zijn is goddelijk zijn. Er zijn maar twee spontane harmonische bewegingen: die van het leven dat onbewust of grotendeels onderbewust is, de harmonie van de dierenwereld en de lagere Natuur, en die van de Geest. Het menselijke bestaan is een overgangsstadium, een stadium van inspanning en onvolmaaktheid tussen het ene en het andere, tussen het natuurlijke en het ideale of geestelijke leven.[3] (40)

XVII. De Transformatie

Het manifest worden van de Geest in een supramentaal bewustzijn en een nieuw lichaam, een nieuw ras, is een verschijnsel dat even onvermijdelijk is als het verschijnen van de homo sapiens na de primaten. De enige werkelijke vraag is of die nieuwe evolutie met of zonder ons zal plaatsvinden. Hier volgt hoe Sri Aurobindo het dilemma formuleert: Als een spirituele openbaring op aarde de verborgen waarheid is van onze geboorte in de Materie, als het in diepste wezen gaat om een evolutie van het bewustzijn die in de Natuur heeft plaatsgevonden, dan kan de mens zoals hij is niet de laatste fase van die evolutie zijn: hij is een te onvolmaakte uitdrukking van de geest en het mentale is een te beperkte vorm en een te beperkt instrument; het mentale is slechts een tussenfase van het bewustzijn, het mentale wezen kan slechts een overgangswezen zijn. Als de mens dus niet in staat is boven het mentale uit te stijgen, moet hij worden overtroffen, en moeten het supramentale en de supermens zich manifesteren en de leiding nemen over de schepping. Maar als zijn mentaal in staat is zich open te stellen voor wat daar bovenuit gaat, is er geen enkele reden waarom de mens niet zelf het supramentale en het supermens-zijn zou bereiken, of althans zijn mentaal, leven en lichaam ter beschikking zou stellen van een evolutie van die veel grotere fase van de Geest die zich in de Natuur manifesteert. (1) We hebben een nieuwe transformatiecrisis (2) bereikt, zegt Sri Aurobindo, die even beslissend is als de crisis geweest moet zijn die het verschijnen van het Leven in de Materie heeft gekenmerkt, of de crisis van het verschijnen van het Mentale in het Leven. En ook onze keus is beslissend, want in plaats van de Natuur haar transformaties te laten uitwerken zonder zich te bekommeren om levende toevalligheden, kunnen we ditmaal de ‘bewuste medewerkers van onze eigen evolutie’ zijn en de uitdaging aanvaarden, of, zoals Sri Aurobindo zei, onszelf voorbij laten streven.

Toekomstperspectieven

Waaruit zal dit nieuwe ras bestaan? Het doel begrijpen is al een grote stap op weg naar de transformatie, want hoe weinig we ook begrijpen en naar de Toekomst streven, we openen een onzichtbare deur, waardoor krachten die groter zijn dan wij kunnen binnenkomen, en we beginnen mee te werken. Inderdaad is het niet onze menselijke kracht die de overgang naar het supramentale zal bewerkstelligen, maar een steeds bewustere overgave aan de Kracht van boven.

We hebben al verteld waaruit het bewustzijn van het supramentale wezen bestaat, maar net als Sri Aurobindo zouden we niet genoeg kunnen herhalen dat de supermenselijkheid niet de mens is die is opgeklommen tot zijn natuurlijke hoogtepunt, geen hogere graad van menselijke grootheid, kennis, vermogen, intelligentie, wil, karakter, genialiteit, dynamische kracht, heiligheid, liefde, zuiverheid of volmaaktheid. Het Supramentale gaat de mentale mens en diens beperkingen te boven. (3) Tot het uiterste doorgevoerd kan het Mentale de mens slechts verharden, maar niet vergoddelijken, noch hem zelfs maar gewoon de vreugde schenken, omdat het een instrument van verdeling is, en omdat al zijn hiërarchieën onvermijdelijk op dwang berusten, of die nu religieus is, moreel, politiek, economisch of gevoelsmatig, omdat het constitutioneel niet in staat is de totaliteit van de menselijke waarheden te erkennen. En zelfs wanneer het in staat zou zijn deze te erkennen, is het niet in staat haar te verwerkelijken. En als de collectieve evolutie ons echt niets beters te bieden zou hebben dan een aangename mengelmoes van menselijke en sociale ‘grootheid’, zoals St. Vincent-de-Paul en Mahatma Gandhi, met een beetje marxistisch leninisme en een georganiseerde vrijetijdsbesteding, dan zouden we er niet aan ontkomen ons te realiseren dat dit doel veel smakelozer is dan de miljoenen gouden vogels en de strijkkwartetten uit de hoogtepunten van de individuele mentale evolutie. De pralaya of kosmische ontbinding, die de tradities ons hebben voorgespiegeld, zou dan per slot van rekening nog niet zo beroerd zijn, als zoveel duizenden jaren lijden en inspanning dit soort kermis op aarde tot enig resultaat zou leiden.

Als onze mentale conditie zelfs op haar hoogtepunt onvoldoende is, geldt dat voor onze vitale en fysieke conditie in nog veel sterkere mate. Het valt te betwijfelen of de geest zich, wanneer hij zich in een supramentaal bewustzijn zal manifesteren, tevreden zal stellen met een lichaam dat onderworpen is aan onze fysieke wetten van desintegratie en zwaarte, en of hij als enige uitdrukkingsmiddel de beperkte mogelijkheden zal aanvaarden van de mentale taal, de pen, de graveerstift of het penseel. Met andere woorden, de Materie zal moeten veranderen. Dat is het doel van de ‘transformatie’. En om te beginnen met onze eerste materie, het lichaam: In de spirituele traditie is het lichaam altijd beschouwd als een hinderpaal die tot vergeestelijking of transmutatie niet in staat is, en als een zwaar gewicht dat de ziel aan de natuur kluistert en haar opstijgen tot geestelijke vervulling in het Allerhoogste of tot ontbinding van het individuele wezen in het Allerhoogste in de weg staat. Hoewel deze opvatting van de rol van het lichaam in onze bestemming passend genoeg is voor een sadhana (discipline) die de aarde slechts ziet als een terrein van onwetendheid en het leven op aarde als een voorbereiding tot een zich terugtrekken als redding, ... is dit niet voldoende voor een sadhana die een goddelijk leven op aarde beoogt en de bevrijding van de natuur van de aarde zelf als deel van het totale doel van de belichaming van de geest hier op aarde. Als een totale transformatie van het wezen ons doel is, moet een transformatie van het lichaam daar een onmisbaar deel van zijn; zonder dat is een volledig goddelijk leven op aarde niet mogelijk. (4)

Volgens Sri Aurobindo is ontvankelijkheid het meest wezenlijke kenmerk van de gesupramentaliseerde Materie; deze zal in staat zijn te gehoorzamen aan de bewuste wil en zich te voegen naar diens bevelen, zoals de klei gehoorzaamt aan de vingers van de pottenbakker. De Materie die het spirituele vermogen vrijgeeft dat ze in geïnvolueerde vorm in zich draagt en die openlijk bewust is geworden, zal in staat zijn te reageren op de overeenkomstige vibraties van het supramentale bewustzijn, net als wij met woede reageren op een vibratie van woede, of op een vibratie van liefde met warmte in het hart. Bewuste kneedbaarheid zal de fundamentele eigenschap zijn van de gesupramentaliseerde Materie. Alle andere eigenschappen zijn van deze fundamentele eigenschap af te leiden: onsterfelijkheid, of althans het vermogen de vorm te wijzigen en zelfs naar willekeur van vorm te veranderen, lichtheid van gewicht, schoonheid en lichtgevendheid. Zo zullen de natuurlijke attributen van de supramentale Materie zijn. Het lichaam zou een beker kunnen worden van openbaring van de hoogste schoonheid en gelukzaligheid, het zou de schoonheid van het licht van de geest verspreiden waar het van overloopt en die eruit afstraalt, zoals een lamp de helderheid van de vlam die zij in zich draagt weerspiegelt en verspreidt, en het zou de gelukzaligheid van de geest in zich dragen, de vreugde van het mentale dat kan zien, de vreugde van het leven en het spirituele geluk, de vreugde van de Materie die in een spiritueel bewustzijn wordt vrijgegeven en huivert in een voortdurende extase. (5) Maar zeiden de Veda’s niet reeds: ‘Dan zal Uw mens-zijn worden als het werk van de goden, alsof de hemel van licht zichtbaar in U gegrondvest was’ (Rig Veda, V.66.2)?

Voor deze spectaculaire veranderingen, die zich waarschijnlijk pas op het laatst zullen manifesteren, voorziet Sri Aurobindo een aanzienlijke verandering in onze fysiologie; we zullen daar nog op terugkomen wanneer we spreken over het praktische werk van de transformatie; laten we er voor het moment mee volstaan een aantal functionele veranderingen te bespreken, zoals Sri Aurobindo die in zijn eigen lichaam heeft opgemerkt: Er zou een verandering moeten komen in de functionele processen van de materiële organen zelf, en misschien wel in hun samenstelling en belangrijkheid; ze zouden niet langer de kans mogen krijgen hun beperkingen dwingend aan het nieuwe fysieke leven op te leggen... De hersenen zouden een communicatiekanaal zijn voor de vorm van de gedachten en een batterij voor hun invloed op het lichaam en de buitenwereld, waar ze dan rechtstreeks effect zouden kunnen hebben en zichzelf direct kenbaar maken van het ene mentaal naar het andere, zonder fysieke hulpmiddelen, en op een dergelijke wijze direct invloed zouden kunnen uitoefenen op het denken, handelen en leven van anderen, of zelfs op materiële dingen. Ook het hart zou een rechtstreeks communicatiemiddel zijn en een medium voor de uitwisseling van gevoelens en emoties die naar buiten worden gericht, de wereld in, door de krachten van het psychisch centrum. Het ene hart zou het andere rechtstreeks kunnen antwoorden, de levenskracht andere levens te hulp komen en hun roep beantwoorden ondanks vreemdheid en afstand, en vele wezens zouden zonder enige uitwendige communicatie de boodschap kunnen opvangen en elkaar ontmoeten in het geheime licht van één goddelijk centrum. De wil zou misschien de spijsverteringsorganen onder controle kunnen hebben en automatisch gezondheid garanderen, gulzigheid en begeerte elimineren, subtieler processen daarvoor in de plaats stellen, of kracht en substantie onttrekken aan de universele levenskracht, zodat het lichaam lange tijd zijn sterkte en substantie zou kunnen bewaren, zonder verlies of verspilling, zodat het zo geen behoefte meer zal hebben door materiële voedingsmiddelen te worden onderhouden, en toch doorlopend een inspannende activiteit zou kunnen ontplooien, zonder vermoeidheid en zonder pauze voor slaap of rust... Men zou zich kunnen voorstellen, dat we op het hoogtepunt van de evolutie van het leven het verschijnsel, dat we aan de basis daarvan zien, weer zouden kunnen ontdekken en in ere herstellen, namelijk het vermogen om aan alles in de omgeving de middelen te onttrekken tot instandhouding en zelfvernieuwing. (6) Voorbij het Mentale vindt de volledige mens bewust datgene terug wat de Materie reeds onbewust vertegenwoordigt: Energie en Vrede; zó waar is het, dat de Materie slechts de slaap van de Geest is.

In een verder stadium van de transformatie voorziet Sri Aurobindo dat organen worden vervangen door een dynamisch functioneren van onze bewustzijnscentra of chakra’s. Hier ligt de werkelijke overgang van het mens-dier, zoals dat door de lagere evolutie werd ontworpen, naar de mens-mens van de nieuwe evolutie. Dit is een van de taken die Sri Aurobindo en de Moeder op zich hebben genomen. Vanaf de eerste stadia van de yoga hebben we ontdekt dat al onze activiteiten, van de hoogste tot de meest materiële, gevoed of ontketend werden door een stroom bewustzijnskracht, die zich op het een of andere niveau leek te vertakken in het een of andere centrum, met verschillende vibraties, al naar gelang van het soort activiteit, en hoe weinig we ook hebben getracht die stroom te hanteren, toch hebben we gemerkt dat het een formidabele energiebron is, die slechts aan grenzen gebonden is door de beperktheid van ons vermogen. Het is dus niet onvoorstelbaar dat onze organen, die slechts de fysieke vertaling of de materiële concentratie zijn van die stroom erachter, in de loop van de evolutie plaats zouden kunnen maken voor een rechtstreekse actie van onze bewustzijnscentra, die hun energie zouden uitstralen door het nieuwe lichaam, zoals op dit moment hart, bloed en zenuwen ons lichaam doorstralen. De Moeder lichtte het toekomstig lichaam eens als volgt aan de Ashramkinderen toe: De transformatie houdt in, dat deze zuivere materiële ordening wordt vervangen door krachtsconcentraties, die elk een ander soort vibratie hebben; in plaats van organen zullen het energiecentra zijn die door de bewuste wil in beweging gebracht worden. Geen maag, geen hart en geen longen meer; dat verdwijnt allemaal en maakt plaats voor een spel van vibraties die datgene vertegenwoordigen waar de organen het symbool van zijn. Want de organen zijn alleen maar materiële symbolen van de energiecentra; ze zijn niet hun diepste werkelijkheid: ze geven deze gewoon een vorm of ondersteuning in bepaalde gegeven omstandigheden. Het getransformeerde lichaam zal dus functioneren door zijn werkelijke energiecentra, en niet meer door hun symbolische representanten, zoals die zich in het dierlijk lichaam hebben ontwikkeld. Je moet dus in de eerste plaats weten wat je hart vertegenwoordigt in de kosmische energie, en wat je bloedcirculatie, hersenen en longen vertegenwoordigen in de kosmische energie, daarna moet je kunnen beschikken over de oorspronkelijke vibraties, waarvan de organen de symbolen zijn, en al die energieën moet je langzamerhand in je lichaam verzamelen en ieder orgaan omvormen tot een bewust energiecentrum, dat de symbolische functie zal vervangen door de ware functie. Om een voorbeeld te geven: achter de symbolische functie van de longen bevindt zich een ware functie die je het vermogen geeft tot lichtheid van gewicht, en zo ontsnap je aan de wetten van de zwaartekracht.[1]En hetzelfde geldt voor alle organen. Er is een ware functie achter iedere symbolische functie. Dat wil niet zeggen dat er geen herkenbare vormen meer zullen zijn; de vorm zal eerder worden geconstrueerd door eigenschappen dan door solide deeltjes. Het zal bij wijze van spreken een praktische of pragmatische vorm zijn: soepel, beweeglijk, licht van gewicht als men dat wenst, in tegenstelling tot de feitelijke blauwdruk van de grofstoffelijke vorm. En de Materie zal een uitdrukking van het goddelijke worden; de supramentale wil zal de hele schaal van zijn innerlijk leven kunnen vertalen door overeenkomstige wijzigingen van zijn substantie, net zoals vandaag de dag ons gelaat verandert (hoe weinig en hoe slecht ook) onder invloed van emoties; het lichaam zal bestaan uit geconcentreerde energie die aan de wil gehoorzaamt. In plaats van een ‘zieltje dat een levenloos lichaam draagt’[2], om de machtige woorden van Epictetus te gebruiken, zullen we een levende ziel zijn in een levend lichaam.

Niet alleen het mentale en het lichaam zullen met het supramentale bewustzijn moeten veranderen, maar ook de substantie van het leven zelf. Als er iets kenmerkend is voor onze mentale beschaving, is het de kunstmatigheid; niets gebeurt er meer op natuurlijke wijze, we zijn de gevangenen van een geweldig bedrog – vliegtuigen, telefoon, televisie en heel die overdaad van apparatuur die onze armzaligheid verbergt – en we laten het afweten zelfs wat betreft onze natuurlijke vermogens, die van de ene generatie op de andere verder wegkwijnt, uit lamlendigheid of onwetendheid. We vergeten heel die simpele, maar fundamentele waarheid, dat onze prachtige uitvindingen alleen maar de materiële projectie zijn van vermogens die in onszelf bestaan – als ze niet al in ons aanwezig waren, hadden we ze nooit kunnen uitvinden. We zijn de wonderdoener die sceptisch staat tegenover wonderen (7), waarover Sri Aurobindo spreekt. Nadat we de machine hebben opgedragen om voor ons te zien, voor ons te horen en zich voor ons te verplaatsen, kunnen we niet meer zonder; onze menselijke beschaving die gemaakt is voor levensvreugde is slaaf geworden van de middelen die ze nodig heeft om van het leven te genieten – zestig procent van onze tijd van leven wordt doorgebracht met het verwerven van hulpmiddelen, en dertig procent met slapen. Het onzinnige is, zegt de Moeder, al die kunstmatige middelen die we moeten gebruiken. Iedere willekeurige imbeciel beschikt over meer vermogens, als hij over de middelen beschikt om die benodigde kunstmatigheden te verwerven. Maar in de ware wereld, in een supramentale wereld, hoe bewuster men daar is en hoe meer men in contact staat met de waarheid van de dingen, des te meer gezag heeft de wil over de substantie, des te meer gehoorzaamt de substantie aan de wil. Dit gezag is een écht gezag. Als je een kledingstuk wilt hebben, moet je het vermogen hebben dit te maken, een werkelijk vermogen. Als je dat vermogen niet hebt, nu, dan blijf je naakt! Er bestaat geen enkele kunstmatigheid die een tekort aan vermogen kan aanvullen. Hier op aarde is nog geen één op de miljoen keer het gezag de uitdrukking van iets waarachtigs. Het is allemaal ontzettend stompzinnig. Dit supramentale ‘gezag’ is niet een soort supergoochelarij, verre van dat; het is een ongelooflijk nauwkeurig proces – even precies en minutieus als een chemische reactie, alleen manipuleert het supramentale wezen in plaats van externe lichamen de ware vibratie die zich in het hart van ieder ding bevindt, en verbindt deze met andere vibraties om een bepaald resultaat te verkrijgen, enigszins als een schilder die kleuren mengt om een schilderij te maken of een dichter die klanken verbindt tot een gedicht. En hij is werkelijk dichter, want hij schept wat hij benoemt; de ware naam van een object is de vibratie waaruit het bestaat: een object benoemen betekent het vermogen dit op te roepen of te vernietigen.

De spontaniteit en natuurlijkheid van het supramentale leven want uiteindelijk is alleen de Waarheid natuurlijk – zullen zich ook uiten in een supramentale kunst, die de directe onverhulde uitdrukking zal zijn van onze bijzondere spirituele klankkleur; een kunst waarin geen bedrog wordt gepleegd, omdat alleen ons innerlijk licht zal kunnen schijnen op dezelfde geïnvolueerde lichten in de Materie en daaraan de overeenkomstige vormen zal kunnen onttrekken. Als onze vibratie grijs is, zal onze wereld grijs zijn en zal alles wat we aanraken grijs zijn; onze uiterlijke fysieke omgeving zal het aanschijn hebben van onze binnenwereld, we kunnen slechts manifesteren wat we zijn. En het leven zelf zal een kunstwerk zijn; onze uiterlijke omgeving zal het decor zijn dat verandert met onze innerlijke toestand. Ook het woord zal slechts vermogen hebben door de ware spirituele kracht die in ons is, het zal een levend mantra zijn, een zichtbare taal, zoals de emotionele schakeringen op een gelaat. En dat zal het einde zijn van alle valse schijn, politieke, religieuze, literaire, artistieke of gevoelsmatige. Een sceptisch discipel die op zekere dag had verklaard dat het Supramentale een onmogelijke uitvinding was, in de eerste plaats omdat het nog nooit gezien of gerealiseerd was, kreeg van Sri Aurobindo het volgende antwoord, dat typerend is voor zijn humor: Wat een prachtredenatie! Omdat het nooit gedaan is, kan het niet gedaan worden! Op die manier had de hele geschiedenis van de aarde moeten ophouden láng voor het protoplasma. Toen de aarde een massa gas was, was er nog geen leven, ergo: het leven kon niet geboren worden; toen er alleen maar leven was, was het mentale nog niet ontstaan, dus kón het mentale niet ontstaan. Nu het mentale er is, maar nog niets dat verder gaat dan dat, omdat tot dusverre het Supramentale zich in niemand heeft gemanifesteerd, daarom kan het Supramentale nooit ontstaan! Sobhanallah! Drie keer hoera voor de menselijke rede! Gelukkig geeft het Goddelijke of de kosmische Geest of de Natuur of wat het dan ook is, geen cent voor de menselijke rede. Hij of Zij of Het doet wat Hij of Zij of Het moet doen, of het nu gedaan kan worden of niet. (8) Duizenden jaren geleden al spraken de rishi’s over de armzaligheid der sceptici: ‘In hen is het Wonder noch de Macht’ (Rig Veda, VII.61.5).

Het werk (eerste fase)

Zo opzienbarend als de resultaten zullen zijn, zo bescheiden, nederig en geduldig is het werk, net als dat van de geleerde met zijn reageerbuisjes: een microscopisch werk, zegt de Moeder. Want het is geen kwestie van vluchtige wonderen produceren, maar van het leggen van een nieuwe fysieke basis, en daarbij uit ieder atoom en iedere cel het bewustzijn vrij te maken dat daarin aanwezig is. Men zou dus kunnen denken, dat het werk aan het lichaam het gebruik van psychofysische methoden inhoudt, ongeveer zoals die van de Hatha Yoga, maar dat is niet het geval. Het bewustzijn blijft de centrale hefboom: Verandering van bewustzijn zal de voornaamste factor zijn, de eerste beweging; de fysieke verandering zal een ondergeschikte factor zijn, een consequentie. (9) En Sri Aurobindo stelt ons met zijn bekende duidelijkheid voor de eenvoudige waarheid: In de voorafgaande stadia van de evolutie moest de eerste zorg en inspanning van de Natuur gericht worden op een verandering in de fysieke organisatie, want alleen zó kon er verandering van bewustzijn komen; deze noodzaak was een gevolg van het feit, dat de kracht van het bewustzijn dat reeds gevormd werd onvoldoende was om een verandering in het lichaam teweeg te brengen. Maar in de mens is een omkering mogelijk en zelfs onvermijdelijk; want het is door zijn bewustzijn, door de transmutatie van zijn bewustzijn en niet langer door tussenkomst van een nieuw lichamelijk organisme, dat de evolutie tot stand gebracht kan en moet worden. In de innerlijke werkelijkheid van de dingen was een verandering van bewustzijn altijd al het belangrijkste feit, de evolutie heeft altijd een spirituele betekenis gehad en de fysieke verandering was slechts instrumenteel; maar deze relatie was aanvankelijk verborgen door het abnormale evenwicht tussen beide factoren, waarin het lichaam van het uiterlijke Onbewuste zwaarder woog dan het spirituele element, het bewuste wezen, en zijn belang verduisterde. Maar als die verhouding eenmaal is rechtgetrokken, zal de lichamelijke verandering niet langer aan de bewustzijnsverandering vooraf hoeven te gaan; het bewustzijn zelf zal door zijn eigen mutatie de mutaties die het lichaam moet ondergaan, noodzakelijk maken en bewerkstelligen. (10)

Men kan in het werk van Sri Aurobindo en de Moeder drie fasen onderscheiden, die overeenstemmen met de vorderingen van hun ontdekkingen; drie fasen die lijken te verlopen van het meest stralende naar het meest duistere, van het wonderbaarlijke naar het laag-bij-de-grondse, van de individuele cel naar de aarde. Tijdens de eerste fase zijn we getuige van een toetsing van de bewustzijnsvermogens; sommige discipelen hebben deze fase de ‘stralende periode’ genoemd; zij strekte zich uit van 1920 tot 1926, het tijdstip waarop Sri Aurobindo zich voor vierentwintig jaar in volledige eenzaamheid terugtrok om zich uitsluitend op het Werk te concentreren. Met het nieuwe supramentale vermogen dat ze hadden ontdekt voerden Sri Aurobindo en de Moeder om te beginnen een reeks experimenten op hun eigen lichaam uit – ‘toetsen’ is een van de belangrijke woorden uit de vocabulaire van Sri Aurobindo, evenals het woord ‘experimenteren’: Ik ben dag en nacht, jaar in, jaar uit, aan het toetsen geweest, nog veel nauwgezetter dan een wetenschapsman zijn theorie of methode op het fysieke plan toetst. (11) Uit die enorme hoeveelheid ervaringen, waarvan men overal in de correspondentie en de werken van Sri Aurobindo de sporen aantreft, zouden we vier symbolische feiten kunnen kiezen, die het vermogen van het bewustzijn en de ‘toetsingen’ van Sri Aurobindo illustreren, waarbij we er de nadruk op leggen, dat het daarbij slechts gaat om een aantal details temidden van honderden andere, en dat Sri Aurobindo noch de Moeder daaraan enige waarde hechtten; we hebben het uitsluitend te danken aan toevallige gesprekken of brieven dat we van het bestaan hiervan ooit hebben gehoord. Sri Aurobindo nam, toen hij nog maar nauwelijks in Pondicherry was aangekomen, om te beginnen een langdurige vastenperiode in acht ‘om te kijken’; toen een paar jaar later een discipel hem vroeg of het mogelijk is het zonder voedsel te stellen, werd hem het volgende geantwoord: Jazeker. Toen ik een keer drieëntwintig dagen of langer vastte... had ik het probleem vrijwel opgelost. Ik kon zoals gewoonlijk acht uur per dag lopen. Mijn mentale werk en mijn sadhana (discipline) gingen gewoon door, en ik merkte dat ik aan het einde van die drieëntwintig dagen niet in het minst verzwakt was. Maar het vlees begon af te nemen en ik vond geen methode om het materiaal te vervangen dat in het lichaam werd afgebroken. Toen ik het vasten staakte, nam ik ook niet de gewone regels in acht van mensen die lang vasten – door weer te beginnen met heel weinig te eten. Ik begon met dezelfde hoeveelheid die ik daarvoor placht te eten... In de gevangenis heb ik ook eens geprobeerd te vasten, maar dat was voor slechts tien dagen, terwijl ik bovendien maar één op de drie nachten sliep. Ik viel tien pond af, maar voelde me na die tien dagen sterker dan ik was vóór ik begon te vasten... Ik kon een emmer water boven mijn hoofd tillen, iets waar ik gewoonlijk niet toe in staat was. (12) Een ander feit dateert uit de gevangenis in Alipore: Ik was in concentratie. En mijn mentaal stelde zich de vraag: zijn zulke siddhi’s (vermogens) mogelijk? toen ik plotseling ontdekte dat ik opgeheven werd... Normaal gesproken had ik mijn lichaam zo niet kunnen houden, zelfs niet als ik het had gewild, en ik merkte dat mijn lichaam zo bleef zweven, zonder enige inspanning mijnerzijds. (13) Een andere keer liet Sri Aurobindo in de bazaar van Pondicherry een flinke hoeveelheid opium kopen, genoeg om verscheidene mensen uit te schakelen, en nam het in zijn geheel in, zonder er iets van te merken, om de controle van zijn bewustzijn te toetsen. We danken een vierde feit aan het ongeduld van een discipel, die zich erover beklaagde dat hij niet snel genoeg antwoord kreeg op zijn brieven: Je realiseert je kennelijk niet, antwoordde Sri Aurobindo, dat ik twaalf uur per etmaal moet doorbrengen met mijn gewone correspondentie. Ik werk daar’s, middags drie uur aan, plus de hele nacht tot zes uur’s morgens... Zelfs het stenen hart van een discipel zou daar begrip voor kunnen hebben. (14)

Slaap, voedsel, zwaartekracht, oorzaak en gevolg, Sri Aurobindo toetste stuk voor stuk alle zogenaamde natuurwetten, om te merken dat deze slechts gelden afhankelijk van de mate waarin we gelóven dat ze voor ons gelden; als men van bewustzijn verandert, verandert ook de ‘groef’. Al onze wetten zijn slechts ‘gewoontes’:

Haar strenge en onveranderlijke gewoonten die de Wet naäpen (l5),

zegt Savitri over de Natuur, want er is maar één ware Wet: die van de Geest, die alle mindere gewoonten van de Natuur kan wijzigen; De Geest maakte hen en de Geest kan hen overtreffen, maar eerst moeten we de deuren van onze gevangenis openen en leren minder in de Natuur te leven dan in de Geest. (16) Sri Aurobindo heeft geen wonderbaarlijke recepten, geen fantastische trucjes; zijn yoga berust van A tot Z op een dubbele, heel eenvoudige zekerheid: de zekerheid van de Geest die in ons is, en de zekerheid van de manifestatie van de Geest op aarde – dat is de enige hefboom, de ware hefboom van zijn werk: In ieder mens woont een God, en het doel van het goddelijk leven is deze manifest te maken. Dat is iets waartoe ieder van ons in staat is. (17) Toen een bepaalde discipel protesteerde, dat het voor uitzonderlijke wezens, zoals Sri Aurobindo en de Moeder, maar makkelijk was om de natuurwetten te trotseren, maar dat die arme doorsneestervelingen slechts beschikten over gewone middelen, ging Sri Aurobindo daar krachtig tegen in: Mijn geestelijke discipline is niet iets abnormaals noch een monstruositeit, noch een wonder dat gedaan wordt buiten de wetten van de Natuur, de levensomstandigheden en het aardse bewustzijn om. Als ik deze dingen kon doen, of als ze in mijn yoga konden gebeuren, dan wil dat zeggen dat het gedáán kan worden, en dat daarom deze ontwikkelingen en transformaties in het aardse bewustzijn mógelijk zijn... Ik had geen enkele drang tot het spirituele in me, ik ben spiritueel geworden. Ik was niet in staat metafysica te begrijpen, ik ben filosoof geworden. Ik had geen oog voor de schilderkunst, door de yoga heb ik het ontwikkeld. Ik heb mijn natuur getransformeerd van wat ze was tot wat ze niet was. Ik deed het op een speciale manier, niet door een wonder, en ik deed het om te laten zien wát er gedaan kon worden en hóe het gedaan kon worden. Ik deed het niet uit enige persoonlijke noodzaak, noch door een wonder zonder procédé. Ik zeg je dat als dat niet zo is, mijn yoga zinloos zou zijn en mijn leven een vergissing – een volkomen onzinnige gril van de Natuur zonder enige betekenis of consequentie. (18) Voor Sri Aurobindo bestaat de ware sleutel uit het begrijpen, dat de Geest niet het tegendeel van het leven is, maar de volheid van het leven, en dat de innerlijke verwerkelijking het geheim is van de uiterlijke verwerkelijking:

De aanraking van de hemel maakt de aarde volmaakt, maar vernietigt haar niet. (19)

Wanneer de mensheid die eenvoudige hefboom zal hebben gegrepen, wanneer ze zich bevrijd zal hebben van haar duizenden jaren oude gewoonte om de Geest in de hemel op te sluiten en te geloven in de dood, te geloven in diens wetten en te geloven in haar eigen kleinheid, dan zullen we veilig zijn en klaar voor het goddelijk leven. Dat is Sri Aurobindo ons vóór alles komen laten zien: het feit dat het niet nodig is naar de hemel te rennen om de Geest te vinden, het feit dat we vrij zijn, het feit dat we sterker zijn dan alle wetten, omdat God in ons is. Geloven, gewoon alleen maar dát. Want het is het geloof dat het sprookjesland van de wereld zal bespoedigen. Wat me van begin tot eind redde, was een volmaakt evenwicht. Om te beginnen geloofde ik dat niets onmogelijk was, en tegelijkertijd kon ik alles van een vraagteken voorzien. (20) Toen men op zekere dag er bij hem op aandrong zijn politieke strijd te hervatten, antwoordde Sri Aurobindo prompt: Het gaat er niet om zich te verzetten tegen de Britse regering, dat kan iedereen klaarspelen... (maar) het gaat erom zich te verzetten tegen de hele universele Natuur. (21)

Tijdens deze eerste periode – daar zijn de discipelen (het waren er maar weinig, een stuk of vijftien) het allen over eens – was de sfeer die toen heerste heel bijzonder, hoogst geconcentreerd. Ze hadden bijna spelenderwijs de meest wonderbaarlijke ervaringen, er traden goddelijke manifestaties op en de wetten van de natuur leken enigszins te wijken; d.w.z. de sluier tussen de fysieke wereld en de andere bewustzijnsregionen werd heel dun, en de wezens die men goden noemt of bovenmentale krachten konden zich manifesteren, op de wetten inwerken en datgene oproepen wat men wonderen noemt. Als alles op deze manier was doorgegaan, zouden Sri Aurobindo en de Moeder aardig op weg zijn geweest een nieuwe godsdienst te stichten, en zou de Ashram een van die nieuwe ‘heilige oorden’ zijn geworden waar spirituele geuren de meer bescheiden geuren overstemmen. Toen de Moeder Sri Aurobindo een van de laatste buitengewone gebeurtenissen vertelde, merkte deze met humor op: Zeker, dat is heel interessant, je zult wonderen verrichten die ons over de hele wereld beroemd zullen maken, je zult het hele aardse gebeuren ondersteboven kunnen keren, het zal werkelijk (en Sri Aurobindo glimlachte) een geweldig succes zijn. En hij voegde eraan toe: Maar dat is een schepping van het bovenmentale, het is niet de ultieme Waarheid – the highest Truth. Het is niet succes dat we wensen; we willen het Supramentale op aarde vestigen en een nieuwe wereld scheppen. Een half uur later was alles tot stilstand gebracht: Ik heb niets gezegd, geen woord, vertelt de Moeder, en in een half uur had ik alles ongedaan gemaakt, de verbinding tussen goden en mensen verbroken en alles vernietigd. Omdat ik wist dat zolang dit er was, het zó aantrekkelijk zou zijn (men zag de hele tijd de meest verbazingwekkende dingen) dat men in de verleiding zou zijn geraakt het voort te zetten... Ik heb alles ongedaan gemaakt. En vanaf af dat moment zijn we opnieuw begonnen op een andere basis.

Dat was het einde van de eerste fase. Sri Aurobindo en de Moeder hadden het vermogen van het bewustzijn aan de feiten getoetst en gemerkt, dat ‘wonderen met een methode’ of de interventie van hogere bewustzijnsvermogens de pil slechts vergulden zonder de essentie te raken. Ze zijn zinloos als het gaat om de transformatie van de wereld. Het ware probleem, de ware zaak, zoals de Moeder zegt, is niet de Materie van buitenaf te wijzigen door vluchtige interventies die bovennatuurlijk heten, maar haar van binnenuit duurzaam te wijzigen en een nieuwe fysieke basis te leggen. We hebben al genoeg heilige oorden gekend in het verleden, ze hebben alle gefaald; we hebben lang genoeg geleefd in het teken van goden en godsdiensten: Ik ben niet van plan mijn goedkeuring te hechten aan een nieuwe versie van het oude fiasco, zegt Sri Aurobindo, een gedeeltelijke en voorbijgaande spirituele opening zonder een werkelijke radicale verandering in de wetten van de uiterlijke natuur. (22) Levitatie, het overwinnen van slaap en honger en zelfs van ziekten, raken slechts de oppervlakte van het probleem, het is een negatieve arbeid tegen de orde van de dingen, het houdt nog een erkenning in van de oude wetmatigheid, ook al is dat op een negatieve manier, dus de orde zelf moet veranderen, of deze nu goed is of slecht, want het goede gaat noodzakelijkerwijs samen met het slechte. Alle wonderen zijn slechts een omkering, of beter: een teken van onze armzaligheid. Wat er nodig is, is niet een verbeterde wereld, maar een niéuwe wereld, geen ‘hoog-geconcentreerde’ sfeer, maar een bij wijze van spreken laag-geconcentreerde. En dat àlles hier op aarde heilig moet worden.

Op 24 november 1926 kondigde Sri Aurobindo plotseling aan, dat hij zich in volstrekte eenzaamheid zou terugtrekken; de Ashram werd officieel opgericht onder leiding van de Moeder. Men hoefde de discipelen niet te vertellen dat van toen af aan de yoga zich ‘in het onderbewuste en het Onbewuste’ zou afspelen: ze tuimelden allen uit hun prachtige ervaringen om zich te gaan meten met veel harder werkelijkheden. En zo begon de tweede fase van het werk van transformatie.

De fundamentele Agni

Op de drempel van deze tweede fase treffen we een heel vreemde conversatie aan die Sri Aurobindo in 1926 had met een Frans natuurkundige, kort voor hij zich terugtrok. De opmerkingen van Sri Aurobindo, die toen raadselachtig hadden kunnen lijken, werpen een heel merkwaardig licht op de richting van zijn ervaringen. Het ging over de ‘moderne’ wetenschap:

Er zijn twee verklaringen van de moderne wetenschap die spiritueel gesproken een diepe echo zullen oproepen:

1. Atomen zijn wervelende systemen, net als het zonnestelsel.

2. De atomen van alle elementen zijn opgebouwd uit dezelfde bestanddelen. Verschillen in ordening zijn de enige oorzaak van de verschillen in eigenschappen.

Als deze verklaringen in hun wezenlijk aspect werden bekeken, zouden ze de wetenschap kunnen leiden tot nieuwe ontdekkingen, waarvan men op dit moment nog geen flauw idee heeft, en in verge lijking waarmee de huidige stand van kennis pover is. Dat was in 1926. En Sri Aurobindo ging verder: Volgens de ervaring van de yogi’s van vroeger is Agni drievoudig:

1. het gewone vuur, jada Agni

2. het elektrisch vuur, vaidyuta Agni

3. het zonnevuur, saura Agni

De wetenschap heeft zich nog slechts met de eerste twee vuren beziggehouden. Het feit dat het atoom een soort zonnestelsel is, zou haar kunnen leiden tot kennis omtrent het derde. (23)

Waar doelde Sri Aurobindo op, en om te beginnen, hoe is het mogelijk dat hij eerder dan onze laboratoria heeft kunnen weten (om nog maar niet te spreken over die rishi’s van zesduizend jaar geleden), dat de zonnewarmte – saura Agni –een andere oorsprong heeft dan wat wij vuur en elektriciteit noemen, d.w.z. dat deze het product is van een kernfusie, en dat de macht van de zonne-energie lijkt op de energie die in onze atomen besloten ligt? Het is een feit, en voor onze wetenschap die slechts oordeelt naar ‘concrete werkelijkheden’ misschien een verbijsterend feit, dat al onze fysieke werkelijkheden, welke dan ook, gepaard gaan met een innerlijke werkelijkheid die hun oorzaak en hun fundament is; er is niet het geringste materiële element dat niet zijn innerlijke keerzijde heeft, te beginnen met onze eigen fysieke organen, die slechts de materiële keerzijde of ondersteuning zijn van de bewustzijnscentra. Alles hier op aarde is de geprojecteerde schaduw of de gesymboliseerde vertaling van een licht of een kracht die erachter ligt, op een ander niveau. Onze hele wereld is één groot Symbool. De wetenschap analyseert de verschijnselen, stelt vergelijkingen op voor de zwaartekracht, het gewicht, de atoomsplitsing enz., maar zij raakt slechts het gevolg en nooit de werkelijke oorzaak. De yogi ziet de oorzaak vóór het gevolg. De geleerde kan de oorzaak afleiden uit het gevolg; de yogi leidt het gevolg af uit de oorzaak; hij kan zelfs nog niet bestaande gevolgen afleiden uit een oorzaak die al bestaat, het ongeluk dat morgen gaat gebeuren door de kracht van het ongeluk dat er achter de schermen al is. De geleerde manipuleert het effect en veroorzaakt uiteindelijk rampen, de yogi manipuleert de oorzaak, of liever vereenzelvigt zich met de Oorzaak en kan de effecten veranderen, of zoals Sri Aurobindo zegt, de ‘gewoontes’ die wij wetten noemen. Want uiteindelijk zijn alle fysieke effecten, die we als wetten gecodeerd hebben, niet meer dan slechts een handige ondersteuning voor de manifestatie van de krachten die erachter liggen, precies zoals bij een magische handeling waarvoor men bepaalde rituele figuren nodig heeft, bepaalde ingrediënten en bepaalde formules, zodat de opgeroepen krachten zich kunnen manifesteren. De hele wereld is één geweldig magisch proces, één ononderbroken magie. Maar het aardse schema en alle ingrediënten die we zorgvuldig en onveranderlijk gecodeerd hebben, onze onfeilbare formules, berusten slechts op een afspraak – het aardse ritueel kan veranderen als we in plaats van gehypnotiseerd te zijn door de gevolgen, overgaan naar de oorzaak die erachter ligt, naar de kant van de Magiër. Er bestaat een verhaal over een hindoeïstisch priester, die elke dag op het moment, waarop de rituelen werden uitgevoerd, de huiskat liet vastbinden om niet te worden gestoord. De vader stierf en de kat ging dood. En de zoon die toen priester was geworden, liet een kat kopen die hij zorgvuldig vastbond tijdens de offerande! Van vader op zoon was de kat een onmisbaar instrument geworden voor de doeltreffendheid van de riten. Misschien zitten er heel wat katten in die onontkoombare wetten van ons. Als men opklimt tot de kracht die achter de fysieke ondersteuning verborgen is, tot de ‘ware’ beweging, zoals de Moeder zegt, begint men het Grote Spel te ontdekken, waaraan de starheid die men eraan toeschrijft zo vreemd is. Om een van onze rituelen te nemen: achter de verschijnselen der zwaartekracht schuilt wat de yogi’s van eertijds vayu noemden, dat de oorzaak is van de zwaartekracht en magnetische velden (zoals Sri Aurobindo ook benadrukte in dat gesprek in 1926), en zo kan de yogi uiteindelijk de zwaartekracht trotseren. Achter het zonneof kernvuur schuilt de fundamentele Agni, de spirituele Agni die overal is, ‘het kind van de wateren en het kind van de wouden, het kind van de stabiele dingen en het kind van de bewegende dingen. Zelfs in de steen is hij’, zegt de Rig Veda (I.70.2); dat is het ‘warme gouden stof’ waarover de Moeder sprak, dat is de oorzaak achter het effect, de elementaire kracht achter de materiële atomaire ondersteuning: ‘Andere vlammen zijn slechts takken van Uw stam’ (I.59). En omdat Sri Aurobindo en de rishi’s deze spirituele Agni in de Materie hadden gezien, deze ‘zon in de duisternis’, konden zij ook het materiële atomaire effect en de kernfusie kennen, lang voor onze laboratoria. Omdat ze de oorzaak kenden, hebben ze ook over transformatie durven spreken.[3]

Het gehele heelal is in laatste instantie van hoog tot laag gemaakt uit één enkele substantie van goddelijke Bewustzijnskracht; Agni is het aspect kracht of energie van het bewustzijn: ‘O Zoon van Energie’, zegt de Rig Veda (VIII.84.4). Dit is de Bewustzijnskracht, een warmte, een vlam, ongeacht op welk niveau we haar te pakken krijgen. Wanneer we ons concentreren in ons mentaal, ontdekken we de subtiele warmte van de mentale energie of de mentale Agni; wanneer we ons concentreren in ons hart of onze emoties, ontdekken we de subtiele warmte van de levensenergie of de vitale Agni; wanneer we in onze ziel verdiept zijn, kennen we de subtiele warmte van de ziel, de psychische Agni. Er is maar één enkele Agni van hoog tot laag, één enkele stroom Bewustzijnskracht of bewustzijnsenergie of bewustzijnswarmte, die zich hult in wisselende intensiteiten, afhankelijk van het niveau. En dan is er de fundamentele Agni, of materiele Agni, die het uiterste stadium van de bewustzijnsenergie is, vóór deze zich omkeert of zich in Materie verdicht. Dit is de plaats van de doorgang van het ene naar het andere (men herinnert zich de ervaring van de Moeder: ‘Het is een Beweging die de kracht of het vermogen te boven gaat dat de cellen concentreert om er een individuele vorm aan te geven’). Ook de moderne wetenschap heeft tenslotte ingezien dat Materie en Energie verwisselbaar zijn: E = mc^2, dat is een grote ontdekking, maar ze heeft niet gezien dat die Energie een bewustzijn is, noch dat de Materie een bewustzijn is, en dat men door het bewustzijn te manipuleren dus de Energie of de Materie kan manipuleren. Om de Materie in Energie te transformeren, kent ze slechts fysische processen die enorme temperaturen ontwikkelen, maar als men de fundamentele Agni kent, die de grondslag van Energie en Bewustzijnskracht is, kan men in principe de Materie manipuleren en diezelfde transmutatie bereiken zonder zijn lichaam tot een levende fakkel te reduceren.

Het gesprek van 1926 confronteert ons dus met twee materiële feiten (en hun geestelijk fundament) die van het grootste belang zijn met het oog op de transformatie, namelijk enerzijds dat alle aardse vormen, welke dan ook, uit dezelfde delen zijn samengesteld, en dat alleen verschillen in atoomstructuur de verschillen in eigenschappen doen ontstaan (dat is de materiële keerzijde van het geestelijke feit van de goddelijke Eenheid van de wereld); de wereld is gemaakt uit één enkele substantie – een goddelijke substantie: ‘Gij zijt man en vrouw, jongen en meisje’, zegt de Swetaswatara Upanishad (IV.3.4), ‘oud en versleten loopt Gij gebogen over Uw stok; Gij zijt de blauwe vogel en de groene en die met de scharlaken ogen’; zonder die eenheid van substantie zou er geen transformatie mogelijk zijn, omdat er dan iedere keer iets anders veranderd zou moeten worden; en anderzijds het feit, dat het zonnevuur in de Materie de materiële keerzijde is van de fundamentele Agni die, zoals Sri Aurobindo in datzelfde gesprek onderstreepte, de bouwer van vormen is. Agni hanteren wil zeggen: vormen kunnen veranderen en de Materie kunnen transformeren: ‘Hij die onrijp is en wiens lichaam niet heeft geleden in de hitte van het Vuur, kent die Vreugde niet (van de tweemaal geborenen)’, zegt de Rig Veda, ‘alleen zij die door de Vlam zijn voorbereid zijn in staat haar te verdragen en de vreugde daarvan te kennen’ (IX.83.1). Het is dit warme gouden stof dat zijn materiële keerzijde zal transformeren, het nucleaire stof in ons lichaam: Het verfijnde proces zal machtiger zijn dan het grove, zodat een subtiel werken van Agni tot een werkzaamheid in staat zal zijn die onder de huidige omstandigheden een fysieke verandering zou vereisen, zoals een verhoogde temperatuur. (24) Ook onze atomen zijn een handig schema van het eeuwige ritueel – niets ligt er vast, niets is onontkoombaar, er is geen einde aan de mogelijke combinaties en geen einde aan de nieuwe Mens.

Tweede fase (het lichaam)

In 1926 begon de tweede fase, die zich zou uitstrekken tot 1940. Deze is een periode van individueel werken aan het lichaam en in het onderbewuste. Tot zover hebben we alle aanwijzingen, alle touwtjes in handen om zelf de verandering van het supramentale bewustzijn te bereiken en we kennen het basisprincipe van de transformatie. Het is Agni ‘die het werk doet’, zegt de Rig Veda (I.1.5). Maar hoe gaat praktisch gesproken deze Agni tewerk om de Materie te veranderen? dat kunnen we nog niet zeggen, we weten alleen nog maar kleine beetjes: Als we het procédé zouden kennen, zegt de Moeder, zou het al gedaan zijn. Alle andere verwerkelijkingen zijn door de Indiase traditie tot in de kleinste details geïnventariseerd met een buitengewone overdaad aan nauwkeurigheid; we kennen alle methodes om het Nirvana te bereiken, de kosmische Geest te realiseren en de ziel te vinden, om de zwaartekracht, honger, koude, slaap en ziekten te overwinnen, om het lichaam willekeurig te verlaten en onze levensduur te verlengen – iedereen kan dat bereiken, de wegen zijn bekend, de etappes al sinds duizenden jaren door de wijzen en hindu-shastra beschreven. Het is een kwestie van discipline en geduld – van het ‘moment’ ook. De transformatie echter heeft nog nooit iemand gedaan, dat is een volkomen onbekende weg, alsof men voortschrijdt door een land dat nog niet bestaat. Misschien heeft er iets dergelijks plaats gehad toen de eerste mentale vormen begonnen te verschijnen in de wereld van de Materie en het Leven – hoe kon het halfdierlijke organisme, dat de eerste mentale vibraties opving, dit vreemde verschijnsel begrijpen en beschrijven, en vooral: hoe kon het zeggen wat het zou moeten doen om het denken te hanteren? Om de Moeder nog eens aan te halen: We weten niet of deze of gene ervaring deel is van de weg of niet, we weten zelfs niet of we vorderingen maken of niet, want als we zouden weten dat we vooruit gingen, zou dat betekenen dat we de weg kennen – er is geen weg! niemand is daarheen ooit gegaan. Men zal ook echt niet kunnen zeggen wat het is, tot het gebeurd zal zijn. Het is een avontuur in het onbekende, zegt Sri Aurobindo; we zijn enigszins als een primaat tegenover die nieuwe schepping. We kunnen voortaan dus niet veel meer doen dan enkele algemene ontwikkelingslijnen aangeven, of liever: de moeilijkheden, zonder er zeker van te zijn dat dit werkelijk de methode is. Er wordt nog aan de ervaring gewerkt. Wanneer dat eenmaal is gelukt, één enkele keer, in één enkel menselijk leven, zullen de voorwaarden tot de transformatie zelf veranderen, omdat het pad dan zal zijn gebaand, in kaart gebracht, en de eerste moeilijkheden overwonnen. Sinds de dag waarop Plato Phaedra concipieerde hief hij de hele mensheid op tot de mogelijkheid van Phaedra; vanaf de dag waarop één enkel mens de moeilijkheden van de transformatie zal hebben overwonnen, zal hij de hele mensheid opheffen tot de mogelijkheid van een leven vol licht, waarachtig en onsterfelijk.

Men kan in ieder geval een idee krijgen van probleem numero één, dat de zoekende uitdaagt. Wanneer deze Agni op onze momenten van inspiratie in het mentale begint te gloeien, weten we heel goed dat dit een geweldige spanning veroorzaakt, bijna een fysieke hitte; wanneer hij brandt in ons hart, in onze zielsmomenten, weten we dat de borst als een laaiend vuur is, zó intens dat de huidskleur kan veranderen en dat zelfs het onervaren oog een soort uitstraling, bijna een gloed, rond de yogi kan waarnemen; wanneer deze Agni brandt in het vitale op de momenten waarop we een kracht aanroepen of ons kosmisch openen, is het als ‘een compacte pulsering ter hoogte van de navel; bijna een beven van koorts, door heel het lichaam, want er dringt dan veel kracht binnen via een minuscuul kanaal; maar wat kunnen we zeggen over die warme gouden stof, die wijn van flitsend licht (25) in de cellen van het lichaam? Het begint overal te borrelen, zegt de Moeder in haar eenvoudige taal, als een stoomketel die gaat ontploffen. De rishi’s zeiden ook al dat men breekt ‘als een slecht gebakken pot’ als men te snel gaat. Bovendien, als het er gewoon om zou gaan iets uit niets te scheppen, zou het probleem betrekkelijk eenvoudig zijn, maar men moet roeien met de riemen die men heeft, men moet van de huidige toestand overgaan in een andere toestand, van een oude organisatievorm in een nieuwe: we hebben een oud hart en oude longen – op welk moment, merkte Moeder op, moet je nu het hart stil zetten om de Kracht in circulatie te brengen? Het is de overgang die moeilijk is. Er zijn ontelbaar veel steeds herhaalde ervaringen nodig, oneindig gedoseerde minuscule ervaringen, om de cellen eraan te wennen, zodat ze bij de overgang in hun radeloosheid niet doorslaan en uit de hand lopen. Het eerste probleem is dus het lichaam eraan te wennen, en daar zijn vele jaren voor nodig, misschien wel eeuwen. Sri Aurobindo heeft aan deze aanpassing veertig jaar gewerkt en de Moeder vijftig. De onmiddellijke praktische noodzaak is dus om het te kunnen uitzingen; men moet sneller gaan dan de dood. In wezen, zegt de Moeder, is het een kwestie van weten wie van de twee in deze wedloop naar de transformatie als eerste zal aankomen, degene die zijn lichaam wil transformeren naar het beeld van de goddelijke Waarheid, of de oude gewoonte van het lichaam om geleidelijk aan te desintegreren.

Want het spreekt vanzelf dat het werk in één leven gedaan moet worden; men kan van het ene leven op het andere wel de vroegere vooruitgang van de ziel en het mentale, en zelfs van het vitale, terugvinden, wat zich in dit leven vertaalt door een spontaan ontwaken, door aangeboren begaafdheden, door een ontwikkeling die al verkregen is; het is voldoende om tien of twintig jaar lang een beetje zijn les te herhalen en men neemt de draad van voorgaande levens weer op – er bestaat zelfs een nogal aangrijpende ervaring, waarin men precies het punt ziet waar datgene ophoudt wat reeds in vroeger levens werd gedaan, en waar de nieuwe vooruitgang begint. Men neemt de draad weer op. Maar de cellulaire vooruitgang, de vooruitgang van het fysieke bewustzijn, kan voor het lichaam niet naar een volgend leven worden overgedragen, dat is duidelijk; op de brandstapel of in de aarde gaat alles te gronde. Als men wil dat er continuïteit is in de menselijke evolutie, als men wil dat het supramentale wezen in óns lichaam verschijnt, en niet in een of ander nieuw en onbekend organisme dat ons mentale mensdom zou vervangen, dan moet één menselijk wezen in één leven in de operatie slagen. Als de operatie éénmaal lukt, zal het op anderen overgedragen kunnen worden (daar komen we nog op terug). Sri Aurobindo zei dat er drie eeuwen nodig zullen zijn – en hij placht de dingen duidelijk te zien – vóór er een volledig supramentaal wezen kan verschijnen, lichtend, licht van gewicht enz., net zoals we dit hebben getracht af te schilderen. Het gevolg daarvan is, dat bij gebrek aan een volledig supramentaal wezen (ook Plato’s Phaedra werd niet in één dag geschreven) er op zijn minst in ons lichaam een overgangswezen geschapen moet worden, een schakel tussen die twee types, het menselijke en het bovenmenselijke. Dat wil zeggen: een wezen dat niet alleen het supramentale bewustzijn zal hebben verwerkelijkt, maar dat tegelijkertijd een lichaam heeft dat bij wijze van spreken voldoende onsterfelijkheid zal bezitten om het gedurende die overgangsperiode te kunnen volhouden en dat genoeg vermogen en soepelheid bezit om zijn eigen transformatie te bewerkstelligen, of als dat niet het geval is, om door zijn energie een supramentaal wezen te doen ontstaan zonder van het gewone hulpmiddel van een aardse geboorte gebruik te maken. Want de zware erfelijkheid van mens en dier, die ons onderbewuste belast en door onze materiële conceptie automatisch wordt doorgegeven, is een van de ernstigste hinderpalen bij de transformatie, minstens zo moeilijk, zo niet nog moeilijker, dan het geborrel van Agni. Dat is moeilijkheid numero twee. Misschien is dit in feite wel de echte moeilijkheid, veel ernstiger dan de spectaculaire moeilijkheden van het lichaam. We staan hier oog in oog met de twee fundamentele problemen van de zoekende: aan de cellen van het lichaam het bewustzijn van onsterfelijkheid te geven, dat in onze ziel en zelfs in het mentale reeds bestaat, en een volledige grote-schoonmaak in het onderbewuste te houden. De vorderingen van Agni in het lichaam schijnen van deze twee voorwaarden afhankelijk te zijn. Het werk blijft dus altijd een werk van bewustzijn.

In de allereerste plaats de duur. Men merkt in de ervaring dat het probleem van onsterfelijkheid altijd gebonden is aan een probleem van waarheid. Slechts wat wáár is, is onsterfelijk. Als we volkomen waarachtig waren, zouden we van hoog tot laag volkomen onsterfelijk zijn. Er is tot nog toe nauwelijks iets dat onsterfelijk is, behalve onze ziel, omdat deze de waarheid van de Geest in ons is; zij is het die van leven op leven overgaat, die groeit, vooruitgaat en steeds bewuster wordt. Ook het mentale is onsterfelijk zodra het voldoende rond de centrale Waarheid georganiseerd is, zodra het de Waarheid denkt en de Waarheid wil, men vindt zijn oude formaties heel goed terug; er zijn waarheden die ongelooflijk vertrouwd zijn, er bestaán behoeften tot waarheid die onverklaarbaar dwingend zijn. Het vitale is eveneens tot onsterfelijkheid in staat zodra het voldoende georganiseerd is rond de centrale psychische Waarheid –men mondt uit in een andere dimensie, die al sinds duizenden jaren vertrouwd is; maar vaak gebeurt dat niet, onze bewustzijnskracht is in het algemeen veel meer bezig met allerhande tijdverdrijf dan met de wil een waarachtig leven op te bouwen. Hoe meer men de ladder afdaalt, des te dikker wordt de leugen en des te meer sterft alles, dat spreekt vanzelf, omdat de leugen in wezen verrot is. Waar het vitale al behoorlijk duister is, is het lichaam zelf vol leugens. Ouderdom en ziekten behoren tot zijn meest evidente leugens – hoe zou iets dat Waar is oud kunnen zijn, lelijk, versleten of ziek? Het Ware straalt, het is schoon, lichtend en eeuwig. Dat spreekt vanzelf. Het Ware is onoverwinnelijk. De dood en de ouderdom hebben slechts greep op ons door ons tekort aan waarheid.

Zoals de zaken er nu voorstaan moeten we erkennen dat de Dood wijs is: een onsterfelijke meneer Pietersen zou een ware knoeiboel van de onsterfelijkheid zijn. De Dood is per slot van rekening een trouwe bewaker van de Waarheid – het is vreemd te zien hoe de dingen altijd overal twee gezichten hebben: enerzijds moet men strijden, vechten en Nee zeggen; anderzijds moet men dankzeggen, steeds meer dankzeggen, Ja zeggen en nog eens Ja. En men moet tot beide in staat zijn. De jacht op de ‘leugens van het lichaam’, de ziekten, de onbewustheid en de ouderdom, komt dus pas op de laatste plaats, wanneer de transformatie van de hogere lagen, het mentale en het vitale, al achter de rug is, en het overige wezen in de Waarheid leeft en in de Waarheid is verankerd. Het zou volkomen onjuist zijn te menen, dat men de supramentale yoga kan gaan doen alvorens de andere stadia te hebben doorlopen, men moet helemaal naar boven gaan om de diepste lagen te kunnen raken, dat weten we.

Als stilte de basisvoorwaarde is voor de mentale transformatie, als vrede de basisvoorwaarde is voor de vitale transformatie, is onbeweeglijkheid het fundament voor de fysieke transformatie – geen uiterlijke, maar een innerlijke onbeweeglijkheid in het celbewustzijn. In de mentale stilte en de vitale vrede hebben we de ontelbare vibraties van de wereld ontward, de geheime invloeden die ons doen handelen, voelen en denken; op dezelfde wijze beginnen we in de onbeweeglijkheid van het fysieke bewustzijn een vreemd gekrioel van vibraties te ontwarren en te zien uit welk hout we zijn gesneden. Op cellulair niveau leven we in een volledige chaos; het is een draaikolk van gewaarwordingen: sterke, aangename, pijnlijke en scherpe, speerpunten naar boven en pijlen naar beneden, en zodra die werveling ophoudt, is het als een put van vertwijfeling, die tot elke prijs moet worden gevuld met andere gewaarwordingen en steeds meer gewaarwordingen. Men voelt zich niet levend tenzij men in beweging is. De basis van het werk is dus om volledige stilte in die chaos te scheppen – geen gelijkmatigheid van ziel, maar gelijkmatigheid van cellen. Pas dan kan de arbeid van de waarheid beginnen. In die cellulaire gelijkmoedigheid zal het lichaam zijn als een doorzichtig vat, waar zelfs de geringste trillingen zichtbaar zullen worden, en dus grijpbaar, en dus controleerbaar; alle krachten van ziekte, desintegratie en van de leugen, alle vervormingen en vervormdheden van het onderbewuste, en hun afschuwelijke kleine fauna, dat alles zal in die helderheid zichtbaar rond gaan kruipen, en we zullen het kunnen grijpen. De onstuimigheid van Agni is uiteindelijk niet zozeer een kwestie van een onvermogen van de cellen om zich aan te passen, dan wel van de weerstand van ‘onze’ onderbewuste kanten. Slechts die zuiverende onbeweeglijkheid kan het terrein ontruimen en de bliksemende Beweging van Agni vrijmaken, zonder dat het lichaam mee begint te vibreren, in paniek raakt en de temperatuur ongecontroleerd gaat oplopen.

Als die onbeweeglijkheid van de cellen eenmaal in zekere zin tot stand is gebracht, zullen we een eerste ontdekking doen: we zullen stuiten op een obstakel van de eerste orde, dat een hulpmiddel van de eerste orde is bij het werk aan de transformatie, want de tegenwerking is altijd en op alle niveaus nauwkeurig aangepast aan de kracht die nodig is om een stap vooruit te doen; het is het dode gewicht en de hefboom. Onder ons denkend-mentaal hadden we al een ‘vitaalmentaal’ ontdekt, dat de fraaiste rechtvaardigingen vindt voor al onze begeerten en impulsen, en daarna een ‘fysiek-mentaal’, dat dezelfde gebeurtenissen duizend en nog eens duizendmaal herhaalt als een vervelend deuntje dat we niet uit ons hoofd krijgen. Maar er is een nog diepere laag, een soort mentale tufsteen zou je bijna zeggen, die Sri Aurobindo het cellulair-mentale noemt. Dat is het mentale van de cellen of van groepen cellen, dat veel lijkt op het fysiek-mentale door zijn onuitputtelijk vermogen hetzelfde oude liedje te herhalen, maar dat zich niet tot het cerebrale terrein beperkt, noch tot het mechanisch vermalen van gedachtenkruimels; het is overal in het lichaam als miljoenen stemmetjes, die men al gauw hoort wanneer de andere mentale lagen helder geworden zijn, en het brengt onvermoeibaar nu niet zozeer de afval van onze bewuste bezigheden in beroering, dan wel al onze zintuigelijke indrukken: het is voldoende dat een groep cellen door een indruk wordt geraakt, door angst, een schok of een ziekte, om hen onbeperkt hun angst te laten reproduceren, hun verstijving, hun neiging tot desorganisatie of hun herinnering aan de ziekte. Het is een onzinnig mentaal met een kuddegeest, dat steeds meer terrein wint en vibreert, overal eindeloos vibreert; dat altijd afstemt op dezelfde golflengtes, dezelfde ontbindende suggesties, en dat onverstoorbaar reageert op dezelfde prikkels, net als de hond van Pavlov op het luiden van de bel. Het is de in de Materie ingegrifte levensangst. Het is de eerste bewuste poging van de Materie. En natuurlijk dient het kleine beetje initiatief, waarover het beschikt, om uit angst allerlei wanorde op te roepen, en het onbewustzijn van de dood bij wijze van rust. Maar dit cellulair-mentale, dat als je goed nagaat een aanzienlijke macht heeft, net als mieren op een olifant, kan zijn absurde mechaniek in dienst stellen zowel van de waarheid als van de leugen; als men het één enkele keer doet afstemmen op een vibratie van licht, zal het die met de koppigheid van een ezel herhalen en het merkwaardig genoeg dag en nacht zonder ophouden blijven herhalen.[4] Wat men aan de buitenkant ook doet, werken, discussiëren of slapen, het zal zijn vibratie herhalen en blijven herhalen, automatisch, op een volkomen onafhankelijke manier. Men begrijpt dus wel welk een ongelofelijk belang dit heeft voor de transformatie; het kan een uitzonderlijk fixeermiddel zijn voor de supramentale vibratie. Sri Aurobindo zegt er het volgende over: Er bestaat ook een duister mentaal van het lichaam, van de cellen zelf, van de moleculen en de kleinste deeltjes. De Duitse filosoof en bioloog Haeckel sprak ergens over de wil in het atoom, en de meest recente natuurwetenschap, die zich bezighoudt met de onberekenbare individuele variatie in de activiteit van de elektronen, staat op het punt te gaan inzien, dat dit geen beeldspraak is, maar de schaduw van een geheime werkelijkheid. Dit lichaamsmentaal is een zeer tastbare waarheid; dank zij zijn duisternis, het mechanisch zich vastklampen aan voorbijgaande bewegingen, en het snelle vergeten en verwerpen van het nieuwe, treffen we hierin een van de voornaamste hinderpalen aan voor het doordringen van de supramentale Kracht en voor de transformatie van het lichamelijk functioneren. Aan de andere kant zal het, als het eenmaal met succes bekeerd is, een van de kostbaarste instrumenten zijn in de stabilisering van het supramentale Licht en de supramentale Kracht in de materiële Natuur. (26)

Wat zullen we over dit werk zeggen? Het is oneindig klein. En de enige manier om het te doen is niet door diepe meditaties die slechts de top van ons wezen raken, niet door te slagen in een buitengewone concentratie of extase, maar door er middenin te zijn, door te werken op het niveau van het lichaam, helemaal in de diepte, iedere minuut, dag en nacht. Daarom legde Sri Aurobindo ook zo de nadruk op de noodzaak van uiterlijke arbeid en de gewoonste lichaamsoefeningen, omdat dit de enige manier is om zich met de materie te meten en daar een beetje waar bewustzijn in te stoppen, of beter: om Agni de kans te geven zich vrijelijk te manifesteren. Daarom liep hij iedere dag zoveel uren en werkte hij de hele nacht. Temidden van deze uitwendige arbeid en dank zij dit alles zal de zoekende alle verkeerde vibraties zien bovenkomen, alle valse vouwen van het lichaam, om met de Moeder te spreken. En iedere verkeerde vibratie zal rechtgezet moeten worden. Maar dit is nog een negatieve manier om de dingen te zeggen. In werkelijkheid is er in de wereld en in ieder ding slechts één enkele grote Vibratie .van goddelijke vreugde – de Vibratie – want God is Vreugde; zodra de onwaarachtigheid binnendringt, verandert deze zelfde vibratie van kleur, ze wordt hard en verstijft – alles knarst. Het lijden is het zekerste teken van onwaarachtigheid. De pijn is de Leugen van de wereld. Het hele werk van de zoekende is dus niet zozeer te vechten tegen de zogenaamde slechte vibraties, dan wel in het lichaam de ware vibratie en de goddelijke vreugde te bewaren, die het vermogen heeft al die kleine bekrompen, slopende, leugenachtige vibraties waarin onze cellen doorlopend leven weer op orde te brengen, te ontspannen, te harmoniseren en te genezen. Het zou vervelend zijn, even vervelend als het werk zelf, die ontelbare kleine onwaarachtigheden van het lichaam te beschrijven, via welke het ouderdomsproces, de ziekten en de dood binnendringen. Alles op de ware manier doen, zegt de Moeder, en er zijn ontelbaar veel verkeerde manieren om de geringste dagelijkse dingen te doen. Bij wijze van voorbeeld zullen we hier maar één aspect van het werk noemen onder vele andere: we doen alles onder spanning, in haast, we doen maar wat, zonder bewust te zijn; tegenover de duizend-en-een beroepen die de buitenwereld op ons doet, om over de schokken maar niet te spreken, gedragen we ons als een patiënt in de stoel bij de tandarts: alles is verkrampt, in elkaar gekrompen, door haast, door vrees, door angst, door gulzigheid – dat is de erfenis van een paar miljoen jaar dierlijkheid; onze substantie herinnert zich voor haar zelfbehoud te hebben gevochten, ze is voortdurend bezig zich te verharden. Dat verharden is een van de oorzaken van de dood en is een grote hinderpaal bij het tot stand komen van de ware vibratie. Als we ons onder invloed van een schok verharden, verzamelen we als afweer al onze vitale energie op één punt; plotseling gaat een enorme stroom door een minuscule opening, die rood aanloopt en pijn doet. Als we zouden leren ons bewustzijn te verruimen en de schok op te vangen in plaats van die te verwerpen, dan zouden we niet lijden – ieder lijden is een nauwheid van bewustzijn, op alle niveaus. Maar het is te begrijpen dat wanneer plotseling dat warme gouden stof zich in de cellen uitstort en het lichaam reageert met zijn gewone verharding, dat alles dan uit elkaar zou barsten. Dat wil zeggen dat ons cellulaire bewustzijn, evenals ons mentale en vitale bewustzijn, moet leren zich te verruimen en universeel te worden. Ook daar moet het kosmisch bewustzijn zijn intrede doen. In de mentale stilte wordt het mentale bewustzijn universeel; in de vitale vrede wordt het vitale bewustzijn universeel; in de onbeweeglijkheid van het lichaam wordt het fysieke bewustzijn universeel. Onbeweeglijkheid, ontvankelijkheid en cellulaire verruiming lijken tot de basisvoorwaarden te behoren, wil de lichamelijk substantie Agni kunnen verdragen en het kunnen volhouden.

Maar plotseling duikt er een geweldige moeilijkheid op. Universeel worden van het fysieke bewustzijn? Maar dat houdt in dat er maar één lichaam is, dat álle lichamen daaronder vallen, dat alle leugens van de wereld daar aanwezig zijn! ... Dit is niet meer de veldslag van één mens, maar de veldslag van de hele wereld. En hier naderen we het werkelijke probleem. In die fysieke verheldering doet de zoekende een andere, nogal ingrijpende ontdekking: al zijn yogische vermogens verkruimelen. De ziekten was hij al meester, evenals het functioneren van het lichaam, misschien was hij zelfs de zwaartekracht meester en in staat vergif te slikken zonder er iets van te merken; kortom, hij was baas in eigen huis, omdat zijn bewustzijn heer en meester was. Maar vanaf de dag dat hij het in zijn hoofd haalt zijn lichaam te gaan transformeren, verdwijnen plotseling al die vermogens als sneeuw voor de zon. Ziekten overvallen hem of hij een beginneling was, zijn organen gaan achteruit en alles functioneert verkeerd. Het heeft er de schijn van of het lichaam al het oude leugenachtige, bedorven functioneren moet vergeten om alles weer volgens een nieuwe methode te leren. En de Dood bemoeit zich ermee. Tussen die twee wijzen van functioneren, de oude en de nieuwe, die de symbolische organen moet vervangen door de ware Vibratie, is de scheidingslijn tussen leven en dood soms heel dun – misschien moet men zelfs in staat zijn die te overschrijden en dan terug te keren om echt te triomferen? De Moeder noemt dit sterven aan de dood, na een van haar ervaringen waaruit ze bijna niet terugkeerde. Dat wil zeggen dat men alles het hoofd moet bieden en dat alles weerstand biedt. We kennen echter hetzelfde verschijnsel in de hogere lagen van het bewustzijn; zodra de zoekende zich op weg begeeft, gaat alles dwars zitten; wie zich mentaal stevig in de waarheid verankerd meende, ziet de meest agressieve suggesties en scepticismen aan zich voorbijtrekken; hij dacht dat hij zuiver was en echt wel eerlijk, en loopt dan een stel vitale gruwelen op, die de grootste schoft van de wereld zouden ontmoedigen, plus nog een paar andere die niet van deze wereld zijn. Met andere woorden (Sri Aurobindo heeft het al gezegd): men kan een probleem niet oplossen, op welk plan dan ook, zonder alle tegendelen van het Doel onder ogen te zien. Anders zou het geen overwinning zijn, maar onderdrukking. Nergens, op geen enkel plan, gaat het erom het kwade uit de snijden, maar dit te overtuigen van zijn eigen licht. De yogi, die door zijn vermogens de ziekte elimineerde, had het probleem niet opgelost: hij had de kracht van de ziekte gemuilkorfd, dat was alles. Men ziet dus wel dat transformatie niet mogelijk is als die krachten gewoon maar gemuilkorfd worden en ze in alle hoeken en gaten op de loer blijven liggen en hun kans afwachten. Omdat er niets uit het heelal kan worden weggesneden, moeten die krachten bekeerd worden. Maar hoe bekeerd? Ziekte en dood zijn overal, ze zijn in het onderbewuste van ons lichaam en van alle lichamen van de wereld. De yogi die de ziekten had overwonnen en de dood getrotseerd (niet voor lang, en dat is rechtvaardig) had slechts voor zichzelf alleen overwonnen, en daarom kon hij niet echt overwinnen! O wijsheid van de Wet. Hij had fijn zijn beschermend pantser gebouwd en zich daarin als een broedkuiken opgesloten, en om hem heen draaide de rest rustig op de oude voet voort. Maar als dat pantser opengaat, komt alles naar binnen! Er is maar één lichaam! Ramakrishna die werd gegeseld door de zweep die een os vlak naast hem aftuigde, of de Moeder die vocht tegen een bloeding die een discipel op honderden kilometers afstand overviel, zonder dat ze daar iets van wist, plaatsen ons voor de totaliteit van het probleem – het lichaam is overal! riep de Moeder uit. Men moet óveral overwinnen, voor álle lichamen en voor de héle aarde. Men kan niets transformeren wanneer men niet álles transformeert. Anders zit men helemaal alleen in zijn holletje van licht. En wat heeft dat voor zin? Wat heeft het voor zin dat één enkel mens getransformeerd wordt, als de rest blijft doodgaan? Het lichaam van de pionier van de transformatie is dus als een slagveld, de veldslag van de hele wereld wordt daar geleverd; alles ontmoet daar elkaar, alles biedt daar tegenstand. Helemaal beneden is er een centraal punt, een keerpunt van leven en dood, waar de bestemming van de wereld zich afspeelt. Alles is in een punt samengebundeld.

Ik heb moeten delven diep en lang

In een gruwel van drek en slik.

Een bed voor het lied van de gulden rivier,

Een woning voor het onsterfelijk vuur...

Mijn gapende wonden zijn duizendtal... (27)

En hij moet alle moeilijkheden onder ogen zien, zelfs de Dood, niet om hen te vernietigen, maar om hen te veranderen. Men kan niets transformeren zonder het op zich te nemen: Alles zult gij dragen, opdat alles zich moge veranderen (28), zegt Savitri; en daarom heeft Sri Aurobindo op 5 december 1950 zijn lichaam verlaten, officieel ten gevolge van urethritis, hij die anderen in luttele seconden kon genezen. Zeker, sterven aan het kruis is aangrijpend, maar kruisigingen houden, vooral als men deze aanbidt, slechts de wet van de dood in stand. Niet een gekruisigd lichaam zal de wereld redden, zegt de Moeder, maar een getransformeerd lichaam.

Nee, spectaculair is het werk niet, het is eerder een ‘microscopisch’ werk, en het is in de Modder van de wereld dat men moet delven.

Tweede fase (het onderbewuste)

Dan is er nog een andere categorie moeilijkheden (maar dat is weer dezelfde met een ander gezicht), die geen verband houdt met de weerstand van de individuele lichamelijke materie, maar met de onderbewuste weerstand van de hele aarde. Dáár heeft Sri Aurobindo de Dood ontmoet. Dáár zet de Moeder het werk voort. Als we de plaats willen bepalen waar de hele zaak zich afspeelt – ónze zaak – en het arbeidsproces willen volgen, moeten we ons weer wenden tot het evolutieproces zelf. Het ontstaan van een nieuwe gradatie in de evolutie, of het nu die is van het Leven in de Materie of die van het Mentale in het Leven, voltrekt zich altijd door een dubbele druk: een drang van binnenuit of van beneden, van het geïnvolueerde principe dat naar buiten probeert te treden, en een drang van ‘buiten’ of van ‘boven’ van hetzelfde principe zoals het al op zijn eigen niveau bestaat. De conjunctie van die twee stuwende krachten, bijvoorbeeld van het geïnvolueerde mentale in bepaalde levensvormen en het Mentale zoals het op zijn eigen niveau werd gevormd in de loop van de dalende evolutie of devolutie, leidt tenslotte op zekere dag tot een doorbreken van de vitale grenzen, en plotseling ontstaat het mentale in het Leven. Alles is geïnvolueerd, alles is reeds in de Materie aanwezig, maar de involutie kan zichzelf slechts opheffen door de druk van boven die de roep van beneden beantwoordt en het zegel verbreekt, zoals de zon het omhulsel van het zaad verbreekt. In onze tijd oefent het geïnvolueerde supramentale in de Materie van binnenuit druk uit in de vorm van een spirituele spanning, van een aards streven naar Onsterfelijkheid, Waarheid, Schoonheid, enz., en tegelijkertijd oefent het van bovenaf, vanuit zijn eigen eeuwige plan, druk uit in de vorm van intuïties, openbaringen en ingevingen. Dat brengt de Schrift op haar eigen wijze tot uitdrukking, wanneer ze het verschijnen van een ‘nieuwe aarde’ onverbrekelijk verbindt met het verschijnen van ‘nieuwe hemelen’ (‘een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, waar de Waarheid wonen zal’), omdat zonder die nieuwe hemelen, of liever: zonder die nieuwe supramentale bewustzijnsgradatie het ontstaan van een nieuwe aarde zich niet kan voordoen. De nieuwe aarde zal het product zijn van de nieuwe ‘hemelen’ van het supramentale bewustzijn, zoals de huidige aarde het product is van de oude mentale of bovenmentale ‘hemel’ van goden en godsdiensten. En hetzelfde geldt voor alle gradaties van de evolutie: hoog en laag horen bij elkaar. Maar het ontstaan van het nieuwe ‘hoge’ of van een nieuwe bewustzijnsgradatie in een bepaald stadium van de evolutie, is geen plotselinge tovenarij die alle vroegere gradaties verandert. We weten dat er tussen het verschijnen van de eerste amoeben en onder de hemel van het Leven en dat van de zoogdieren miljoenen jaren nodig waren om de materiële inertie te overwinnen en de Materie te ‘vitaliseren’. Zo waren er ook duizenden jaren nodig tussen het verschijnen van de Neanderthaler mens en een figuur als Plato, om de weerstand van de twee voorgaande bewustzijnsgradaties te overwinnen en het Leven te ‘mentaliseren’, om een volledig mentaal mens te worden. Hoeveel mensen leven er zelfs nog vandaag de dag werkelijk in het teken van het mentale en niet in het teken van de hartstochten van het Leven? Het hele werk van de pionier van de evolutie bestaat op ieder willekeurig niveau nu juist precies uit het verbinden van het nieuwe hoge met het oude lage; wanneer het hoge het lage ontmoet, wordt er een evolutiecyclus voltooid. Wanneer de pionier van de mentale evolutie plotseling in het Supramentale bovenkomt, is zijn ontdekking ook geen plotselinge magie die alle oude wetten omverwerpt; hij springt net zo min over op de volledige supramentale mens als de Neanderthaler oversprong op Plato; hij moet eerst alle voorafgaande bewustzijnsgradaties ‘supramentaal maken’. Natuurlijk, de hoogste Top en de diepste Dal ontmoeten elkaar in zijn bewustzijn, Geest en Materie, Positief en Negatief, en zijn vermogens zijn natuurlijk enorm ontwikkeld, maar in laatste instantie zijn ze slechts ontwikkeld in verhouding tot de nieuwe weerstanden die hij zal ontmoeten. Want hoe verder de evolutie voortschrijdt, des te meer raakt ze de diepste lagen: het Levensprincipe koloniseerde slechts het materiële schild van de wereld; het Mentale principe koloniseert zo goed en zo kwaad als het gaat zijn onmiddellijk verleden, het onderbewuste mentale en de oude chaos van het Leven; en het Supramentale principe wordt niet alleen geconfronteerd met het onderbewuste mentale en vitale, maar met een veel verder verwijderd verleden: het fysiek-onderbewuste en het Onbewuste – hoe hoger men komt, des te meer wordt men naar beneden getrokken. De evolutie gaat niet hoe langer hoe hoger, hoe langer hoe meer de hemel in, maar hoe langer hoe dieper, en iedere cyclus, ieder kringloop van de evolutie sluit zich een beetje lager af, een beetje dichter bij het Centrum waar uiteindelijk het ultieme Hoog en Laag, de hemel en de aarde elkaar zullen ontmoeten. De pionier moet dus het tussenliggende terrein schoonmaken, het mentale, vitale en materiële, zodat beide polen elkaar wezenlijk kunnen ontmoeten. Wanneer die vereniging een feit zal zijn, niet alleen mentaal en vitaal, maar ook materieel, zal de Geest zich in de Materie manifesteren in een volledig supramentaal wezen en in een supramentaal lichaam.

... de aarde zal de manifeste woning van de Geest zijn. (29)

Deze schoonmaak van het tussenliggende terrein is het hele verhaal van Sri Aurobindo en de Moeder. De aanpassingsmoeilijkheden van het lichaam aan de supramentale Agni zijn wellicht in laatste instantie gewenste en noodzakelijke moeilijkheden. Misschien is het in wezen geen materieel probleem, maar een strategisch, bij wijze van spreken. Sri Aurobindo en de Moeder zouden immers in de loop van die tweede fase tot de ontdekking komen, dat de transformatie niet alleen een individueel probleem is, maar een probleem van de hele aarde, en dat er geen individuele transformatie mogelijk is (althans geen volledige) zonder een minimum aan collectieve transformatie. Zodra de omstandigheden van de collectieve evolutie ver genoeg gevorderd zijn, zullen de huidige materiële moeilijkheden van de transformatie die onoverkomelijk leken waarschijnlijk in één klap als een kaartenhuis in elkaar storten. Er bestaan geen onmogelijkheden, nooit; er bestaan slechts ogenblikken die al of niet zijn aangebroken. Alle hindernissen, van welke aard ook, blijken in de ervaring steeds kostbare hulpmiddelen te zijn van een Waarheid waarvan we de zin nog niet begrijpen noch de bedoelingen. Met onze uiterlijke, oppervlakkige kijk op de dingen lijkt het net of de transformatie uitsluitend een probleem van materiële aard is, omdat we altijd het paard achter de wagen spannen, maar in wezen zijn alle moeilijkheden innerlijke, psychologische problemen; de spectaculaire aanpassingsproblemen van het lichaam aan de borrelende Agni zijn ongetwijfeld niet zozeer praktische, materiële moeilijkheden, dan wel, zoals we zullen zien, een moeilijkheid van het hele aardse bewustzijn. Maar we spreken in raadselen; het probleem waarmee Sri Aurobindo en de Moeder al snel geconfronteerd werden, kunnen we beter toelichten door deze eenvoudige opmerking van Sri Aurobindo tegen een van zijn discipelen aan te halen: Ik ben aan het baggeren en baggeren en baggeren geweest in de modder van het onderbewuste... Het (supramentale licht) kwam vóór november[5] naar beneden, maar daarna kwam alle modder boven en stagneerde het. (30) Nog eens weer toetste Sri Aurobindo het feit, en ditmaal niet meer individueel maar collectief, dat wanneer men een enigszins sterk licht naar beneden haalt, de hele aangetaste duisternis beneden begint te kreunen. Het is merkwaardig te zien hoe iedere keer wanneer Sri Aurobindo en de Moeder een nieuwe ervaring hadden die een stap vooruit betekende in de transformatie, deze vooruitgang zich automatisch vertaalde in het bewustzijn van de discipelen, zonder dat deze er iets van beseften, door een periode van verscherping van de moeilijkheden, vaak zelfs van opstandigheid en ziekte, alsof alles begon te knarsen. En zo begint men het mechanisme te begrijpen. Als we een pygmee plotseling zouden blootstellen aan het simpele mentale licht van de cultuurmens, zouden we waarschijnlijk bijdragen aan een ondergrondse omwenteling, die de arme kerel een zwaar trauma zou bezorgen en hem krankzinnig maken. Er zit beneden nog teveel oerwoud. De wereld zit nog stikvol oerwoud, dat is de hele zaak in een notendop; onze mentale kolonisatie is slechts een minuscuul korstje over een tijdperk dat nog maar amper begonnen is.

Wanneer de vedische rishi’s het hadden over krachten en onderbewuste wezens, spraken ze over ‘zij die bedekken’, ‘zij die verslinden’ en over de ‘zonnedieven’; men zou het niet beter kunnen formuleren, het zijn verschrikkelijke dieven; nauwelijks heeft men een stap vooruit gedaan, een nieuw licht of een iets intensere vibratie aangetrokken, of men wordt plotseling als het ware overdekt en naar beneden gezogen onder een verstikkende stolp, waar alles uit elkaar valt in een verzengende hitte; de vibratie van gisteren, die zo harmonieus was, zo helder, zo licht en zo soepel, wordt in één klap overdekt door een kleverige massa, alsof men kilometers wier moest doorworstelen om weer een beetje licht te vinden; alles wat men ziet, alles wat men aanraakt, alles wat men doet is als verrot, aangevreten door die invasie van beneden. Niets heeft meer enige zin. En toch zijn aan de buitenkant de omstandigheden dezelfde en is er niets veranderd. Het is een soort in zichzelf besloten strijd, zegt Sri Aurobindo, waar geen van beide partijen terrein van enige omvang kan winnen (het lijkt wel wat op de loopgravenoorlog in Europa), de spirituele kracht zet zich schrap tegen de weerstand van de fysieke wereld en die weerstand vecht om iedere centimeter en maakt min of meer succesvolle tegenaanvallen... En als er binnenin niet de Kracht en de Ananda was, zou het een uitputtend, walgelijk werk zijn. (31) En de veldslag lijkt eindeloos; men ‘graaft en graaft’, zeiden de rishi’s, en hoe dieper men doorgraaft, des te dieper lijkt de bodem weg te zinken: ‘Ik heb gedolven en gegraven... Heel wat herfsten heb ik me dag en nacht afgebeuld, de dageraden maakten me oud, de ouderdom vermindert de glorie van ons lichaam’, klaagde duizenden jaren geleden Lopamudra, de echtgenote van de ziener Agastya die ook de transformatie nastreefde: ‘Zelfs de mensen van vroeger die de Waarheid hadden ervaren en spraken met de goden, ... ook zij bereikten het einde niet.’ Maar Agastya liet zich niet ontmoedigen en zijn antwoord is zo ongelooflijk kenmerkend voor de overwinnaars die deze rishi’s waren: ‘Niet tevergeefs is de zware arbeid die door de goden beschermd wordt. Kom, laat ons alle elkaar bestrijdende krachten proeven, waarlijk, laat ons hiér de overwinning bevechten, laat ons de weg gaan van deze honderdkoppige veldslag’ (I.179). En werkelijk, het is als de hydra. Nacht in, nacht uit, in de slaap, maar ook met wijd open ogen ontdekt de zoekende de meest vreemde werelden. Hij legt stuk voor stuk de plaatsen bloot waar alle ontaarding van de mensen ontstaat, de oorlogen van de mensen, de concentratiekampen van de mensen – daar beneden wordt het hier voorbereid – hij vangt in hun holen alle gemene krachten die de kleine wrede mensen bezielen:

Een eenzaam ontdekker in gebieden vol dreiging,

Tegen de zon beschermd als termietensteden. (32)

En hoe meer licht men heeft, des te meer duisterheden ontdekt men; nacht in, nacht uit wordt de verborgen ontbinding opgespoord die het Leven ondermijnt – hoe kan men wat dan ook transformeren, zolang die kanker daar nog zit? En daar ons mentaal en vitaal reeds te hecht in de Waarheid verankerd zijn, en te helder geworden om nog door die ondergrondse krachten te kunnen worden aangevallen, krijgt het lichaam het te verduren, omdat dit het laatste bolwerk van de Leugen is. Men ziet dus heel duidelijk door welke oorzaak ziekte en dood het lichaam binnendringen – ieder falen beneden is een falen hier op aarde – en men begrijpt tastbaar, concreet en in finesses de geweldige ijdelheid van hen die menen de wereld te kunnen genezen met uiterlijke middelen en nieuwe instellingen: het kwaad is hier bij ons nog maar nauwelijks genezen en volkomen uitgeroeid, of het schiet ergens anders weer omhoog, in een andere hoek, in andere vormen. Het kwaad zit niet buiten, het zit binnenin en onderin, en zolang men die Ziekte niet zal hebben genezen, kan ook de wereld niet genezen. Sri Aurobindo heeft het duidelijk gezegd: De oude goden weten hoe ze zich een ander medium moeten kiezen. (33)

Helemaal in de diepte, voorbij de chaos en de angst, de grote Angst die daar op de bodem de boventoon voert, treft men een soort onmetelijke Afkeer aan, iets dat niet wil, dat NEE zegt op die hele levensnood, die schending van licht. Men voelt dat wanneer men daar zou afdalen, aan het einde van dat Nee, men terecht zou komen in een grote uitgestrektheid van steen, net als de extase boven een grote uitgestrektheid van licht is. De Dood is niet het tegendeel van het Leven, maar het omgekeerde van het lichtende Bovenbewuste én de deur daartoe – helemaal aan het einde van dat Nee bevindt zich het Ja en nog eens Ja, dat ons voortstuwt en ons keer op keer in lichaam na lichaam duwt uit louter vreugde. De Dood is slechts het verdriet van dat Ja en de grote Afkeer helemaal in de diepte een afspiegeling van die Gelukzaligheid. De Dood is niet het tegendeel van het Leven! hij is het duistere ontspannen van het lichaam dat het lichtende ontspannen van de eeuwige vreugde nog niet heeft gevonden. Wanneer het lichaam die extase zal vinden, die onmetelijkheid van licht en vreugde in de diepten van zijn materie zo goed als in de hoogten, dan zal het niet meer hoeven te sterven.

Waar is het ‘mij’, het ‘ik’ in dit alles? waar is ‘mijn’ probleem, ‘mijn’ dood, ‘mijn’ transformatie? de zoekende heeft het minuscule schild van het persoonlijk onderbewuste doorbroken, hij mondt overal in de wereld uit; de hele wereld biedt hem tegenstand: Niet wij voeren oorlog, alles voert oorlog tegen ons! We verkeerden in de mening dat we afgescheiden waren, ieder in zijn keurige huidomhulseltje, met een ‘binnenkant’ en een ‘buitenkant’, een individu en een collectiviteit, net als onze absurde, betekenisloze landsgrenzen, maar alles staat met alles in verbinding! er is geen enkele ontaarding, geen schaamte in de wereld die niet de een of andere wortel in onszelf heeft, er is geen dood waaraan we niet medeplichtig zijn; we zijn allen schuldig en zitten allen in de boot, niemand wordt gered als niet de hele wereld wordt gered! Het is niet de moeilijkheid van een lichaam, maar de moeilijkheid van het Lichaam, zegt de Moeder, en toch gebruikt zij er geen hoofdletter voor. Zo hebben Sri Aurobindo en de Moeder op materiële en experimentele wijze de substantiële eenheid van de wereld ontdekt: men kan geen enkel punt raken zonder alle punten te raken, men kan geen stap vooruit of omhoog doen zonder dat ook de rest van de wereld een stap omhoog of vooruit doet. We hadden het zojuist over een ‘strategisch’ probleem; het zou best kunnen dat de goddelijke strategie er tegen is, dat één punt in zijn eentje vooruitgang boekt zónder alle andere punten. Daarom hebben zesduizend jaar geleden de vedische rishi’s gefaald. Een individuele transformatie die volledig is en duurzaam, is niet mogelijk zonder een minimum aan transformatie van de wereld.

Zo werd de tweede fase van het werk aan de transformatie voltooid. Na er veertien jaar, van 1926 tot 1940, op een individuele geconcentreerde manier aan te hebben gewerkt met een handjevol zorgvuldig gekozen discipelen, waren Sri Aurobindo en de Moeder op een muur gestuit. Zodra het supramentale licht de aarde naderde om zich te verenigen met hetzelfde geïnvolueerde licht, kwamen stromen modder los uit het collectieve onderbewuste en werd alles overdekt. Om de mensheid eruit te helpen, zei Sri Aurobindo, was het niet voldoende dat een individu, hoe groot van formaat ook, individueel de uiteindelijke oplossing bereikte, (omdat) zelfs wanneer het Licht gereed is neer te dalen, dit zich niet blijvend kan installeren, tenzij ook de lagere regionen gereed zijn om de druk van het Neerdalen te verdragen. (34) Het is veelbetekenend (misschien meer dan men denkt) dat het hoogtepunt van die tweede fase van het werk aan de transformatie samenviel met het uitbreken van de tweede wereldoorlog. Wanneer de druk van het Licht in één enkel lichaam onder de mensen neerdaalt, begint ook het lichaam van de wereld een rode gloed te vertonen. Wat weten we eigenlijk over het goede van de wereld of over het kwade?

Bij de confrontatie met die collectieve weerstanden hadden Sri Aurobindo en de Moeder even geaarzeld; ze hadden zich afgevraagd of ze zich niet van de rest van de wereld zouden kunnen afsnijden en geheel alleen met een paar discipelen in een rechte lijn verder gaan, de transformatie uitvoeren en dan terugkeren naar een collectieve arbeid, zodat de transformatie die in henzelf voltooid was, of althans gedeeltelijk voltooid, zich als een olievlek over de rest van de wereld zou uitbreiden (dat is het idee dat zoveel spirituele, occulte, ridderlijke en andere groeperingen ertoe heeft aangespoord zich een geheime plek uit te kiezen, ver van de wereld, om beschermd tegen het bederf van de collectieve vibraties hun werk te doen); maar ze zagen in dat dit een illusie was en dat later de afgrond, of zoals Sri Aurobindo zei, de atmosferische kloof (35) tussen die nieuwe verwerkelijking en de oude wereld te onmetelijk zou zijn om ooit overbrugd te kunnen worden. Wat heeft het individueel succes voor zin als het niet overdraagbaar is op de rest van de wereld? We zouden zijn als die koning uit het sprookje van Andersen, waar we het zojuist over hadden. Als er plotseling een supramentaal wezen op aarde zou verschijnen, zou niemand het zien! Onze ogen zullen eerst geopend moeten worden voor een andere levenswijze. Als je een weg gaat die gebaand is, zegt de Moeder, (want het is met de paden als met de mensen: sommige zijn bereid) zonder het geduld te hebben te wachten op de rest van de schepping, dat wil zeggen als je iets verwerkelijkt dat heel dicht bij de Waarheid ligt vergeleken met de huidige toestand van de wereld, wat gebeurt er dan? Een ontwrichting van een zeker samenspel, een breuk, niet alleen in de harmonie maar ook in het evenwicht, omdat er een groot deel van de schepping zal zijn dat niet zal kunnen volgen. En in plaats van een algehele verwerkelijking van het Goddelijke zal men een kleine plaatselijke verwerkelijking hebben, oneindig klein, en van alles wat er uiteindelijk gedaan moet worden zal er dan niets gedaan zijn. Bovendien, onderstreept do Moeder: als men in zijn eentje het werk wil doen, is het absoluut onmogelijk het op een totale manier te doen, omdat ieder fysiek wezen, hoe volledig ook, zelfs al is het volkomen superieur van aard, zelfs al is het voor een zeer speciaal werk gemaakt, nooit meer dan gedeeltelijk en beperkt is. Het vertegenwoordigt slechts één waarheid, slechts één wet in de wereld – het kan een zeer complexe wet zijn, maar het is nooit meer dan één wet – en de totaliteit van de transformatie kan niet gerealiseerd worden door dit wezen alleen, door dit ene lichaam... Men kan in zijn eentje zijn eigen volmaaktheid bereiken; men kan in zijn bewustzijn oneindig en volmaakt worden. De innerlijke verwerkelijking is niet aan grenzen gebonden. Maar de uiterlijke verwerkelijking is daarentegen beperkt, in die zin, dat wanneer men een algemene actie wenst, men tenminste een minimum aantal fysieke wezens nodig heeft.

Na veertien jaar individuele concentratie zetten Sri Aurobindo en de Moeder in 1940 de poorten van hun Ashram wagenwijd open. Zo begon de derde fase van de transformatie, die nog steeds voortduurt, een fase van expansie en van werk op aarde.

Derde fase (de Ashram)

Een ‘Ashram’ in India is een spirituele of religieuze gemeenschap waarvan de leden, die zich rond een meester hebben verzameld, van de wereld afstand hebben gedaan om zich te wijden aan meditatie, concentratie en yoga-oefeningen en om de ‘bevrijding’ deelachtig te worden. Het is zeer de vraag of de Ashram van Sri Aurobindo met deze definitie nog iets te maken heeft, behalve het feit dat er discipelen zijn die zich rond Sri Aurobindo en de Moeder hebben geschaard. Het is geen soort exotisch klooster en nog minder een uitwijkplaats of een oord van vrede; het is eerder een smidse: Deze Ashram is niet geschapen... om de wereld te verzaken, maar om een centrum en oefenterrein te zijn voor de evolutie van een andere nieuwe levensvorm. (36) Kort voor Sri Aurobindo in Bengalen gearresteerd werd, in een periode waarin hij zelfs niet dacht aan het stichten van een ashram, schreef hij al: Het spirituele leven vindt zijn krachtigste expressie in de mens die het gewone leven der mensen leidt in de kracht van de yoga... Door een dergelijke eenheid van innerlijk en uiterlijk leven zal de mensheid uiteindelijk tot een hoger niveau worden verheven en machtig en goddelijk worden. (37) Zijn Ashram is dus volkomen verweven met het gewone leven en bevindt zich middenin het collectieve mengelmoes, omdat de transformatie dáár tot stand gebracht moet worden en niet op de een of andere bergtop in de Himalaya. Behalve het hoofdgebouw waar Sri Aurobindo en de Moeder hebben gewoond en waar hun graftombe (samadhi) zich bevindt, zijn de ongeveer veertienhonderd discipelen van alle nationaliteiten en uit alle achtergronden afkomstig, mannen en vrouwen, waaronder vierof vijfhonderd kinderen, wijd en zijd over de stad Pondicherry verspreid in meer dan driehonderd verschillende huizen. Er zijn geen beschermende muren behalve het innerlijk licht; de bazaar is vlak naast de deur.

De westerling die komt met het idee vrede te vinden en ‘yoga’ te leren, wordt dus teleurgesteld. Om te beginnen doet men geen enkele poging hem wat dan ook te leren (wat er zou moeten gebeuren is eerder áfleren), er zijn geen ‘cursussen’, er is geen enkel onderricht behalve de werken van Sri Aurobindo en de Entretiens (gesprekken) van de Moeder, die iedereen ter beschikking staan (zo goed als trouwens alle andere leren, de traditionele en niet-traditionele). Er zijn evenmin regels. De discipel moet alles zélf ontdekken en in zichzelf, te midden van een uiterlijk leven dat geweldig actief is. Hij is aan zichzelf overgelaten. Trouwens, hoe zou men regels kunnen opstellen voor een arbeid die alle mentale, vitale en psychische stadia van de evolutie omvat, alle menselijke types, alle tradities (sommige discipelen zijn grootgebracht in het Christendom, anderen in de Islam, het Boeddhisme of het atheïsme)? Iedereen moet zijn eigen waarheid ontdekken, die niet die van zijn buurman is. Sommigen geloven in de deugd van het ascetisme, ondanks alles wat Sri Aurobindo erover heeft gezegd, en leven teruggetrokken als asceten; anderen geven de voorkeur aan judo of voetbal; sommigen geloven in boeken en anderen geloven er niet meer in; nog weer anderen zitten in het zakenleven en fabriceren roestvrij staal, parfums of zelfs enige tonnen suiker in een nieuwe raffinaderij. Er is voor elk wat wils. Wie van schilderen houdt, schildert; wie van muziek houdt heeft de beschikking over alle mogelijke Indiase en westerse instrumenten; wie ervan houdt onderwijs te geven geeft les aan het International Centre of Education en bestrijkt het hele scala van kleuterklas tot de universiteit. Er is ook een drukkerij, er zijn laboratoria, landerijen, rijstvelden en werkplaatsen voor personenauto’s, tractoren en vrachtwagens; een röntgenafdeling en een operatiekamer; alle mogelijke beroepen zijn er vertegenwoordigd. Het is een microkosmos. Men kan er ook bakker zijn of zelfs borden wassen of timmerman zijn als men gelooft in de deugd van een eerlijk ambacht. Er is trouwens geen enkel verschil tussen al die bezigheden; niemand wordt ervoor betaald en niemand is hoger geplaatst dan een ander. De Moeder voorziet in alle levensbenodigdheden, al naar gelang ieders behoefte; er is maar één ware arbeid: het vinden van de waarheid van het eigen wezen, waartoe dat andere werk aan de buitenkant slechts een middel is. Het vreemde is trouwens dat men vaak getuige is van veranderingen van bezigheden naarmate het bewustzijn begint te ontwaken; de waarden die in het oude beroep de boventoon voerden verbrokkelen nogal gauw, en omdat geld geen betekenis meer heeft, voelt bijvoorbeeld degene die zich medicus waande zich beter als handwerksman, en een middelmatig mens ontpopt zich plotseling tot schilder of dichter of stort zich op de studie van het Sanskriet of de ayurvedische geneeskunde. Het is een totale herziening van de uiterlijke waarden aan de hand van dat ene innerlijke criterium. Een discipel die de Moeder op zekere dag had gevraagd wat de beste manier is om mee te werken aan de supramentale transformatie, kreeg het volgende te horen: Het is altijd weer hetzelfde: je eigen wezen verwerkelijken, het doet er niet toe in welke vorm, het doet er niet toe langs welke weg – dat is van geen enkel belang – maar het is de enige manier. Ieder individu draagt een bepaalde waarheid in zich en met die waarheid moet hij zich verenigen, die waarheid moet hij leven; en zo is de weg die hij gaan zal om zich met die waarheid te verenigen en haar te verwerkelijken ook de weg die hem zo dicht mogelijk bij de Transformatie zal brengen. Dat wil zeggen dat beide absoluut één zijn: de persoonlijke verwerkelijking en de transformatie. Wie weet? Misschien is het zelfs deze veelvoudige benadering die het Geheim zal openbaren en de deur zal openen.

Er is ook geen gemeenschapsleven behalve een innerlijke band. Sommige discipelen hebben de gewoonte van vroeger in stand gehouden uit de tijd dat de Moeder haar gesprekken (‘Entretiens’) met de Ashramkinderen voerde en blijven tweemaal in de week bij elkaar komen om samen te mediteren; maar vooral in de sport ontmoeten ze elkaar (er is wel een gemeenschappelijke eetzaal, maar de meesten koken liever zelf, in gezinsverband of alleen). Men kan er allerlei sport beoefenen, van de traditionele hatha-yoga tot tennis en boksen; er is nauwelijks een discipel te vinden die daar niet een of twee uur per dag aan besteedt. De zee is vlak bij, maar er is ook een olympisch zwembad; er zijn basketbalen volleybalterreinen, een renbaan, een turnlokaal, een boksring, een judozaal, enz. Er worden alle mogelijke lichaamsoefeningen gedaan door mensen van vijf tot tachtig jaar. Er is ook een theater en er is een bioscoop. Toch is de sport evenmin een geloofsartikel; niets is een geloofsartikel, behalve natuurlijk het geloof in de goddelijke mogelijkheden van de mens en in een waarachtiger leven op aarde. Jullie, mijn kinderen, zei de Moeder tegen de jongsten, leven hier allemaal in uitzonderlijke vrijheid... Geen sociale beperkingen, geen morele beperkingen, en intellectuele beperkingen, geen principes; niets dan een Licht dat hier is. Maar dat Licht is erg veeleisend, en hier begint het werk op aarde.

Hoe kan men spreken over werk ‘op aarde’ met veertienhonderd discipelen of zelfs tienduizend? Laten we er onmiddellijk aan toevoegen, dat de Ashram slechts een concentratiepunt van het werk is – in feite is de Ashram overal in de wereld waar er mensen zijn die geloven in een waarachtiger leven, ongeacht of ze Sri Aurobindo kennen of niet, omdat hun innerlijke gerichtheid of innerlijke wil een type concentratie of noodzaak vertegenwoordigt, die hen automatisch in de smeltkroes stopt. De transformatie is niemands voorrecht, integendeel, er moeten juist veel mensen zijn en liefst zo verschillend mogelijk. De Ashram is dus een symbolisch centrum, zoals een laboratorium in zekere zin het symbolisch centrum is van een vaccin dat vervolgens op miljoenen mensen gaat inwerken: het laboratorium, placht Sri Aurobindo te zeggen. Dit is beter te begrijpen wanneer we erbij zeggen, dat ieder individu een zeker samenspel van vibraties vertegenwoordigt en dat iedereen toegang heeft tot een speciaal gebied van het Onderbewuste. Deze werelden, die kennelijk van een ongelooflijke verscheidenheid zijn, zijn in feite ieder op zich samengesteld uit enkele typerende vibraties; de veelheid van vormen (of liever van vervormingen), van wezens, plaatsen en gebeurtenissen in een bepaald gebied betreft slechts een identieke vibratie. Zodra men een beetje bewust wordt en zonder zich te laten bedwelmen in het onderbewuste begint af te dalen om daar te werken, merkt men met verbazing, bijna met vermaak, dat de fysieke personen die we kennen en die uitwendig verschillend genoeg zijn wanneer men hen op het mentale of vitale vlak tegenkomt, in het Onderbewuste bijna versmolten en verwisselbaar zijn! Dan vraagt men zich af of het om die-en-die gaat, of iemand anders. Zo zijn er ook typen mensen die, hoewel uiterlijk gescheiden door verschillende godsdiensten, culturen, sociale niveaus en zelfs door een verschillende moraal, in het Onderbewuste allen gelijk zijn, alsof we de een zien door de ander heen, zegt de Moeder; het is of de dingen op een merkwaardige manier over elkaar gelegd zijn. En we zien maar twee of drie mensen, de een door de ander heen, omdat ons gezichtsveld tot een klein kringetje beperkt is, maar als we de totale visie hadden, zouden we zien dat er achter hen duizenden en nog eens duizenden schuil gaan. En ze zijn met elkaar verbonden in duidelijk onderscheiden gebieden. Er zijn wezens die men in het Onderbewuste nooit samen ziet en die toch in het uiterlijk leven heel dicht bij elkaar staan, en omgekeerd. Zo blijkt duidelijk het mechanisme van het werk op aarde: Iedereen, zegt de Moeder, is een instrument om een bepaald complex vibraties onder controle te krijgen, die zijn speciale arbeidsterrein vertegenwoordigen; iedereen heeft door zijn goede eigenschappen én zijn fouten toegang tot een gebied van het aardse bewustzijn dat zijn aandeel vertegenwoordigt in de collectieve transformatie. En dan begrijpt men waarom de transformatie niet door één enkel individu uitgevoerd kan worden, want hoe groot dit ook zij, hoe wijd ook diens innerlijke organisatie en zijn mentale, vitale en onderbewuste kolonisatie, hij vertegenwoordigt slechts één complex vibraties. Hij kan hoogstens het type vibratie transformeren dat hij zelf vertegenwoordigt, en zelfs dat is nog niet zeker, want uiteindelijk hangt alles met elkaar samen. En zo begrijpt men ook dat de transformatie niet gedaan kan worden met kleine heiligen. Niet met heiligheid wordt het vaccin geproduceerd, maar met dat deel van de ziekte van de mens dat men moedig op zich durft te nemen. In alle gevallen is er ziekte, maar in het ene geval sluit men er de ogen voor en raakt men in extase, en in het andere stroopt men de mouwen op en telt men het aantal reageerbuizen. Een discipel beklaagde zich eens heftig over de mengelmoes van de Ashram en de ‘onmogelijke’ lieden die zich daar bevonden, waarop Sri Aurobindo opmerkte: Het is noodzakelijk, of liever onvermijdelijk, dat in een Ashram die een laboratorium is... voor een spirituele en supramentale yoga de mensheid in allerlei vormen is vertegenwoordigd. Want het probleem van de transformatie heeft te maken met allerlei gunstige en ongunstige elementen. Een en dezelfde mens draagt feitelijk een mengsel van beide in zich. Als er slechts satwische (deugdzame) en beschaafde mensen komen om yoga te doen, mensen die weinig moeite hebben met hun vitale problemen, zou het best kunnen dat de onderneming schipbreuk zou lijden omdat dan het probleem van het vitale element in de aardse natuur nog niet aangepakt is en overwonnen. (38) Een andere discipel, wellicht ten prooi aan zelfverwijt, schreef aan Sri Aurobindo: ‘Wat een snertdiscipelen zijn we! Had U zich maar wat beter menselijk materiaal uitgezocht en bij U geroepen, misschien zo iemand als X?’ en Sri Aurobindo antwoordde: Wat die discipelen betreft, dat ben ik helemaal eens! – Jawel, maar dat betere materiaal – verondersteld dat dat zou bestaan – zou dat voor de mensheid typerend zijn? Het zou het probleem nauwelijks oplossen om alleen maar een paar uitzonderlijke gevallen bij de kop te nemen. En zouden die ermee instemmen mijn weg te gaan? – dat is ook nog maar de vraag. En als ze op de proef gesteld zouden worden, zou het gewone mens-zijn zich dan niet opeens openbaren? – dat is nog weer een ander punt. (39) Ik wil geen honderdduizenden discipelen. Het is meer dan genoeg als ik honderd volledige mensen kan krijgen, die hun kleinzielige ikje achter zich hebben gelaten en die de instrumenten van God zullen zijn. (40)

Praktisch gesproken wordt het werk gedaan via al onze psychologische moeilijkheden afzonderlijk, die ieder een symbool zijn van dezelfde moeilijkheden over de hele wereld – als men een gegeven vibratie in een individu raakt, wordt dezelfde vibratie in de hele wereld geraakt. Ieder van jullie, zegt de Moeder, vertegenwoordigt een van de moeilijkheden die voor de transformatie overwonnen moet worden – en dat zijn er dus héél wat! Het is zelfs méér dan een moeilijkheid; ik heb jullie geloof ik al eerder gezegd dat iedereen een onmogelijkheid vertegenwoordigt die opgelost moet worden; en wanneer al die onmogelijkheden opgelost zullen zijn, zal het Werk zijn voltooid. Zoals we weten heeft ieder individu een schaduw die hem op de hielen zit en die het doel van zijn leven lijkt tegen te spreken. Ze is de speciale vibratie die hij moet transformeren, zijn arbeidsterrein, zijn struikelblok. Ze is tegelijkertijd zowel de uitdaging van zijn leven als de overwinning van zijn leven. Ze is zijn aandeel in de vooruitgang van de collectieve aardse evolutie. Maar in ons laboratorium doet zich een eigenaardig verschijnsel voor: in het gewone leven of in een individuele yoga is die schaduw min of meer latent, min of meer hinderlijk, en lost zich tenslotte op, of beter nog: ze zakt weg in een onderaardse kerker; maar zodra men zich aan een aardse yoga zet, merkt men dat ze helemaal niet is weggezakt; ze treedt aan het daglicht en blijft steeds weer met onvermoeibare felheid aan het daglicht treden, alsof de slag nooit gewonnen was – alsof men inderdaad op dit speciale vibratiepunt voor de hele wereld een veldslag moest leveren; het heeft er de schijn van of de zoekende de plaats van een speciale felle strijd is geworden die symbolisch is voor dezelfde strijd die zich min of meer in het verborgene op hetzelfde schaduwpunt in alle overige menselijke individuen afspeelt. Je doet je yoga niet langer voor jezelf alleen, zegt de Moeder, je doet yoga voor de hele wereld, zonder het te willen, automatisch. En de zoekende toetst in wezen het principe van de substantiële eenheid van de wereld: als men ingrijpt om een bepaalde vibratie in zichzelf te veranderen, zijn er myriaden broeren zustervibraties die over de hele wereld gaan tegenwerken. Sri Aurobindo noemt dat yoga voor het aardse bewustzijn. (41) Omdat hij het leven aanvaardt, heeft hij (de zoekende van de integrale yoga) niet alleen zijn eigen last te dragen, maar een groot deel van de last van de wereld erbij, als voortzetting van zijn eigen last die al zwaar genoeg is. Daarom heeft zijn yoga meer het karakter van een veldslag dan andere yoga’s; het is echter niet alleen een individuele veldslag, het is een collectieve oorlog die wordt gevoerd over een uitgestrekt terrein. Hij moet niet alleen in zichzelf de krachten van de onwaarachtigheid en chaos van het ik overwinnen, hij moet ze ook overwinnen als vertegenwoordigers van dezelfde vijandige, onuitputtelijke krachten in de wereld. Hun representatief karakter geeft hun een veel hardnekkiger vermogen om tegen te werken en een bijkans eindeloos recht op terugkeer. Vaak merkt hij dat zelfs wanneer hij met volharding zijn eigen persoonlijke slag heeft gewonnen, hij deze dan nog steeds weer opnieuw moet winnen in een schijnbaar eindeloze oorlog, omdat zijn innerlijk bestaan inmiddels al zover verwijd is, dat dit niet alleen zijn eigen wezen omvat met zijn duidelijk omschreven behoeften en ervaringen, maar ook solidair is met het wezen van anderen, omdat hij het heelal in zich omvat. (42)

Zal er ooit aan deze taak een einde komen? Men zou kunnen denken dat het Onderbewuste een riool zonder einde is – ‘de bodemloze put’, zeiden de rishi’s –en dat wachten tot het is schoongemaakt om te kunnen slagen in de supramentale transformatie het risico inhoudt dat men lang moet wachten. Maar dat is slechts schijn. Ieder mens brengt bij zijn geboorte niet een nieuwe bijdrage van het onderbewuste en het onbewuste met zich mee: hij put uit dezelfde bron, hij herhaalt dezelfde vibraties die eindeloos ronddraaien in de aardse atmosfeer. De mens is niet beter in staat duisternis te scheppen dan hij in staat is licht te scheppen; hij is slechts het bewuste of onbewuste instrument van het ene of van het andere (en meestal van beide). Er worden geen nieuwe vibraties de wereld ingebracht behalve die van de bovenbewuste Toekomst, die stukje bij beetje aanwezig worden en de vibraties van ons evolutieve verleden oplossen of transmuteren. Het Onderbewuste en het Onbewuste zijn vandaag de dag minder onderbewust en minder onbewust dan ze het tweeduizend jaar geleden waren, dat is duidelijk, we hebben er allemaal toe bijgedragen om het zover te krijgen. Dit verhaasten van de Toekomst in het heden is de hele sleutel van de transmutatie van de wereld. De yoga is de plaats waar de Toekomst versneld wordt, en de pionier van de evolutie het instrument dat steeds machtiger vibraties naar omlaag trekt. Het werk van de zoekende is dus niet zozeer een negatief werk van het onderbewuste schoonmaken, dan wel een positief werk van licht aanroepen; hij bespoedigt beneden de vibraties van de Toekomst om het saneringsproces te versnellen. Sri Aurobindo noemt dat het ‘neerdalen’, het is zoals we al hebben gezegd het kenmerk van zijn yoga: Als er in andere yoga’s een neerdalen is, is dat slechts een gebeurtenis onderweg of het resultaat van het opstijgen – het stijgen is daar toch het ware. Hier is het opstijgen de eerste stap, maar als middel tot het neerdalen. Het neerdalen van het nieuwe bewustzijn dat door het stijgen is verworven is het stempel en het zegel van de sadhana (discipline)... het doel is hier de goddelijke levensvervulling. (43) En wanneer Sri Aurobindo spreekt over ‘neerdalen’, laten we dan goed begrijpen dat het niet gaat om een punt boven dat wordt gevolgd door een punt beneden; het betekent niet dat men beneden een groot corvee gaat doen om de boel een beetje schoon te maken, het gaat erom dat beneden ophoudt beneden te zijn. Om een prozaïsch voorbeeld te geven (en God weet dat de transformatie prozaïsch is): men kan boodschappen gaan doen in de bazaar temidden van een ondoordringbare en desintegrerende mensenmassa, of ’s nachts ronddwalen in bepaalde kwaadaardige regionen van het Onderbewuste, en dit doen met dezelfde intensiteit van bewustzijn, licht en vrede, als wanneer men alleen in zijn kamer zit met gesloten ogen en in diepe meditatie verzonken. Dat is ‘neerdalen’. Er is geen verschil meer, hoog en laag zijn even lichtend en vredig. En zo verloopt de transformatie van de aarde: de substantiële eenheid van de wereld werkt in beide richtingen; als het waar is dat men geen schaduw kan raken zonder alle schaduwen van de wereld te raken dan kan men omgekeerd ook geen enkel licht raken zonder alle schaduwen rondom te veranderen. Alle vibraties zijn besmettelijk, ook de goede. Iedere overwinning die bevochten wordt, is een overwinning voor allen. Maar het tegendeel zou verbazingwekkend zijn! Het is allemaal hetzelfde Wezen! riep de Moeder uit, en is maar één bewustzijn, maar één substantie, maar één kracht en maar één lichaam in de wereld. En daarom kon Sri Aurobindo zeggen: Als het Supramentale in ons lichaam neerdaalt (in dat van Sri Aurobindo en de Moeder) zou dat betekenen, dat het in de Materie is neergedaald, en dus is er geen reden waarom het zich niet in de sadhaks (discipelen) zou manifesteren. (44)

Hoe meer de zoekende boven vooruitgang zal boeken, des te ruimer wordt de toegang die hij beneden krijgt – het Verleden dat hij raakt staat precies in verhouding tot de Toekomst die hij ontdekt – en des te meer ook zijn vermogen tot collectieve transformatie zal groeien. Tot op heden was het vermogen dat naar beneden was getrokken een mentaal vermogen, of op zijn best een bovenmentaal, dat slechts halverwege het dal reikte, maar nu een supramentaal of spiritueel vermogen in het aardse bewustzijn is neergedaald, dank zij de verwerkelijking van Sri Aurobindo en de Moeder, is het denkbaar dat die hoogste Toekomst het diepste Dal zal raken en het schoonmaakproces zal verhaasten, dat wil zeggen in laatste instantie de evolutie van de hele mensheid. De yoga is een geconcentreerd evolutieproces en de progressie is meetkundig: De eerste duistere materiële beweging van de Kracht van de evolutie voltrekt zich zeer geleidelijk door de era heen; de beweging van het Leven vordert langzaam, maar met steeds snellere tred, ze is in duizenden jaren geconcentreerd; het mentale kan het trage verloop van de Tijd, die geen haast heeft, verder samenballen en grote stappen doen in een paar eeuwen; maar wanneer de bewuste geest ingrijpt, wordt een uiterst geconcentreerd evolutieproces mogelijk. (45) We zijn er. De stuiptrekkingen van de wereld van vandaag zijn ongetwijfeld het teken dat de neerdalende Druk toeneemt en dat er een werkelijke oplossing naderbij komt. Het kan best zijn dat de supramentale onderneming, wanneer ze eenmaal begonnen is, zelfs tot haar eerste beslissende stadium niet zo snel zal verlopen; het kan zijn dat er lange eeuwen voor nodig zullen zijn, wil er iets blijvends geboren worden. Maar geheel onvermijdelijk is dit niet, want het principe van dergelijke veranderingen in de Natuur lijkt een langdurige duistere voorbereiding te zijn, die wordt gevolgd door een snel samenbundelen en verhaasten van die elementen tot de nieuwe geboorte, een snelle bekering, een snelle transformatie die zich in zijn lichtend moment als een wonder aftekent. Zelfs wanneer de eerste beslissende verandering bereikt is, is het zeker dat de mensheid als geheel zich niet tot op dat niveau zal kunnen verheffen. Een scheiding kan niet uitblijven tussen degenen die in staat zijn op spiritueel niveau te leven, en degenen die slechts kunnen leven in het licht van wat daarvan in de mentale laag doorsijpelt. En ook onder hen kan er nog best een grote massa mensen zijn die wel van bovenaf wordt beïnvloed, maar die aan het licht nog niet toe is. Maar zelfs dát zou een transformatie zijn en een begin, dat ver voorbij alles ligt dat tot nog toe werd bereikt. Deze hiërarchie zou niet zoals in onze huidige vitale leefwijze de betekenis hebben van een egoïstisch heersen over de onontwikkelden door de meer ontwikkelden, maar van een leiden van de jongeren door de oudere broeders van het ras en een voortdurend werken om hen te verheffen tot een hoger spiritueel niveau en tot ruimere perspectieven. En ook voor de leiders zou dit opstijgen tot de eerste spirituele niveaus niet het einde betekenen van de goddelijke weg, geen hoogtepunt dat op aarde niets meer te bereiken overlaat, want er zouden altijd nog hogere niveaus zijn binnen het supramentale[6], zoals de oude vedische dichters wel wisten toen ze over het geestelijk leven spraken als over een onophoudelijk stijgen. (46)

‘De priesters van het Woord beklimmen U als een ladder,

O Gij, die honderd krachten zijt.

Terwijl men stijgt van top naar top,

Toont Gij al wat er nog gedaan moet worden.’ [7]

In wezen hebben we al die eeuwen doorgemaakt om de Basis voor te bereiden. Een basis van zekerheid en welzijn door onze wetenschap, een basis van naastenliefde door onze godsdiensten en onze moraal, een basis van schoonheid en harmonie door onze kunst, en een mentale basis van gewetensvolle nauwkeurigheid –maar dat is allemaal een basis voor iets anders. In beslag genomen als we zijn door onze pogingen om het goed te doen, zien we maar één aspect van het grote Werk – een aspect van aardse onsterfelijkheid zoals de rishi’s, een aspect van eeuwige Duurzaamheid zoals de Boeddha, een aspect van naastenliefde, een aspect van welzijn, alle mogelijke aspecten, maar we blijven niet voor altijd als kinderen met blokken spelen! Niets van dat alles is een einde, het is een negatieve omstandigheid van het Spel; er is nog niets begonnen! Wat is er begonnen? ... Misschien is het alleen maar wachten totdat we ons van het Spel bewust worden, opdat het beginnen kan. We hebben sinds Jules Verne alle mogelijke avonturen tot op de bodem uitgediept en geleidelijk aan hebben deze zich voor ons gesloten; welke oorlog, welke revolutie is het nog waard dat we er voor bloeden? Onze Everest is niet maagdelijk meer en de hoge zeeën goed bewaakt – alles is voorzien en gereglementeerd, zelfs de stratosfeer. Misschien om ons te leiden naar de enige oplossing in deze wereld, die ons meer en meer verstikt? We hebben gemeend dat we bijziend waren, blinde vinken op deze planeet, en het grote Oog van binnen hebben we gecorrigeerd net als onze vleugels om de wereld rond te vliegen, door een stalen instrument dat ons steeds verder wegdrukt. Misschien was dat wel om onszelf te dwingen meer in onszelf te geloven dan in onze machines, en dat wij het beter kunnen dan zij. ‘Zij draaien steeds in cirkels rond, gehavend en struikelend, als blinden geleid door een blinde’, zei de Mundaka Upanishad (I.2.8) lang geleden. Is de tijd niet gekomen om een blik over onze constructies te werpen en het Spel te beginnen? om in plaats van het hanteren van schoppen en pikhouwelen, evangeliën en neutronen, het bewustzijn te gaan ontginnen en dit zaad op de winden van de tijd te werpen, opdat het leven begint?

O ras uit aarde geboren, door Kracht en Lot gedreven,

O kleine avonturiers in een oneindige wereld,

Gevangenen van een mensheid van dwergen,

Hoe lang nog zult gij de mentale kronkelpaden treden

Rond de kleine dingen en Uw nietig zelf?

Niet voor onveranderlijke kleinheid zijt gij bestemd,

Niet voor zinledige herhaling zijt gij gebouwd...

Almachtige vermogens sluimeren in de cellen der Natuur,

Een groter bestemming ligt voor U open...

Het leven dat gij leidt verbergt het Licht dat gij zijt. (47)

En wanneer we een blik over de muur werpen, is alles er, het is er al, het wacht er alleen maar op dat we het wensen:

Ik zag hen gaan door de schemering der tijden,

De kinderen met zonneogen van een wonderbare dageraad,

Machtige barrière-brekers van de wereld,

Architecten der onsterfelijkheid,

Hun lichaam stralend met het licht des Geestes,

Dragend het magisch woord, het mystieke vuur,

Dragers van de Dionysus-kelk der vreugde... (48)

Het IJzeren Tijdperk is voorbij. (49)

De voorwaarden voor het tijdperk van de Waarheid mogen zwaar lijken, die gevaarlijke afdaling in het Onbewuste, de veldslag tegen de Schaduw en de dreiging van de Dood; maar hebben we niet ons leven geriskeerd voor veel futielere ondernemingen? De grootheid van de mens ligt niet in wat hij is, maar in wat hij mogelijk maakt (50), zegt Sri Aurobindo. De Overwinning moet éénmaal bevochten worden, in een lichaam van vlees en bloed. Wanneer één enkel mens die Overwinning zal hebben weggedragen, zal dat een overwinning zijn voor álle mensen en in álle werelden. Want onze kleine aarde, die ogenschijnlijk zo onbetekenend is, is het symbolisch terrein van een veldslag die zich afspeelt door alle kosmische hiërarchieën heen, zoals ook het bewuste menselijk wezen het symbolisch terrein is van een veldslag die in alle mensen geleverd wordt – als we hier overwinnen, overwinnen we overal; wij zijn het die de doden zullen bevrijden, wij zijn het die het leven zullen bevrijden. Door onze bewustwording zijn wij, ieder van ons, de bouwers van de hemel en de verlossers van de aarde. Daarom krijgt ons leven op aarde een uitzonderlijk belang onder al onze andere leefwijzen, daarom blijven de bewakers van de Leugen hardnekkig doorgaan ons het gindse te prediken: Men moet zich haasten om zijn werk hier te doen, zegt de Moeder, want slechts hiér kan men het waarlijk doen. Verwacht niets van de dood, het leven is je redding. Dáárin moet men zich transformeren; het is op aarde dat men vooruitgaat, op aarde dat men verwerkelijkt. Het is in het lichaam dat men de Overwinning behaalt. Dan zal de wet van de evolutie niet meer de wet zijn van tegenstellingen die ons achtervolgen om ons aan onze menselijke onvolwassenheid te ontrukken, maar een wet van licht en van vooruitgang zonder einde – een nieuwe evolutie in de vreugde van de Waarheid. De Overwinning moet éénmaal bevochten worden. Er is één getransformeerd lichaam nodig, één enkel lichaam dat de ijzeren wet voor alle lichamen overwint. En de medewerking van alle mensen om die ene Overwinning te behalen. Het strategische probleem van de transformatie ligt levensgroot voor ons. Als de aarde roept en de Allerhoogste antwoordt, kan het uur zelfs nu aangebroken zijn – even now.[8]

Het einde dat steeds weer een begin is [1]

De verwerkelijking van de Vedische rishi’s is een collectieve verwerkelijking geworden; het Supramentale is het aardse bewustzijn binnengegaan en afgedaald tot in het fysiek-onderbewuste, op de grens van de Materie; er hoeft nu nog slechts één brug geslagen te worden wil de verbinding tot stand gebracht zijn. Een nieuwe wereld is geboren, zegt de Moeder. We zitten op dit moment midden in een overgangsperiode, waarin beide door elkaar lopen: het oude, nog in het volle bezit van zijn vermogens, houdt hardnekkig stand en gaat door met het overheersen van het gewone bewustzijn, en het nieuwe glipt stilletjes naar binnen, nog heel bescheiden en onopgemerkt, in die zin, dat er uiterlijk, voor het moment althans, niet veel is veranderd... En toch werkt het en groeit het, tot de dag aanbreekt waarop het sterk genoeg zal zijn om zichzelf zichtbaar aan de dingen op te leggen. Niet alle moeilijkheden zijn van onderbewuste aard.

Er bestaat een heel bewust probleem, dat zich als een bronzen poort tegen die nieuwe wereld opwerpt, en dat is niet ons materialisme, zoals we graag zeggen – de geleerden zullen, als ze oprecht zijn, de eersten zijn om in de Waarheid uit te monden – maar het enorme spirituele harnas waaronder we de Geest hebben verborgen. Het werkelijke trucje van de duivel is niet de leugen of de haat te vangen en die over de wereld uit te zaaien, zoals Attila en de nazi’s – daar is hij veel te listig voor – maar het nemen van een stukje echte waarheid en dat een klein beetje te verdraaien. Niets is er weerbarstiger dan de ontaarde waarheid; de leugen erft alle macht van het ware dat zij insluit. Men heeft ons bij herhaling gezegd dat de redding in de hemel ligt – en dat is ook zo, er is geen redding voor de mens zolang hij nog met zijn neus in de materie blijft zitten, zijn redding ligt in de bovenbewuste hemel, en waarschijnlijk was het nodig ons eerst die hemel te verkondigen om ons uit onze eerste dierlijke en evolutionaire verkalking te halen – maar dat is slechts een eerste stadium van de evolutie, waar we echter een einddoel van gemaakt hebben dat hard is als steen. En nu keert dat doel zich tegen ons. We hebben de Goddelijkheid in de Materie verloochend en haar opgesloten in onze heilige oorden, en nu wreekt de Materie zich – we hebben haar grof genoemd, en grof is ze ook. Zolang we deze Onevenwichtigheid aanvaarden, zal er voor de aarde geen hoop zijn; we zullen heen en weer geslingerd worden van de ene pool naar de andere, die beide even verkeerd zijn, van het materiële genot naar de spirituele strengheid, zonder ooit de volheid te vinden. De oude intellectuele culturen van Europa eindigden in een uitbarsting van twijfel en een onmachtig scepticisme, de vroomheden van Azië in stagnatie en verval. (1) [2] We hebben de kracht van de Materie nodig, zo goed als we de frisse wateren van de Geest nodig hebben, maar ons materialisme is afstompend en ons geloof nog slechts de omkering van ons ongeloof: De Atheïst is God die met Zichzelf verstoppertje speelt; maar is de Theïst iets anders? Misschien wel, want hij heeft de schaduw van God gezien en zich eraan vastgeklampt. (2)

Als we deze Onevenwichtigheid willen genezen – alles wat niet in evenwicht is gaat te gronde, in ons lichaam, onze gemeenschappen of onze kosmische cycli –moeten we duidelijk zien. We zijn het Wachtwoord kwijtgeraakt, dat is de afrekening van ons tijdperk; we hebben het ware vermogen vervangen door trucjes en de ware vrijheid door dogma’s. We worden in alle regionen door drogbeelden geregeerd. En het zal steeds meer een regering van drogbeelden worden, als we niet met die vernederende halve waarheden van boven en beneden afrekenen om ons onder te dompelen in de ware bron, Binnenin, en het praktische geheim van de Geest in de Materie terug te vinden. ‘Onsterfelijk onder de sterfelijken... is hij de god die innerlijk is verankerd, hij is de energie die onze goddelijke vermogens uitwerkt’ (Rig Veda, IV.2.1). Omdat ze dit Geheim kenden, hebben de rishi’s noch de wijzen van de oude Mysteriën de ontzaglijke verdeling aangebracht die ons ondermijnt – ‘onze Vader de hemel, onze Moeder de aarde’ – ze hebben de moeilijkheden er niet uitgeknipt door onze volheid naar het gindse te verwijzen: ‘Laat ons juist hier overwinnen, laat ons deze honderdkoppige veldslag leveren’. Toen ze eenmaal de top van het bewustzijn bereikt hadden, verloren ze niet het bewustzijn in een bleke extase: ‘Ik ben een zoon van de Aarde, de grond is mijn moeder...’ (Atharva Veda, XII.1); aan de uiterste grenzen van het Oneindige vonden ze de kleinzieligheden van beneden niet klein meer: ‘O Godheid, bewaar voor ons het Oneindige en strooi met gulle hand het eindige’ (Rig Veda, IV.2.11). ‘O Aarde, hoe kunnen wij spreken over Uw schoonheid, die is in Uw dorpen en wouden en in Uw bijeenkomsten, oorlogen en veldslagen’ (Atharva Veda, XII.44.56). Zij streden en zij waren onoverwinnelijk, want ze wisten dat God in ons is: ‘O zoon van het lichaam... Gij die vol geluk en licht zijt, Gij die overwint en wie niets kan deren’ (III.4.2, 9.1). Een overwinnende waarheid van fiere mensen, voor wie de dood een leugen en een nederlaag is. Een waarheid van de goddelijke vreugde op aarde. Ongetwijfeld was hun waarheid nog te prematuur voor de Europese horden, die moesten horen praten over de hemel vóór ze over de aarde hoorden, maar misschien is uiteindelijk de tijd gekomen om de Mysteriën te onthullen, of ze nu Vedisch zijn of Orphisch, Alchemistisch of Katharistisch, en om de volledige waarheid van beide polen terug te vinden in een derde positie, die niet die der materialisten is noch die van de spiritualisten: Het opstijgen van de mens naar de hemel is niet de sleutel, maar eerder zijn opstijgen naar de geest hier op aarde, en ook het neerdalen van de geest in zijn gewone menszijn en de transformatie van zijn aardse natuur. Want dit en niet de een of andere redding na de dood is de werkelijke nieuwe geboorte waarop de mensheid wacht als bekroning van haar lange, duistere en smartelijke weg. (3)

Het is een boodschap van hoop, die Sri Aurobindo ons brengt. Onze afrekening met de drogbeelden is in laatste instantie slechts het teken van een nieuw ontwaken; onze schaduwen en ons verval zijn altijd het ontstaan van een groter licht dat moest neerdalen om de grenzen te doorbreken; en er zijn maar twee manieren om die grenzen te doorbreken: door een overmaat aan licht of door een overmaat aan schaduw, maar de ene stort onze nacht in het licht en lost haar op, terwijl de andere het licht stort in onze nacht en deze transformeert. De ene manier bevrijdt een paar individuen, de andere bevrijdt de gehele aarde. Tienduizend jaar geleden al hadden enkele giganten onder de mensen het Geheim aan de wereld ontrukt, dat is waar, maar dat was het voorrecht van slechts een handjevol ingewijden, en we moeten allemáál ingewijden worden. Tienduizend jaar geleden leefden we in het gouden tijdperk en nu lijkt alles in de nacht te zijn verzonken, maar in werkelijkheid is niet de nacht over de aarde neergedaald, zoals de voorspellers van het Einde der Tijden dat zouden willen, maar het licht heeft zichzelf in de wereld begraven: het Geheim móest verloren gaan, de mensheid móest de nachtelijke gang van het tijdperk van de rede en de godsdiensten omlaag gaan om het Geheim in zijn gehéél terug te vinden, in álle volwassen mensen, en om óveral het licht te vinden, in alle duisternis, alle ellende en alle kleinzieligheid, in plaats van een hoge lamp op het een of andere Vedische of Iraanse altaar. We staan aan de aanvang der Tijden; de evolutie beschrijft niet de steeds subliemer en steeds meer ontbindende weg van een afgeschoten pijl, maar een spiraal: ze is geen kronkelige weg om –enigszins gehavend – weer naar het uitgangspunt terug te keren; integendeel ze heeft de bedoeling de hele schepping de vreugde van zijn bestaan te brengen, de schoonheid van zijn bestaan en de grootsheid van zijn bestaan, en een eeuwigdurende, eeuwig voortschrijdende ontwikkeling van die vreugde, die schoonheid en die grootsheid. Dan heeft alles zin. Een eeuwige spiraal die zich op geen enkel uiterste punt afsluit – het Uiterste is overal in de wereld, in ieder wezen, in ieder lichaam, in ieder atoom – een opstijgen van gradatie tot gradatie, steeds hoger opklimmend om steeds lager te kunnen afdalen, om meer te omarmen en meer te openbaren. We staan aan het begin van een ‘Wijdsheid’ die steeds wijdser zal zijn. De pioniers van de evolutie hebben in het Supramentale reeds andere gradaties herkend, een nieuwe curve in het eeuwige Worden is begonnen. Op iedere hoogte die wordt overwonnen verandert alles, het is een omkering van bewustzijn, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde; zelfs de fysieke wereld zal weldra onder onze ongelovige ogen veranderen. En misschien is dat niet de eerste verandering in de geschiedenis – hoeveel waren er vóór ons? Hoeveel zijn er nog met ons, als we er alleen maar in toestemmen bewust te worden? Een reeks bewustzijnsomkeringen, die van stadium tot stadium een altijd weer nieuwe rijkdom van schepping zullen veroorzaken. Iedere keer draait de Magiër in ons zijn caleidoscoop, en alles is onverwacht, wijder, waarachtiger en mooier. Het hangt slechts van onszelf af om te zién, de vreugde van de wereld staat aan onze deuren als we deze maar wensen:

De pijn van de aarde was het losgeld van haar gevangen vreugde. Voor vreugde, niet voor smart werd de aarde gemaakt. (4)

Dat is het Geheim. De Vreugde is overal, in het hart van de wereld; we zijn de ‘bron van honing onder de rots’, de ‘glimlach van het Oneindige’, het diepste wezen van de lichtende Toekomst die ons verleden aandrijft. De evolutie is niet afgelopen; ze is geen absurde rondedans, geen zondeval, geen kermis van ijdelheden, ze is

... het avontuur van het bewustzijn en de vreugde. (5)

Pondicherry

14 april 1963

Voetnoten

II. De eeuwige wet

1. Alle teksten uit de heilige boeken, die we hier aanhalen, Upanishads, Veda’s, Gita, enz. zijn ontleend aan vertalingen van Sri Aurobindo.

2. Shankara (788-820), mysticus en dichter, opsteller van de Mayavada-theorie of de doctrine van hei illusionisme, dat het Buddhisme in India verdrong.

III. Het einde van het intellect

1. Het Vedische tijdperk, voorafgaand aan dat van de Upanishads, dat er de erfgenaam van is, wordt gelokaliseerd vóór 4000 v. Chr.

IV. De mentale stilte

1. Over dit ‘elders’ zullen we verderop weer spreken bij de bestudering van het Bovenbewuste.

V. Het bewustzijn

1. Dit centrum, de ‘duizendbladige lotus’ genoemd om de lichtende rijkdom te symboliseren die men gewaar wordt wanneer het zich opent, is volgens de Indiase traditie gelokaliseerd op de top van de schedel. Volgens Sri Aurobindo en de ervaring van vele anderen, is dat wat men op de top van het hoofd gewaar wordt niet hetzelfde centrum, maar de lichtende weerspiegeling van een zonnecentrum dat zich boven het hoofd bevindt.

2. We zullen later spreken over dit centrum, dat Sri Aurobindo het psychisch centrum noemt of het psychisch wezen, en dat anderen de ziel noemen.

3. Tapas.

VI. Het tot rust brengen van het vitale

1. Tenzij ze in het onderbewuste wegzinken. We zullen daar later nog op terugkomen, wanneer we dit gebied bespreken.

VII. Het psychische centrum

1. Er zijn uitzonderingen en gradaties, maar ze zijn bijna met het blote oog te zien.

2. Gita, II.18, 20, 22, 27.

3. Het is merkwaardig op te merken dat de Kerkvaderen op het Concilie van Alexandrië zich ook hebben afgevraagd of ze de reïncarnatie in het dogma moesten opnemen.

4. De psychische of ware persoonlijkheid brengt de unieke bestemming van ieder mens tot uitdrukking (misschien zouden we moeten zeggen: de unieke hoek), achter diens culturele, sociale of religieuze ommanteling. Op deze wijze zal iemand achtereenvolgens navigator kunnen zijn, musicus of revolutionair, christen, moslim of atheïst, maar iedere keer zal hij eenzelfde aspect van bijvoorbeeld liefde tot uitdrukking brengen, of overwinningskracht, of vreugde of zuiverheid, die een speciale kleur zal geven aan alles wat hij onderneemt, en iedere keer zal dat aspect nauwkeuriger, zuiverder en breder worden.

5. Wijzen uit het Vedische tijdperk, die zowel ziener als dichter waren, en die de Veda’s schreven.

VIII. Onafhankelijkheid van het fysieke

1. We kunnen hier drie dingen opmerken. Ten eerste dat de jongen door een nogal amusant gebrek aan ervaring probeerde om ‘via zijn benen’ weer in zijn lichaam te komen – geen wonder dat hij daarbij moeilijkheden ondervond. In het algemeen gaat men via het hartcentrum erin en eruit. Men kan er ook uit via de top van de schedel, maar dat is niet erg aan te bevelen. Wanneer yogi’s hun lichaam voorgoed willen verlaten (in India heet dat itchamrityu of gewilde dood), treden ze uit via de top van de schedel. Laten we in de tweede plaats opmerken, dat wanneer men zich exterioriseert het lichaam afkoelt en de circulatie tot een minimum wordt beperkt; deze afkoeling kan voeren tot een complete catalepsie met alle uiterlijke tekenen van de dood, afhankelijk van de ‘afstand’ van het bewustzijn in verhouding tot het fysieke niveau. Dit is een mooie gelegenheid om op zeer concrete wijze te verifiëren, dat wanneer het bewustzijn zich terugtrekt, ook de kracht zich terugtrekt, want dat is hetzelfde. Als we flauw vallen trekt het bewustzijn zich ook terug, omdat we niet in staat zijn bepaalde intensiteiten te verdragen, maar daar we niet geleerd hebben een bewuste brug te slaan tussen onze verschillende zijnstoestanden, vertaalt dat onwillekeurig zich terugtrekken zich in een leegte. Laten we er tenslotte de aandacht op vestigen, dat het simpele feit zich zijn Meester te herinneren, dat wil zeggen in dit geval de Moeder, voldoende was om weer orde te scheppen in deze chaos van angst, en om de discipel te helpen de juiste beweging uit te voeren om weer in het lichaam terug te keren : door aan de Moeder te denken, haakte hij op hetzelfde moment in op de ware vibratie, die alles recht zette. Dat is, grof geschetst, een van de mechanismen van bescherming en hulp van de Meester jegens de discipel.

IX. De slaap en de dood

1. We bezigen hier een driedimensionale taal die niet werkelijk doeltreffend is, omdat er geen binnen of buiten is, en geen hoog of laag; onze mentale taal is een vlakke, fotografische taal, die maar weinig uitdrukt van de werkelijkheid van de wereld, maar wat kunnen we daar aan veranderen?

2. We maken allemaal onwillekeurig formaties: met onze begeerten, met onze gedachten (goede en slechte), en we vergeten ze weer, maar de formaties zelf vergeten niet en komen twee of tien jaar later terug, na hun werk volbracht te hebben, de realisatie van de begeerte, de gedachte of de organisatie van de omstandigheden, wanneer wij er al lang niet meer aan denken; we herkennen dan zelfs niet eens het resultaat van onze gedachten en begeerten. Zo worden we door allerlei kleine levende eenheden belaagd, die zich steeds willen verwerkelijken, terwijl wij ze dan allang niet meer wensen.

X. De revolutionaire yogi

1. Met het risico zich de afkeuring van zijn landgenoten op de hals te halen (men moet niet vergeten, dat India genoeg te lijden had gehad onder de Britse overheersing, om geen belangstelling te hebben voor het lot van dit land onder de Duitse aanvallen in Europa).

2. Laten we er goede nota van nemen dat de yoga van Sri Aurobindo, die tracht het Mentale achter zich te laten, verondersteld wordt te beginnen bij het einde van de curve van het intellect, en, zoals we zullen zien, onmogelijk zou zijn als alle tussenstadia niet waren doorlopen. Praten over de ‘mentale stilte’ met een inboorling van de Fijieilanden of met een bretonse boer zou duidelijk weinig zin hebben.

3. Een van de namen van de Allerhoogste.

XI. De Eenheid

1. Voor de bevrijding van India.

2. Een van de namen van hel Goddelijke.

3. Een van de vormen van het Goddelijke.

4. De Goddelijke Vreugde.

5. Zie Sri Aurobindo Eight Upanishads (X.XI).

6. De Moeder tijdens een gesprek met de Ashramkinderen.

XII. Het Bovenbewuste

1. Savitri, 28, 80.

2. In dit stadium van ons onderzoek is het niet mogelijk er meer over te zeggen. We moeten de supramentale ervaring afwachten om de sleutel tot deze schijnbare tegenstelling te vinden.

3. Men heeft gemeend de extase beter te kunnen definiëren door over ‘extase’ is spreken. Zouden we moeten geloven dat men slechts ‘in zichzelf’ kan zijn op voorwaarde dat men buiten zichzelf is? Want extase – ex-tase – wil per definitie zeggen: buiten zijn lichaam zijn of buiten de waarneming van de wereld. We wensen een in zichzelf zijn, dat geen buiten onszelf is, om het maar eenvoudig te stellen. We kunnen pas werkelijk van extase spreken wanneer de hoogste ervaringen zich in ons lichaam zullen lokaliseren en zich afspelen temidden van het leven van alledag; anders is het een misbruiken van de taal, ook al drukt het op zijn manier volmaakt de kloof uit, die we hebben gegraven tussen het leven en de Geest.

4. Of bijvoorbeeld Spender:

Terrible wave white with the seething word!

Terrible flight through the revolving darkness! ...

My will behind my weakness silhouettes

My territories of fear, with a great sun.

5. In de Englese vertaling worden de volgende regels van Shakespeare aangehaald:

... that his virtues

Will plead like angels, trumpet-tongued...

And pity, like a naked new-born babe

Striding the blast, or heaven’s cherubin, horsed

Upon the sightless couriers of the air

Shall blow the horrid deed in every eye

That tears shall drown the wind.

6. In de Engelse vertaling staan deze regels van Wordsworth:

And beauty born of murmuring sound

Shall pass into her face...

7. De Engelse vertaling citeert hier Francis Thompson:

The abashless inquisition of each star.

8. Misschien moeten we er de nadruk op leggen, dat er een groot verschil bestaat tussen een individu dat zo nu en dan inspiraties of ingevingen krijgt, die vaak onbetrouwbaar blijken te zijn, en degene die zijn bewustzijn systematisch heeft ontwikkeld, gradatie na gradatie, zodat hij zich naar wens op het ene of het andere bewustzijnsniveau kan afstemmen, daar zolang blijven als hij wil, en dan zonder vervorming alle inspiratie en het daarbij behorende licht ontvangen. Dat is het werk van de integrale yoga.

9. Als men de tekening van de bewustzijnscentra aandachtig bestudeert, ziet men dat in ieder centrum een Sanskriet letter staat: Lam, Vam, Ram, Yam, Ham, Om, van beneden naar boven. Deze klanken vertegenwoordigen de speciale vibratie die de krachten van elk desbetreffend gebied beheerst (zie A. Avalon: The Serpent Power).

10. Men kan mantra’s in een boek lezen en deze herhalen zoveel men wil, maar ze zullen geen vermogen of ‘actieve kracht’ hebben, tenzij ze door de Meester of de Guru zijn gegeven.

11. Indische danseres.

12. Helaas komen deze teksten tot ons in de vorm van een vertaling. De hele magie van het geluid is vervlogen. Het vreemde is echter dat men een verlichting deelachtig kan worden wanneer men de Sanskriet tekst hoort reciteren door iemand die de kennis bezit, zonder te begrijpen wat er wordt gezegd.

13. Deze straf zou later worden gewijzigd in levenslange verbanning naar de Andamaneilanden.

XIV. Het Geheim

1. Voor Sri Aurobindo volgen de psychologische onderscheidingen de evolutieve opklimming, wat logisch lijkt, omdat in de Materie, en daarvan uitgaande, steeds hogere bewustzijnsgradaties gemanifesteerd worden. Het Onbewuste vertegenwoordigt dus onze materiële lichamelijke basis (Sri Aurobindo gaf er de voorkeur aan dit het ‘nietbegrijpen’ – ‘the Nescience’ – te noemen, omdat dit Onbewuste niet echt onbewust is), terwijl het onderbewuste ons aardse verleden bevat en het Bovenbewuste onze toekomst. In de kern van deze drie zones stapelen de verschillende universele bewustzijnsregionen zich op (die Sri Aurobindo dikwijls groepeert onder de naam ‘subliminaal’ om ze duidelijk af te grenzen van het onderbewuste, dat slechts zeer ten dele of zeer slecht bewust is – onder-bewust – terwijl de subliminale regionen vol krachten zijn, die juist uiterst bewust zijn). Het ‘persoonlijke’ deel van deze verschillende gebieden is maar een dun laagje: ons eigen lichaam en wat we in de loop van dit leven en al onze levens hebben geïndividualiseerd en gekoloniseerd.

2. We hebben al gezegd, dat er een groot aantal gradaties en ondergradaties zijn in het onderbewuste. We zijn met opzet niet in details getreden over deze lagere werelden; de zoekende zal er zelf de ervaring van ondergaan als de tijd gekomen is. Een nauwkeurige mentale vorm geven aan deze lagere krachten, is niet hetzelfde als deze echt uitbannen, zoals sommigen menen, maar hen juist een grotere greep geven op ons bewustzijn. Het is niet door het mentale dat men geneest.

3. De eerste rishi’s.

4. Die oude overlevering, die ook bij de Hebreeën bekend was en die het Christendom – wat al te letterlijk – overgenomen lijkt te hebben met de onbevlekte ontvangenis van de Maagd Maria.

5. Het materièel-Onbewuste.

6. In alle regionen van ons wezen en alle bewustzijnscentra.

XV. Het supramentale bewustzijn

1. Men zal zeggen dat onze partijdigheden, ons mentaal en onze moraal onmisbare instrumenten zijn om zich in de huidige wereld te gedragen, en dat spreekt vanzelf. We hebben het nodig partijdig te zijn. Maar ook om die reden blijft de wereld partijdig. We zouden alleen niet uit het oog moeten verliezen, dat dit overgangsinstrumenten zijn, en dat we erop moeten aansturen dit lapwerk (5), zoals Sri Aurobindo zegt, te vervangen door een bewustzijn dat een visie en een vermogen is.

2. Men kan hier een interessante vergelijking maken met de relativiteitstheorie. Volgens Einstein heeft de tijd de neiging langzamer te gaan en hebben afstanden de neiging korter te worden, naarmate men de lichtsnelheid meer benadert. Bij de snelheid van het licht zouden onze klokken blijven staan en onze meters krimpen. Het Supramentale bewustzijn, dat het Licht zelf is, is ook het overwinnen van de tijd. Tussen het licht van de natuurkundigen en dat van de ziener bestaat misschien minder verschil dan men denkt.

3. De ‘aarde’ in de Veda’s is ook het symbool van ons eigen lichaam.

4. Waar de snelheid van het licht bereikt wordt, vindt men ook volmaakte onbeweeglijkheid in de hoogste beweging: onbeweeglijkheid als men het verschijnsel van binnenuit bekijkt, beweging als men het van buitenaf bekijkt.

XVI. De mens een overgangswezen

1. Rig Veda, Sama Veda, Yayur Veda en Atharva Veda.

2. Volgens de Indiase traditie verloopt ieder cyclus in vier perioden: Satyayuga, de tijd van de Waarheid of gouden tijd; daarna een tijdperk waarin nog maar ‘driekwart van de waarheid’ over is: Tretayuga; daarna een ‘helft van de waarheid’: Dwarapayuga, en tenslotte het tijdperk waarin alle waarheid verdwenen is: Kaliyuga: het Wachtwoord is verloren geraakt. De Kaliyuga wordt gevolgd door een nieuwe Satyayuga, maar tussen beide in vindt een totale vernietiging plaats, pralaya, en wordt het heelal weer ‘verzwolgen’. Volgens Sri Aurobindo opent de ontdekking van het Supramentale andere perspectieven.

3. Het is interessant op te merken dat de slang van het aardse paradijs volgens de Moeder het symbool zou zijn van de kracht van de evolutie, die de mensen aanspoort de toestand van dierlijk geluk te verlaten en de toestand van goddelijk geluk terug te vinden door de vrucht van de boom van de Kennis te eten en hun mentale mogelijkheden te ontwikkelen tot aan hun punt van omkering. Ook in Griekenland zijn het gevleugelde slangen, die de wagen van Demeter trekken. De slang is niet alleen een symbool van de kosmische evolutie, maar ook het symbool van de kracht van de evolutie in het individu wanneer de opstijgende kracht (Kundalini) ontwaakt aan de basis van de wervelkolom en ons fysieke bewustzijn verlaat, waarin zij sliep, opgerold als een slang in zijn hol (Kundalini betekent ‘zij die opgerold is’), en zich van centrum naar centrum verheft, verlaat de geëvolueerde mens de gewone onbewuste toestand en gaat een kosmisch bewustzijn binnen, en daarna, met de doorbraak op de top van de schedel, het goddelijk zonnebewustzijn. Voor Sri Aurobindo en de rishi’s, en waarschijnlijk ook voor andere bronnen van wijsheid, is de ontdekking van dit zonnebewustzijn boven slechts een eerste stadium in de evolutie, waarop de ontdekking van hetzelfde zonnebewustzijn beneden in de Materie moet volgen. Dat is de slang die in zijn eigen staart bijt, of dat wat Sri Aurobindo de ‘transformatie’ noemt.

XVII. De Transformatie

1. Deze ware functie achter de ademhaling is dezelfde als de functie die volgens Sri Aurobindo de elektrische en magnetische velden beheerst, ze is wat de yogi’s van eertijds vayu, de Levens-Energie noemden. De beroemde ademoefeningen (pranayama) zijn gewoon één systeem (onder vele andere) om de beheersing over vayu te krijgen, die uiteindelijk de mogelijkheid schept aan de zwaartekracht te ontsnappen.

2. Aangehaald door Sri Aurobindo.

3. Als het waar is dat het fysieke licht, de hoogste snelheid-onbeweeglijkheid een opvallend symbool is van het hoogste Bewustzijn, is het evenzeer waar dat de fysieke zon een ander symbool is van de hoogste Macht, zoals zovele overleveringen hebben ingezien, die veel minder naïef waren dan we denken. ‘Maar de hindu-yogi’s’, zegt Sri Aurobindo, ‘die deze ervaringen hadden verwerkelijkt, hebben niet geprobeerd daar wetenschappelijke kennis van te maken. Omdat ze andere terreinen van actie en andere kennisbronnen tot hun beschikking hadden, hebben ze verwaarloosd wat voor hen slechts het meest uiterlijke aspect van de manifestatie was.’

4. Vandaar het nut van mantra’s, die een vibratie van een bepaalde intensiteit in ieder willekeurig deel van het lichaam kunnen kanaliseren, of in álle punten als het cellulairmentale er zich meester van maakt.

5. 1934.

6. Sri Aurobindo sprak over drie gradaties of bewustzijnsregionen binnen het Supramentale. Het lijkt in dit stadium niet nodig deze te beschrijven,

7. Rig Veda, I.10.1.

8. Fragment uit een postume verzameling van geschriften van Sri Aurobindo: The Hour of God, 17; 9.

Het einde dat steeds weer een begin is

1. Savitri, 28; 295.

2. Dit werd geschreven in 1914. Misschien is de situatie sindsdien verbeterd? Het ziet er niet naar uit.

Index van de citaten

De citaten van de Moeder zijn uittreksels uit de ‘Conversations’ die werden gepubliceerd in The Bulletin of the Sri Aurobindo International Centre of Education of uit niet-gepubliceerde teksten. De citaten van Aurobindo zijn ontleend aan verschillende delen van de Sri Aurobindo Birth Centenary Library (de volledige werken van Sri Aurobindo), of aan andere bronnen zoals aangegeven.

Al deze werken zijn verschenen bij de Sri Aurobindo Ashram Press te Pondicherry, India.

Sri Aurobindo Birth Centenary Library dertig delen, 1970-1972

Deel Titel

1 Bande Mataram

2 Karmayogin

3 The Harmony of Virtue Manifestation

4 Writings in Bengali

5 Collected Poems

6-7 Collected Plays

8 Translations

9 The Future Poetry (incl. letters)

10 The Secret of the Veda

11 Hymns to the Mystic Fire

12 The Upanishads

13 Essays on the Gita

14 The Foundations of lndian Culture

15 Social and Political Thought

16 The Supramental

17 The Hour of God

18-19 The Life Divine

20-21 The Synthesis of Yoga

22-24 Letters on Yoga

25 The Mother

27 Supplement

28-29 Savitri (incl. letters)

30 Index

Correspondence with Sri Aurobindo. Nirodbaran. 1969.

Evening Talks with Sri Aurobindo: First Series. A. B. Purani. 1959.

Life, Literature and Yoga. 1967.

The Life of Sri Aurobindo. A. B. Purani. 1958.

Mother India (Monthly Journal). 1949 e.v.

Sri Aurobindo Came to Me. D. K. Roy. 1952.

Bij de verwijzingen op de volgende bladzijden zijn de delen van de Centenary Library vet gedrukt, de bladzijde-nummers gewoon. In sommige gevallen verwijst de vermelde titel naar het desbetreffende werk zelf en niet naar de titel van het deel van de Centenary Library.

Gezien de vele nog in omloop zijnde oude edities van The Life Divine en The Synthesis of Yoga is voor de gebruikers daarvan bij deze werken afzonderlijk tussen haakjes aangegeven:

boek, deel en hoofdstuk van The Life Divine (bijv. II.II.3), en:

deel en hoofdstuk van The Synthesis of Yoga (bijv. II.7).

De daarachter vermelde bladzijde-nummers zijn echter die van de Centenary Library!

Inleiding

1 Thoughts and Glimpes

16;

378

2 Words of the Master

17;

148

3 The Human Cycle

15;

36

Hoofdstuk I

l

On Himself

26;

1

2

Ibid.

26;

7

3

The Life of Sri Aurobindo

8

4

The Human Cycle

15;

166

5

Thoughts and Aphorisms

17;

138

6

Letters on Yoga

22;

501

7

The Life of Sri Aurobindo

43

Hoofdstuk II

l

New Lamps for Old

1;

44

2

Thoughts and Aphorisms

17;

138

3

The Synthesis of Yoga

(I.1) - 20;

51

4

Ibid.

(II.20) - 20;

439

5

Involution and Evolution

16;

241

6

Savitri

29;

664

Hoofdstuk III

l

Thoughts and Aphorisms

17;

88

2

New Lamps for Old

1;

8

3

Ibid.

1;

2

4

Evening Talks

199

5

The Life of Sri Aurobindo

102

6

On Himself

26;

12

7

Uttarpara Speech

2;

7

Hoofdstuk IV

1

Life, Literature and Yoga

160

2

The Synthesis of Yoga

(II.3) - 20;

302

3

Ibid .

(I.2) - 20;

65

4

On Himself

26;

85

5

Sri Aurobindo Came to Me

219

6

The Synthesis of Yoga

(I.3) - 20;

86

7

Letters on Yoga

23;

917

8

Ibid .

22;

166

9

Ibid .

24;

1197

10

Ibid .

24;

1166

11

Man a Transitional Being

17;

11

12

On Himself

26;

83

13

Letters on Yoga

23;

637

Hoofdstuk V

1

Letters on Yoga

22;

234

2

The Synthesis of Yoga

(II.12) - 20;

370, 371

3

Ibid .

(I.8) - 20;

203

4

Letters on Yoga

22;

358

5

The Synthesis of Yoga

(I.6) - 20;

170

6

Correspondence

224

7

Savitri

28;

93

8

Letters on Yoga

23;

1086

9

Ibid .

22;

479

10

Sri Aurobindo Came to Me

206

Hoofdstuk VI

1

The Life Divine

(I.6) 18;

48

2

The Synthesis of Yoga

(II.6) 20;

323

3

Letters on Yoga

22;

314

4

Ibid .

24;

1354

5

Ibid .

24;

1339

6

The Life Divine

(II.II.27) - 19;

989

7

Letters on Yoga

23;

654

8

Tbe Synthesis of Yoga

(II.6) -20;

322

9

Correspondence

219

10

The Synthesis of Yoga

(I.1) - 20;

53

11

Letters on Yoga

22;

449

12

Thoughts and Aphorisms

17;

146

13

The Synthesis of Yoga

(I.2) - 20;

71

14

Letters on Yoga

22;

125

15

The Synthesis of Yoga

(I.9) - 20;

217

16

Correspondence

201

17

On Himself

26;

355

18

Letters on Yoga

24;

1579

19

Ibid .

22;

84

20

Ibid .

23;

1075

Hoofdstuk VII

1

Essays on the Gita

13;

135

2

Thoughts and Aphorisms

17;

138

3

Savitri

28;

74

4

Thoughts and Aphorisms

17;

124

5

The Synthesis of Yoga

(II.10) - 20;

353

6

The Problem of Rebirth

16;

111

7

Ibid .

16;

110

8

The Synthesis of Yoga

(II.3) - 20;

294

Hoofdstuk VIII

1

The Life Divine

(I.8) - 18;

63

2

The Synthesis of Yoga

(IV.24) - 21;

833

3

Letters on Yoga

22;

314

4

The Synthesis of Yoga

(II.7) - 20;

329

Hoofdstuk IX

1

The Life Divine

(I.20) - 18;

193

2

Mother India

3

Savitri

28;

120

4

Letters on Yoga

23;

993

5

Savitri

28;

30

6

Thoughts and Aphorisms

17;

137

Hoofdstuk X

1

Savitri

28;

64

2

Ibid .

28;

169

3

The Human Cycle

15;

228

4

On Himself

26;

98

5

Ibid .

26;

22

6

Essays on the Gita

13;

39, 40

7

The Ideal of Human Unity

15;

320

8

Letters on Yoga

22;

153

9

Savitri

28;

256

10

On Himself

26;

375

11

Ibid .

26;

279

12

Ibid .

26;

79

13

Savitri

28;

82

14

On Himself

26;

101

15

Ibid .

26;

102

16

Letters on Yoga

22;

273

17

Ibid.

22;

67

18

Human Cycle

15;

177

19

On Himself

26;

102

20

The Life of Sri Aurobindo

109

21

On Himself

26;

49

22

Lecture at Bombay

1;

664, 662

Hoofdstuk XI

1

Uttarpara Speech

2;

3

2

Ibid .

2;

7

3

The Synthesis of Yoga

(I.4) - 20;

109

4

Uttarpara Speech

2;

4

5

Ibid .

2;

5

6

Tbe Synthesis of Yoga

(II.1) - 20;

285

7

Essays on the Gita

13;

41, 367

8

The Life Divine

(II.II.22) - 19;

805

9

Savitri

28;

66

10

The Synthesis of Yoga

(II.5) - 20;

313

11

Savitri

28;

260

12

Ibid .

29;

625

13

Tbe Rishi

5;

311

14

The Life Divine

(II.II.20) - 19;

761

15

The Ascending Unity

16;

272

16

The Life Divine

(II.II.28) - 19;

1023, 1025

17

Savitri

28;

24

18

The Synthesis of Yoga

(II.9) - 20;

348

19

The Delight of Works

16;

289

20

Letters on Yoga

22;

316

21

Evening Talks

180

22

The Synthesis of Yoga

(I.1) - 20;

48

23

Savitri

28;

325

Hoofdstuk XII

1

Purna Yoga

17;

62

2

The Synthesis of Yoga

(II.6) - 20;

320

3

Savitri

29;

454

4

The Synthesis of Yoga

(I.6) - 20;

162

5

Savitri

29;

686, 687

6

The Synthesis of Yoga

(I.4) - 20;

110

7

The Life Divine

(II.II.20) - 19;

762, 761

8

Essays on the Gita

13;

530

9

The Synthesis of Yoga

(I.7) - 20;

185

10

Ibid .

(Introduction, 2) - 20;

14

11

Letters on Yoga

24;

1668

12

Thoughts and Aphorisms

17;

79

13

Savitri

28;

134

14

The Synthesis of Yoga

(II.5) - 20;

315

15

Savitri

24;

239

16

Letters on Yoga

24;

1136

17

The Synthesis of Yoga

(II.1) - 20;

281

18

Letters on Yoga

23;

743

19

The Synthesis of Yoga

(II.1) - 20;

281

20

Correspondence

224, 225

21

Letters on Yoga

22;

235

22

Ibid .

23;

1087

23

Savitri

29;

525

24

Savitri

28;

279

25

The Human Cycle

15;

159

26

Evolution

17;

15

27

Savitri

29;

810

28

Ibid .

29;

810

29

Sri Aurobindo Came to Me

127

30

Savitri

28;

315

31

The Life Divine

(II.II.26) - 19;

947

32

Letters on Yoga

22;

264

33

The Synthesis of Yoga

(IV.20) - 21;

771, 772

34

Letters on Yoga

24;

1154

35

Musa Spiritus

5;

589

36

The Human Cycle

15;

5

37

The Future Poetry

9;

233

38

Ibid .

9;

9

39

Ibid .

9;

370

40

Savitri

28;

120

41

Uttarpara Speech

2;

6

Hoofdstuk XIII

1

Evening Talks

120

2

The Human Cycle

15;

102

3

Ibid .

15;

100, 103

4

The Life Divine

(II.II.18) - 19;

722

5

Letters on Yoga

24;

1154

6

Savitri

29;

812

7

The Life Divine

(II.II.26) - 19;

954

8

The Synthesis of Yoga

(I.3) 20;

82

9

The Life Divine

(II.II.28) - 19;

1059

Hoofdstuk XIV

1

The Life of Sri Aurobindo

2

Ibid.

3

Savitri

28;

4

Ibid.

29;

5

Letters on Yoga

24;

1606, 1608

6

Ibid .

24;

1609

7

Savitri

28;

172

8

The Synthesis of Yoga

(I.4) - 20;

123

9

Savitri

29;

448

10

Letters on Yoga

24;

1660

11

Savitri

28;

192

12

Thoughts and Aphorisms

17;

145

13

The Life Divine

(I.2) - 18;

12

14

The Synthesis of Yoga

(I.4) - 20;

123

15

The Human Cycle

15;

101

16

Savitri

29;

613

17

Ibid .

29;

625

18

Mother India, March 1962

19

Savitri

28;

317

20

On Himself

26;

153

21

Savitri

28;

7

22

A God’s Labour

5;

99, 101

23

Savitri

28;

91

24

The Unseen Infinite

5;

150

25

Savitri

28;

42

26

Ibid .

29;

541

27

Ibid .

28;

169

28

Ibid .

29;

370

29

Letters on Yoga

22;

388

30

Ibid .

23;

910

31

On Himself

26;

425

32

Savitri

29;

685

Hoofdstuk XV

1

Savitri

29;

556

2

The Synthesis of Yoga

(IV.22) - 21;

808

3

Ibid .

(I.11) - 20;

234

4

Thoughts and Aphorisms

17;

133

5

Letters on Yoga

22;

451

6

The Life Divine

(II.II.27) - 19;

983

7

The Synthesis of Yoga

(II.5) - 20;

316

8

Ibid .

(IV.24) - 21;

835, 837

9

Ibid .

(II.22) - 20;

464

10

Savitri

29;

660

11

The Synthesis of Yoga

(II.15) - 20;

393

12

Ibid .

(II.17) - 20;

408

13

Savitri

29;

657

14

Ibid .

29;

614

15

Ibid .

28;

196

16

The Synthesis .of Yoga

(I.6) - 20;

164

17

Savitri

28;

63

18

Life, Literature and Yoga

12

19

Evening Talks

92

20

Savitri

29;

600

21

The Life Divine

(II.II.15) - 19;

642

22

Savitri

29;

709

23

Ibid .

29;

745

24

The Synthesis of Yoga

(I.3) - 20;

95

25

Thoughts and Aphorisms

17;

92

26

Man a Transitional Being

17;

12

27

Savitri

28;

183

28

On Himself

26;

378

29

The IdeaI of the Karma Yogin

2;

17

30

On Himself

26;

58

31

Letters on Yoga

22;

69

32

On Himself

26;

125

Hoofdstuk XVI

1

On the Veda

10;

34

2

Ibid .

10;

38

3

Ibid .

10;

37

4

Letters on Yoga

22;

93

5

On Himself

26;

374

6

Savitri

28;

97

7

On Himself

26;

224

8

Ibid .

26;

361

9

Correspondence

252

10

Letters on Yoga

24;

1260

11

The Future Poetry

9;

292

12

On Himself

26;

231

13

Man a Transitional Being

17;

11

14

Savitri

28;

76

15

Anilbaran: Unpublished Joumal

16

On Himself

26;

455

17

The Life Divine

(I.11) - 18;

103

18

Savitri

28;

4

19

Thoughts and Glimpses

16;

384

20

Words of the Master

17;

148

21

Ibid .

17;

149

22

The Life Divine

(I.18) - 18;

162

23

Ibid .

(II.I.3) - 18;

378

24

Evolution

17;

15

25

The Life Divine

(I.14) - 18;

129

26

Ibid .

(I.10) - 18;

87

27

The Synthesis of Yoga

(I.6) - 20;

151

28

Savitri

28;

90

29

The Life Divine

(I.25) - 18;

243

30

Involution and Evolution

16;

241

31

The Human Cycle

15;

220

32

The Web of Yoga

17;

48

33

The Synthesis of Yoga

(I.9) - 20;

216

34

Savitri

28;

235

35

Man a Transitional Being

17;

7

36

The Life Divine

(I.1) - 18;

3

37

Thoughts and Glimpses

16;

391

38

Thoughts and Aphorisms

17;

82

39

Thoughts and Glimpses

16;

384

40

The Synthesis of Yoga

(IV.22) - 21;

798

Hoofdstuk XVII

1

The Life Divine

(II.II.23) - 19:

846

2

The Human Cycle

15;

221

3

Man a Transitional Being

17:

7

4

The Divine Body

16;

24

5

Perfection of the Body

16:

18

6

The Divine Body

16:

37, 29

7

Savitri

28:

338

8

Correspondence

39

9

The Life Divine

(II.II.23) - 19:

842

10

Ibid .

(II.II.23) - 19;

843

11

On Himself

26;

469

12

The Life of Sri Aurobindo

142

13

Ibid .

121

14

On Himself

26;

186

Correspondence

251

15

Savitri

28;

20

16

Thoughts and Aphorisms

17;

93

17

The Life of Sri Aurobindo

167

18

On Himself

26;

146, 148

19

Savitri

29;

719

20

Evening Talks

198

21

Ibid .

45

22

Letters on Yoga

24;

1306

23

Mother India, April 1967

150

24

Letters on Yoga

24;

1238

25

Savitri

29;

383

26

Letters on Yoga

22;

340

27

A God’s Labour

5;

99, 100

28

Savitri

29;

700

29

Ibid .

29;

707

30

Sri Aurobindo Came to Me

73

31

On Himself

26;

425

32

Savitri

28;

216

33

The Ideal of Human Unity

15;

320

34

Sri Aurobindo Came to Me

251

35

The Syntbesis of Yoga

(X.9) - 20;

348

36

Letters on Yoga

23 ;

847

37

Karmayoga

3;

343

38

Letters on Yoga

23;

856

39

On Himself

26;

178

40

The Life of Sri Aurobindo

167

41

On Himself

26;

144

42

The Synthesis of Yoga

(I.2) - 20;

71

43

On Himself

26;

109

44

Ibid .

26;

450

45

The Life Divine

(II.II.26) - 19;

932

46

The Human Cycle

15;

252

47

Savitri

29;

370

48

Ibid .

28;

343, 344

49

Nammalwar’s Hymn of the Golden Age

8;

398

50

Man a Transitional Being

17;

9

Besluit

1

The Human Cycle

15;

210

2

Thoughts and Aphorisms

17;

82

3

The Human Cycle

15;

250

4

Savitri

28;

43

29;

629

5

Ibid .

28;

2

Jaartallen

15 augustus 1872:

Sri Aurobindo geboren te Calcutta.

1877-1879:

Op een Engelse kostschool te Darjeeling.

1879-1884:

Manchester.

1884-1890:

St.Paul’s School te Londen.

1890-1892:

King’s College te Cambridge.

1892-1893:

Terugkeer naar India. Baroda.

1901:

Huwelijk met Mrinalini Devi.

1902:

Revolutionaire activiteiten in Bengalen.

1904:

Begin van de yoga.

1906:

Verlaat Baroda en gaat naar Calcutta.

december 1907:

Ontmoet voor het eerst de yogi Lele.

4 mei 1908:

Gearresteerd door de Britse regering.

1908-1909:

De bomaanslag te Alipore.

februari 1910:

Verlaat Calcutta en gaat naar Chandernagore.

4 april 1910:

Aankomst te Pondicherry.

15 augustus 1914:

Begin van de Arya  (maandelijks tijdschrift voor de filosofie).

24 april 1920:

De Moeder vestigt zich te Pondicherry.

januari 1921:

Opheffing van de Arya .

1926:

Sri Aurobindo gaat in retraite.

15 augustus 1947:

De Onafhankelijkheid van India op de vijfenzeventigste verjaardag van Sri Aurobindo.

5 december 1950:

Sri Aurobindo trekt zich uit het lichaam terug.

1952:

Inauguratie van het Sri Aurobindo International Centre of Education.

28 februari 1968:

Inwijdingsceremonie van de stad Auroville.

17 november 1973:

De Moeder trekt zich uit het lichaam terug.

Bibliografie

Werken van Sri Aurobindo

Indiase Cultuur

The Foundations of Indian Culture

On the Veda

Hymns to the Mystic Fire

Eight Upanishads (Sanskriet tekst met Engelse vertaling en commentaar).

Isha Upanishad (Sanskriet tekst met Engelse vertaling en commentaar).

Kena Upanishad (Sanskriet tekst met Engelse vertaling en commentaar).

Essays on the Gita

The Renaissance in India

The Significance of Indian Art

Filosofie

The Life Divine

Ideals and Progress

The Superman

Evolution

Thoughts and Glimpses

Thoughts and Aphorisms

The Hour of God

Heraclitus

The Supramental Manifestation upon Earth

The Problem of Rebirth

Autobiographical Notes

Yoga

The Mother

The Yoga and its Objects

The Synthesis of Yoga (On Yoga I)

On Yoga II, Tomes I and II (Letters on Yoga)

The Riddle of this World

Letters of Sri Aurobindo on the Mother

Vrijheidsbeweging

Bankim-Tilak-Dayananda

The National Value of Art

The Ideal of the Karmayogin

A System of National Education

The Brain of India

The Speeches of Sri Aurobindo

The Doctrine of Passive Resistance

Literatuur - Gedichten en Toneelstukken

Vyasa and Valmiki Kalidasa

Views and Reviews

Letters of Sri Aurobindo, 3rd Series (on Literature)

The Future Poetry Conversations of the Dead

The Phantom Hour (a short story)

Collected Plays and Poems

Poems Past and Present

Last Poems

More Poems

Ilion: An Epic in Quantative Hexameters

Rodogune (a tragedy in 5 acts)

Savitri: A Legend and a Symbol (including letters on Savitri)

The Viziers of Bassora (a dramatic romance)

Vasavadatta (a dramatic romance)

Eric (a dramatic romance)

De werken van de Moeder

Frans

Prières et Meditations *

Entretiens suivis de quelques paroles *

La découverte suprême *

Quelques paroles *

Paroles d’autrefois *

Belles histoires *

Education *

Les quatre austérités *

Le grand secret *

Les maladies, les causes et le remède *

Entretiens, Aphorismes et Paradoxes

Commentaires sur le Dhammapada

Entretiens 1950-51 *

Entretiens 1953 *

Entretiens 1956 *

Entretiens 1957 *

Entretiens 1958 *

N.B.: * vertaald in het Engels.

Engels

Conversations 1929 *

Conversations 1950-51

Conversations 1953

Conversations 1956

Conversations 1957-58

The Mother on Sri Aurobindo

White Roses (extracts from letters)

N.B.: * Franse uitgave: Entretiens 1929

Enkele Werken over Sri Aurobindo

Chandrasekharam, V.

Sri Aurobindo’s “The Life Divine”

Chaudhuri, Haridas & Spiegelberg, F.

The Integral Philosophy of Sri Aurobindo  (Allen & Unwin)

Dilwakar, R.R.

Mahayogi  (Bhavan Book)

Gupta, Nolini Kanta

The Yoga of Sri Aurobindo  (Eleven Series)

Iyengar, K.R.Srinivasa

Sri Aurobindo

id.

Sri Aurobindo, an Introduction  (Rao & Raghavan)

Maitra, S.K.

The Meeting of East and West in Sri Aurobindo’s Philosophy

Mitra, S.K.

The Liberator  (Jaico)

Nirodbaran

Correspondence with Sri Aurohindo,  2 vols

Pandit, M.P.

Sadhana in Sri Aurohindo’s Yoga

Purani, A.B.

Life of Sri Aurobindo

Rishabchand

The lntegral Yoga of Sri Aurobindo

Roy, Dilip Kumar

Sri Aurobindo Came to Me  (Jaico)

Sastri, T.V. Kapali

Sri Aurobindo: Lights on His Teachings

Saint-Hilaire, P.B.

Sri Aurobindo: The Future Evolution of Man  (Allen & Unwin)

Sethna, K.D.

The Poetic Genius of Sri Aurobindo

Singh, Karan

Prophet of lndian Nationalism, a Study of Political Thought of Sri Aurobindo Ghose

Varma, V.P.

The Political Philosophy of Sri Aurobindo  (Asia)

(Behalve waar de uitgever tussen haakjes is vermeld, zijn alle boven vermelde boeken uitgegeven door de Sri Aurobindo Ashram te Pondicherry.)

Andere werken van Satprem

Mother’s Agenda, deel 1 t/m 13

The Mother or the Divine Materialism, volume 1 *

The Mother or the Mutation of Death, volume 3 *

Sri Aurobindo or the Adventure of Consciousness *

The Revolt of the Earth

By the Body of the Earth (or The Sannyasi)

Evolution II

On the Way to Supermanhood *

The Mind of the Cells

Notebook of an Apocalypse 1973-1978

My burning Heart

N.B.: * ook verkrijgbaar in Nederlandse vertaling.

(De genoemde werken van Satprem zijn in het Engels vertaald uit het Frans)

Nederlandse uitgaven van Stichting Aurofonds

(Verkrijgbaar bij www.namaste.nl)

Aurobindo

De Visie van Sri Aurobindo

Aurobindo

De Toekomst van de Mens

De Moeder

Het Goddelijke binnen je Bereik

De Moeder

Alle Leven is Yoga, de Integrale Visie van de Moeder

P. Heehs

Sri Aurobindo, een korte Biografie

Satprem

Moeder, deel I, Het Goddelijk Materialisme

Satprem

Moeder, deel 3, De Mutatie van de Dood

G.van Vreckhem

De Moeder, Het Verhaal van haar Leven

G.van Vreckhem

Voorbij de Mens, Leven en Werk van

Sri Aurobindo en de Moeder

Satprem

Op Weg naar het Bovenmenselijke

De Moeder

Waarom Yoga

Alle boeken van en over Sri Aurobindo en de Moeder zijn verkrijgbaar bij:

Namaste

Middelweg 63

3956 TK Leersum

0343-454967

info@namaste.nl

www.namaste.nl

Sri Aurobindo

of het Avontuur van het Bewustzijn

Satprem

Satprem’s Sri Aurobindo of het Avontuur van het Bewustzijn werd voor het eerst gepubliceerd in Nederland in 1963 en was lange tijd een van de weinige boeken in de Nederlandse taal over het leven en werk van de Indiase vrijheidsstrijder, filosoof, dichter en yogi Sri Aurobindo (1872-1950) en zijn spirituele medewerkster de Moeder (1878-1973).

Het boek geeft een inspirerende inleiding to Natuur, óók de hoogstet de visie en het werk van één van de meest opmerkelijke yogi’s en universele denkers die het moderne India heeft voortgebracht.

Het geeft toegang tot Sri Aurobindo’s hoopgevende visie, waarin de evolutie van de mens en van de wereld centraal staat.

Tegelijkertijd beschrijft het de spirituele achtergrond van de Sri Aurobindo Ashram in Pondicherry

Deze boeiende biografie werd geschreven na Sri Aurobindo’s overlijden, terwijl de Moeder zijn werk voortzette en bezig was met de yoga van de materie in de cellen van haar lichaam.

Deze ontwikkeling is in het boek niet opgenomen; evenmin wordt melding gemaakt van de oprichting, in 1968, van de internationale stad Auroville in Tamil Nadu, Zuid India, erkend door Unesco.